VI SA/Wa 1516/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Wdowiak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Bosakirska Sędzia WSA Grażyna Śliwińska Protokolant Krzysztof Wierzbicki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 października 2007 r. sprawy ze skargi M. N. na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] marca 2006 r., bez numeru w przedmiocie wpisu na listę adwokatów 1. uchyla zaskarżoną uchwałę oraz poprzedzającą ją uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w L. z dnia [...] grudnia 2005 r.; 2. stwierdza, że uchylone uchwały nie podlegają wykonaniu; 3. zasądza od Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej na rzecz M. N. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania M. N. wnioskiem dnia 27 września 2005 r. zwróciła się, na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 28 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1058, z późn. zm.)- cytowana dalej jako "ustawa", do Okręgowej Rady Adwokackiej w L. o wpisanie jej na listę adwokatów. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że legitymuje się zdanym w [...] r. egzaminem prokuratorskim. W toku przeprowadzonego przez organ postępowania, strona skarżąca odmówiła odpowiedzi na pytania dotyczące podstawowych zagadnień prawnych i na tę okoliczność złożyła odpowiednie oświadczenie, w którym wskazała na treść art. 65 pkt 1 ustawy, zgodnie z którym organ nie jest upoważniony do sprawdzania znajomości prawa przez osobę ubiegającą się o wpis na listę adwokatów. Uchwałą z dnia [...] grudnia 2005 r. Okręgowa Rada Adwokacka w L., na podstawie art. 65 pkt 1 -4, art. 66 ust. 1 pkt 2 oraz art. 68 ust. 2 ustawy, odmówiła stronie skarżącej wpisu na listę adwokatów. W uzasadnieniu swej uchwały stwierdziła, iż zgodnie z brzmieniem art. 65 pkt 1 prawa o adwokaturze mającym podstawowe znacznie dla rozstrzygnięcia wniosku o wpis na listę adwokatów, zadaniem organów adwokatury jest zbadanie czy dotychczasowe doświadczenie zawodowe oraz znajomość zasad etyki adwokackiej i umiejętność ich stosowania gwarantują wystarczająco wysoki poziom wykonywania zawodu adwokata przez kandydatka. Organ I instancji podkreślił, że strona skarżąca od czasu zdania egzaminu prokuratorskiego nie miała styczności z prawem. Zwrócił również uwagę, że złożone wraz z wnioskiem dokumenty oraz fakt, że strona skarżąca nie miała żadnych zatargów z prawem nie są jeszcze wystarczające dla uznania, że zostały spełnione przesłanki z art. 65 pkt 1 ustawy. Równocześnie w uzasadnieniu uchwały organ pierwszej instancji wskazał, że art. 65 pkt 1 ustawy daje organowi uprawnienie do skontrolowania wiedzy kandydata ubiegającego się o wpis na listę adwokatów. Od powyższej uchwały strona skarżąca złożyła odwołanie. W uzasadnieniu wniosku strona skarżąca stwierdziła, że nie zgadza się z przyjętą w uchwale oceną jej osoby i w jej zdaniem spełnia ona kryteria wskazane w art. 65 pkt ustawy. Strona skarżąca wskazała na przebieg rozmowy jaki miał miejsce 3 listopada 2006 r. pomiędzy nią a członkami organu. Zwróciła uwagę, iż część zadawanych pytań odnosiła się do szczegółowej znajomości prawa. Strona skarżąca wskazała, że takie działanie organu jest niezgodne z art. 65 pkt 1 ustawy. Na poparcie swojego stanowiska wskazała na orzecznictwo Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego, w szczególności wyrok NSA z dnia 29 stycznia 1997 r., sygn. akt II SA 30/93.Podkreśliła, iż w orzecznictwie przyjmuje się, że pod pojęciem nieskazitelnego charakteru należy rozumieć takie cechy charakteru, jak szlachetność, prawość, uczciwość (wyrok NSA z dnia 18 czerwca 2001 r., w sprawie o sygn. akt II SA 1610/00). Są to zatem cechy wartościujące konkretną osobę nie w sferze intelektualnej i profesjonalnej, lecz wyłącznie etyczno-moralnej. O posiadaniu tego rodzaju przymiotów mogą świadczyć opinie i okresy dotychczasowego zatrudnienia, aplikacji, jak i wymagane rekomendacje adwokatów. Wskazała również na zdefiniowane w słownikach języka polskiego pojęcie rękojmi