II SA/Wa 1353/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Walawski, Sędzia WSA Bronisław Szydło (spr.), Asesor Jarosław Trelka, Protokolant Arkadiusz Koziarski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 października 2007 r. sprawy ze skargi B. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2007 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku 1. – uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję z dnia [...] maja 2007 r. 2. – zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] czerwca 2007 r., znak: [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z dnia [...] maja 2007 r., znak: [...], wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.), w dalszej treści uzasadnienia zwanej ustawą o emeryturach i rentach z FUS, którą odmówił B. K. przyznania renty rodzinnej w szczególnym trybie dla jej małoletnich córek: J. (ur. [...] października 1990 r.) oraz M. (ur. [...] czerwca 1992 r.), po zmarłym, w wieku 39 lat, ojcu – D. K. (ur. [...] sierpnia 1966 r. – zm. [...] sierpnia 2005 r). W uzasadnieniu podał, że renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej. W związku z tym, w pierwszej kolejności ustalane są uprawnienia do świadczenia, jakie przysługiwałyby osobie zmarłej. Również "szczególne okoliczności", o których mowa w powołanym art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, odnoszą się również do osoby zmarłej. Prezes ZUS nie stwierdził "szczególnych okoliczności", dla których zmarły ojciec córek skarżącej – D. K., nie posiadał uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym, tj. na warunkach określonych w Dziale II i III tej ustawy. D. K. wprawdzie legitymuje się okresem ubezpieczenia 12 lat 5 miesięcy 13 dni, jednak w ostatnim dziesięcioleciu przed śmiercią wykazał jedynie 3 lata 9 miesięcy 14 dni, zamiast wymaganych 5 lat. Ponadto w okresie zatrudnienia zmarłego występowały liczne przerwy, w latach 2000 do 30 października 2004 r., mimo że w tych okresach z uwagi na stan zdrowia był zdolny do pracy zarobkowej. Brak bowiem w dokumentacji lekarskiej zmarłego zapisów, aby w tych okresach, z uwagi na stan zdrowia, nie mógł pracować. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie B. K. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i utrzymanej nią w mocy decyzji z dnia [...] maja 2007 r., zarzucając niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla wyniku rozstrzygnięcia sprawy. W szczególności nie uwzględniono, że jej zmarły mąż pozostawał w zatrudnieniu w chwili śmierci, zmarł nagle, legitymując się okresem ubezpieczenia prawie 13 lat. Przerwy w zatrudnieniu po 2000 r. były wynikiem trudnej sytuacji na rynku pracy, a nie zaniedbania jej małżonka. Jej zdaniem tak trudna sytuacja na rynku pracy jest podstawą do uznania, że przerwy w zatrudnieniu jej męża spowodowane były "szczególnymi okolicznościami", o których mowa w powołanym art. 83 ust. 1 ustawy. Podniosła także trudną sytuację materialną, w jakiej obecnie znajduje się wraz z córkami. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wnosił o jej oddalenie, powołując się na ustalony stan faktyczny i prawny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w tym postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego. Rozpatrując skargę B. K. pod tym kątem, Sąd uznał, że jej skarga zasługuje na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną odmowy przyznania małoletnim córkom skarżącej świadczenia w drodze wyjątku po zmarłym ojcu, stanowił przepis art. 83 ust. 1 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Z użytego w tym przepisie sformułowania "może przyznać" wynika, że podejmowane na tej podstawie decyzje mają charakter uznaniowy. Oznacza to, że organ decyzyjny posiada swobodę działania i możliwości wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy. Do oceny Prezesa ZUS należało zatem podjęcie decyzji o odmowie bądź przyznaniu córkom skarżącej świadczenia w drodze wyjątku. Sądowa kontrola tego rodzaju decyzji jest ograniczona. Nie obejmuje ona bowiem celowości zaskarżonej decyzji. Nie oznacza to jednak, że Prezes ZUS w zakresie istniejącej delegacji ustawowej może w sposób dowolny kreować stosunki prawne. Jest on bowiem związany rygorami procedury administracyjnej, co wynika wyraźnie z przepisu art. 124 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Prezes ZUS winien więc przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 k.p.a.), a więc podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Jest zobowiązany do należytego i wyczerpującego informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 k.p.a.). Musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1, art. 80 k.p.a.) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie według wymagań określonych w art. 107 § 3 k.p.a. W niniejszej sprawie Prezes ZUS dopuścił się naruszenia wszystkich tych reguł procesowych w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, czego dowodem są przede wszystkim uzasadnienia obu jego decyzji. Sprowadzają się one wyłącznie do przytoczenia okoliczności faktycznych, które w jego ocenie wpłynęły na odmowę, a nie wspominają natomiast o tych, które mogą stanowić podstawę do przyznania świadczenia w trybie wyjątkowym. Z uzasadnienia obu decyzji wynika, że wniosek o przyznanie tego świadczenia Prezes ZUS oceniał wyłącznie według wymagań odnoszących się do "zwykłej" renty rodzinnej na warunkach określonych w Dziale III powołanej ustawy o emeryturach i rentach z FUS. W szczególności Prezes ZUS pominął zupełnie, że D. K. legitymował się prawie trzynastoletnim okresem ubezpieczenia. Od ukończenia szkoły w 1986 r., bez żadnej przerwy pozostawał w zatrudnieniu, aż do 2000 r. Po roku 2000 występowały przerwy w jego zatrudnieniu, ale były spowodowane dużym bezrobociem. D. K. nie pozostawał jednak bierny, aktywnie poszukiwał zatrudnienia, był zarejestrowany w Urzędzie Pracy jako poszukujący zatrudnienia. Skierowany na kursy przysposobienia zawodowego, takie szkolenie ukończył. Podejmował zatrudnienie nawet na umowę zlecenie i za ten okres opłacał składki ubezpieczenia społecznego. Prezes ZUS powinien więc rozważyć, czy nienaganny okres zatrudnienia od ukończenia nauki do 2000 r., wpływ trudnych warunków na rynku pracy po 2000 r., jego aktywność w poszukiwaniu pracy, podejmowaniu szkoleń w celu uzyskania nowych kwalifikacji zawodowych, fakt pozostawania przez niego w zatrudnieniu w chwili śmierci, nagły jego zgon, nie stanowią "okoliczności szczególnych", o których mowa w art. 83 ust. 1 ustawy usprawiedliwiających brak pięcioletniego okresu ubezpieczenia w ostatnim dziesięcioleciu przed zgonem. Należy więc te okoliczności rozważyć w aspekcie stwierdzenia, że "ubezpieczony nie spełniał warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek "szczególnych okoliczności". Prezes ZUS winien mieć na uwadze trudną sytuację materialną w jakiej obecnie znajduje się skarżąca wraz z córkami. Sprawa wymaga więc ponownego, bardzo pilnego, wnikliwego i wszechstronnego rozpoznania, zgodnie z wiążącymi wskazaniami Sądu, zawartymi w uzasadnieniu wyroku, przy uwzględnieniu, że pozostała po D. K. rodzina znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1c w związku z art. 132 oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), Sąd orzekł jak w sentencji.