jako "uroczyste poręczenie, zagwarantowanie, zapewnienie czegoś." W jej ocenie, na rękojmię w rozumieniu art. 65 pkt 1 ustawy składają się dwa elementy: cechy charakteru i dotychczasowe zachowanie osoby pragnącej zostać adwokatem. Strona skarżąca wskazała również, że jest osobą niekaraną, nigdy nie miała żadnych zatargów z prawem i nie toczyło się wobec niej jakiekolwiek postępowanie dyscyplinarne czy karne. Ponadto nigdy swoim zachowaniem nie dała podstaw do twierdzenia, ze nie daje rękojmi wykonywania któregokolwiek z zawodów prawniczych. Nie sprzeniewierzyła się obowiązującym zasadom prawnym, a w życiu prywatnym kieruje się szczerością, otwartością i stanowczością oraz jak najlepiej pojętym interesem osób, z którymi się styka. Odwołująca się podniosła również, że jej pogląd w sprawie nie jest odosobniony. Na potwierdzenie swojego stanowiska przywołała między innymi zdanie prof. Z. H. zajęte w podobnej sprawie (aplikanta po zdanym egzaminie sędziowskim, który odmówił poddania się quasi-egzaminowi przy ubieganiu się o wpis na listę adwokatów), który stwierdził, ze "faktycznie trzeba sprawdzać, czy osoba wstępująca do adwokatury rzeczywiście będzie dobrze wykonywać zawód. Nie powinno się jednak przepytywać takiej osoby w zakresie zdanego egzaminu sędziowskiego, który pomyślnie zdała, natomiast wiedzę o kodeksie etyki i ustawodawstwie korporacyjnym można przetestować." Po rozpatrzeniu odwołania, Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej uchwałą z dnia [...] marca 2006 r. postanowiono jednomyślnie utrzymać w mocy zaskarżoną uchwałę. W uzasadnieniu, organ wskazał na brzmienie art. 65 pkt 1 ustawy, zgodnie z którym, zadaniem organów adwokatury jest zbadanie, czy dotychczasowe doświadczenie zawodowe oraz znajomość zasad etyki adwokackiej i umiejętność ich stosowania w praktyce, gwarantują wystarczająco wysoki poziom wykonywania zawodu adwokata przez kandydatkę. Uznał, że wbrew poglądowi strony skarżącej, złożone przez nią dokumenty oraz fakt, że nie miała żadnych zatargów z prawem, nie są jeszcze wystarczające dla uznania, że zostały spełnione przesłani z art. 65 pkt 1 ustawy. W ocenie organu, zbadanie w pełnym zakresie ustawowych wymogów, uzasadniających uzyskanie wpisu na listę adwokatów, wymaga osobistego kontaktu z osobą starającą się o wpis na listę adwokatów. Strona skarżąca swoim postępowaniem i odmową udzielenia odpowiedzi na pytania unicestwiła cel rozmowy. W tym stanie rzeczy organ odwoławczy przychylił się w całości do argumentacji przedstawionej w decyzji organu pierwszej instancji. Na powyższą uchwałę strona skarżąca złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie i wniosła o jej uchylenie. Wskazała, że w ocenie organu, strona skarżąca nie spełnia wymogów art. 65 pkt 1 ustawy, czyli że, w jego ocenie, nie jest nieskazitelnego charakteru i dotychczasowym zachowaniem nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata. Uznała, że podjęte uchwały (pierwszej i drugiej instancji) są bezprawne. Zwróciła uwagę, że podstawą złożonego wniosku o wpisanie na listę adwokatów był art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy. Ponadto w uzasadnieniu skargi strona skarżąca powtórzyła argumenty zawarte odwołaniu, w szczególności powołała stanowisko Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego dotyczące rozumienia pojęcia nieskazitelny charakter. Ponadto wskazała, że wbrew twierdzeniom organu, podczas rozmowy mającej miejsce w dniu 3 listopada 2006 r. nie odmówiła odpowiedzi na wszystkie jej zadawane pytania. Podkreśliła, że nie udzieliła odpowiedzi na te z nich, które dotyczyły jej wiedzy prawniczej. Wyrokiem z dnia 17 października 2006 roku wydanym w sprawie VI SA/Wa 961/06 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę M. N. na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] marca 2006 r. bez numeru w przedmiocie odmowy wpisu na listę adwokatów. Po rozpoznaniu skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 21 czerwca 2007 roku uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. Naczelny Sąd Administracyjny uznał za usprawiedliwiony zarzut skargi kasacyjnej dotyczący błędnej wykładni art. 65 pkt 1 Prawa o adwokaturze. Przepis ten został niewłaściwie zastosowany przez Sąd I instancji. Jego niewłaściwe zastosowanie było następstwem błędnej wykładni dokonanej przez Sąd. Rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata, o której mowa w art. 65 pkt 1 Prawa o adwokaturze, należy rozumieć taki zespół cech osobistych charakteru i zachowań składających się na wizerunek osoby zaufania publicznego, które gwarantują prawidłowe wykonywanie zawodu adwokata. W orzecznictwie utrwalił się pogląd, iż komentowany przepis nie daje żadnych podstaw do sprawdzenia znajomości prawa przez osobę ubiegającą się o wpis na listę adwokatów. Za nieusprawiedliwione Naczelny Sąd Administracyjny uznał pozostałe zarzuty skargi kasacyjnej, które opierały się na błędnym przekonaniu skarżącej, że Sąd I instancji wykładając art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa o adwokaturze, w brzmieniu nadanym mu przez ustawę zmieniającą i art. 68 ust. 2-5 Prawa o adwokaturze, również w tym nowym brzmieniu, w istocie wykładał te przepisy kierując się orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego zapadłym już po wydaniu zaskarżonej uchwały. Przytoczone orzeczenie odnosiło się do art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy, natomiast odmowa dokonania wpisu skarżącej na listę adwokatów oparta została na niespełnieniu przez kandydatkę wymogu rękojmi właściwego wykonywania zawodu adwokata, o czym stanowi art. 65 pkt 1 Prawa o adwokaturze. Przepis ten nie był przedmiotem badania przez Trybunał Konstytucyjny w przytoczonym wyroku. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając ponownie sprawę zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną /uchwałę/ lub postanowienie z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji lub postanowienia. Sąd nie bada więc celowości, czy też słuszności zaskarżonego aktu. Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (vide: art. 134 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Kontrolując zaskarżoną uchwałę z punktu widzenia powyższych kryteriów sąd stwierdził naruszenie prawa materialnego uzasadniające jej uchylenie. W pierwszej kolejności należy zauważyć, że stosownie natomiast do art. 190 p.p.s.a. sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Zaskarżona uchwała odmawiająca wpisu skarżącej na listę adwokatów wydana została na postawie art. 65 pkt 1 ustawy Prawo o adwokaturze. Zgodnie z brzmieniem art. 65 pkt 1ustawy, na listę adwokatów może być wpisany ten, kto: 1) jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata, 2) korzysta w pełni z praw publicznych oraz ma pełną zdolność do czynności prawnych, 3) ukończył wyższe studia prawnicze w Rzeczypospolitej Polskiej i uzyskał tytuł magistra lub zagraniczne studia prawnicze uznane w Rzeczypospolitej Polskiej, 4) odbył w Rzeczypospolitej Polskiej aplikację adwokacką i złożył egzamin adwokacki, z zastrzeżeniem art. 66 ust. 1a. Stosownie do art. 66 ust. 1 pkt 2) ustawy w nowym brzmieniu nadanym mu przez art. 1 pkt 7 lit. a ustawy z dnia 30 czerwca 2005 roku (Dz. U. nr 163, poz. 1361), wymogu odbycia aplikacji adwokackiej i złożenia egzaminu adwokackiego nie stosuje się do osób, które zdały egzamin sędziowski, prokuratorski, adwokacki lub notarialny. Sformułowania ustawowe zawarte w art. 66 ust. 1 pkt 2) ustawy Prawo o adwokaturze w nowym brzmieniu są jednoznaczne. Ustawodawca zaniechał wprowadzenia wymogu wykazania się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym osób, które zdały egzamin sędziowski, prokuratorski, radcowski lub notarialny. Żaden organ, a więc i samorząd adwokacki nie może kontrolować kwalifikacji osób wymienionych w art. 66 ust. 1 pkt 2) ustawy, bowiem z przepisów ustawy wynika, że spełniają one wymogi konieczne do powołania na stanowisko adwokata. Zgodzić się więc należy ze skarżącą, że przepisy ustawy nie pozwalają na weryfikację wiedzy i umiejętności praktycznych kandydata na adwokata. Uzurpowanie przez okręgową radę adwokacką prawa do weryfikowania wiedzy i przygotowania zawodowego osób wymienionych w art. 66 ust. 1 pkt 2) ustawy, nie znajduje żadnej podstawy prawnej. Jest również niezgodne z art. 7 k.p.a. i art. 17 ust. 1 Konstytucji R.P. Zgodnie z tym ostatnim przepisem można w drodze ustaw tworzyć samorządy zawodowe reprezentujące osoby wykonujące zawody zaufania publicznego i sprawujące pieczę nad należytym wykonywaniem tych zawodów w granicach interesu publicznego i dla jego ochrony. Samorząd zawodowy jako osoba prawa publicznego ma więc przede wszystkim chronić interes publiczny w granicach obowiązującego prawa, a nie to prawo dezawuować. Tymczasem organy obu instancji w istocie zakwestionowały kwalifikacje M. N. do wykonywania zawodu adwokata twierdząc, iż mają prawo do ich weryfikacji. W ich ocenie pozwala na to treść art. 65 pkt 1 ustawy, który wymaga, aby kandydat o wpis na listę adwokatów swym dotychczasowym zachowaniem dawał rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata. Rękojmię ocenia się więc według cech charakteru i dotychczasowego zachowania mogących świadczyć o poziomie umiejętności w zakresie udzielania pomocy prawnej. Wiedza kandydata może i powinna być sprawdzana przy rozpoznaniu wniosku o wpis, gdyż determinuje ona należyte udzielanie pomocy prawnej przez przyszłego adwokata. Wbrew twierdzeniom organu, w żadnym razie art. 66 ust. 1 pkt 2) ustawy nie daje prawa organowi samorządu adwokackiego prawa do sprawdzenia wiedzy kandydata O nieskazitelności charakteru świadczą takie przymioty osobiste jak: uczciwość w życiu prywatnym i zawodowym, uczynność, pracowitość, poczucie odpowiedzialności za własne słowa i czyny, stanowczość, odwaga cywilna, samokrytycyzm, umiejętność zgodnego współżycia z otoczeniem. Na rękojmię w rozumieniu art. 65 pkt 1 ustawy składają się dwa elementu: cechy charakteru i dotychczasowe zachowanie osoby pragnącej zostać adwokatem. Wyrażenie ustawowe "dotychczasowe zachowanie" oznacza zachowanie - postępowanie osoby ubiegającej się o wpis na listę adwokacką - do czasu wpisania na tę listę i to takie zachowanie, postępowanie, odpowiadające ocenom moralnym i etycznym, gwarantujące właściwe wykonywanie zawodu adwokata. /wyrok NSA z dnia 2001.04.05 II SA 725/00/. Pojecie "rękojmi" to uroczyste poręczenie, zagwarantowani, zapewnienie, że z racji posiadanych cech zawód zaufania publicznego, w tym wypadku adwokata, będzie wykonywany prawidłowo. Brak rękojmi należytego wykonywania zawodu radcy prawnego jest więc implikacją braku nieskazitelnego charakteru i dotychczasowego zachowania odpowiadającego ocenom moralnym i etycznym. Odmienna interpretacja, w sposób rozumiany i interpretowany przez Prezydium Naczelnej rady Adwokackiej oznaczałaby za dopuszczalną ocenę poziomu umiejętności kandydata, co z przyczyn wskazanych wyżej byłoby sprzeczne z art. 66 ust. 1 pkt 2) ustawy. Organ korzystając z przesłanki nieskazitelnego charakteru ocenił kwalifikacje skarżącego, do czego nie był uprawniony. Zważywszy na powyższe rozważania zarzut naruszenia prawa materialnego, a mianowicie art. 65 ust. 1 w związku z art. 66 ust. 1 plt 2) ustawy z dnia 26 maja 1982 roku Prawo o adwokaturze (Dz. U z 2002r., nr 123, poz. 1058 ze zm.) jest zasadny. Rozpoznając ponownie sprawę organ uwzględni powyższe uwagi i oceni czy M. N. jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię należytego wykonywania zawodu adwokata, a więc oceni jej charakter i dotychczasowe zachowanie w aspekcie prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego. W pojęciu "dotychczasowe zachowanie" będzie się z pewnością mieściła jej dotychczasowa praca. Mając powyższe na uwadze i na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1) a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd orzekł jak w wyroku. O wykonalności uchylonej decyzji sąd orzekł na podstawie art. 152 ustawy p.p.s.a. O kosztach postępowania sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a.