IV SA/Wa 1694/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec, Sędziowie Sędzia WSA Jakub Linkowski, asesor WSA Marian Wolanin (spr.), Protokolant Artur Dral, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 października 2007 r. sprawy ze skargi Z. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia (...) czerwca 2007 r. nr (...) w przedmiocie nałożenia obowiązku przywrócenia środowiska do stanu właściwego I. uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. na rzecz skarżącego kwotę 440 zł (czterysta czterdzieści) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] czerwca 2007 r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. uchyliło decyzję Starosty P. z dnia [...] listopada 2005 r. o nałożeniu na Z. S. obowiązku przywrócenia środowiska do stanu właściwego powierzchni terenu działek nr ew. [...] gm. M. poprzez usunięcie nawiezionej ziemi do dnia 31 grudnia 2005 r., w części dot. terminu przywrócenia środowiska do stanu właściwego i w tym względzie orzekło o wyznaczeniu terminu do dnia 30 września 2007 r., w pozostałej części utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Postępowanie zakończone zaskarżoną decyzją wszczęte zostało przez organ pierwszej instancji z urzędu na podstawie art. 362 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska, w wyniku ustalenia, iż skarżący składuje na swojej nieruchomości, oznaczonej nr działek ew. jak wyżej, ziemię i gruz, podwyższając skutkiem tego teren od 0,5 do 1,5 metra. Na wezwanie do przestawienia stosownych dokumentów świadczących o pochodzeniu składowanych mas ziemnych, skarżący nie przedstawił jakichkolwiek w tym względzie dokumentów. Nie wywiązał się również z zadeklarowanych przez siebie zobowiązań (w piśmie z dnia 17.10.2005 r.) w zakresie uzgodnienia z sąsiadami odprowadzania wód opadowych z terenu swojej nieruchomości oraz usunięcia odpadów zalegających na jej terenie. W konsekwencji, po dwukrotnym przeprowadzeniu oględzin nieruchomości organ pierwszej instancji ustalił, że podwyższenie przedmiotowych działek gruntu spowodowało zmianę kierunku odpływu wód opadowych i mogło spowodować zmianę stosunków wodnych na tym gruncie, a brak udokumentowania pochodzenia nawiezionych mas ziemnych i gruzu nakazuje uznać je za odpad w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. o odpadach (Dz.U. Nr 62, poz. 628, ze zm.). Na tej podstawie organ uznał za konieczne wydanie decyzji - na podstawie art. 362 ust. 1 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska - nakazującej skarżącemu usunięcie nawiezionej ziemi z przedmiotowej nieruchomości w wyznaczonym terminie. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organu drugiej instancji podzielono argumentację organu pierwszej instancji, wskazując że po złożeniu odwołania skarżący informował w kolejnych pismach o zamiarze zawarcia ugody z sąsiadami, gdy zaś pozwoli na to pogoda, rozpoczną się prace na działkach polegające na wyrównaniu terenu i wykopanie rowów. W wyniku przeprowadzenia kolejnej wizji lokalnej na nieruchomości ustalono jednak, że prace nie zostały wykonane do końca, skarżący nie przedstawił również aktu ugody z sąsiadami. W konsekwencji, decyzję organu pierwszej instancji uznano za zgodną z prawem, zmieniając jedynie wyznaczony w niej termin do wykonania nałożonych na skarżącego obowiązków do dnia 30 września 2007 r., aby decyzja ta była wykonalna. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] czerwca 2007 r., Z. S. zarzucił naruszenie art. 3 pkt 20, art. 4 i art. 362 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska, wnosząc o jej uchylenie i zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnienie skargi stwierdzono, że skarżący nie jest osobą korzystającą ze środowiska w rozumieniu art. 3 pkt 20 ustawy Prawo ochrony środowiska, dlatego nie można wobec niego nakładać na podstawie art. 362 powołanej ustawy stosownych obowiązków w drodze decyzji. Korzystanie przez niego ze środowiska mieści się natomiast w granicach wyznaczonych w art. 4 ust. 1 i 3 ustawy Prawo ochrony środowiska. Ponadto wskazano, iż w identycznej – zdaniem skarżącego – sprawie organy orzekające obu instancji orzekły odmiennie, umarzając postępowanie w trybie art. 362 powołanej ustawy, co wskazuje na nierówne traktowanie obywateli w identycznej sytuacji faktycznej i prawnej, i tym samym narusza art. 2 i 32 Konstytucji RP. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o jej oddalenie, przytaczając motywy zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja i utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji naruszają zarówno prawo materialne, jak i prawo procesowe w sposób mogący mieć wpływ na wynik rozstrzygnięcia. Z ustaleń organu pierwszej instancji wynika, iż działania skarżącego podjęte przez niego na swojej nieruchomości, oznaczonej nr działek ew. [...] gm. M., polegające na podwyższeniu wysokości jej terenu, spowodowały zmianę kierunku odpływu wód opadowych i mogły spowodować zmianę stosunków wodnych na tym gruncie. Uznano również, że nawiezione przez skarżącego masy ziemi i gruzu na tę nieruchomość są odpadami w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. o odpadach. Pomimo jednak takich ustaleń, organy orzekające obu instancji uznały, iż w sprawie ma zastosowanie art. 362 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz. U. Nr 62, poz. 627, ze zm.), według którego jeżeli podmiot korzystający ze środowiska negatywnie oddziałuje na środowisko, organ ochrony środowiska może, w drodze decyzji, nałożyć obowiązek przywrócenia środowiska do stanu właściwego. Nałożenie obowiązku przywrócenia środowiska do stanu właściwego może mieć miejsce w trybie powołanego przepisu tylko wobec podmiotu korzystającego ze środowiska, za którego ustawodawca nakazuje traktować w przypadku osób fizycznych, jak w niniejszej sprawie, zgodnie z art. 3 pkt 20 ustawy Prawo ochrony środowiska, osobę fizyczną niebędącą podmiotem, o którym mowa w lit. a [cytowanego art. 3 pkt 20], korzystającą ze środowiska w zakresie, w jakim korzystanie ze środowiska wymaga pozwolenia. Organy orzekające w sprawie, w żaden sposób nie wyjaśniły, czy skarżący jest osobą korzystającą ze środowiska w rozumieniu powołanego art. 362 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo ochrony środowiska, tj. czy dla nawiezienia przez niego mas ziemnych i gruzu na swoją nieruchomość wymagane było stosowne pozwolenie. Nie wskazano bowiem, z jakich przepisów obowiązującego prawa ciążył na skarżącym obowiązek uzyskania takiego pozwolenia. Będąc zaś właścicielem nieruchomości, może być przymuszony do określonego zachowania się przy wykonywaniu swojego prawa własności tylko wtedy, gdy przepis prawa wyraźnie to formułuje, zwłaszcza gdy przymuszenie to ma nastąpić w drodze decyzji administracyjnej, wydawanej w ramach władztwa publicznego przysługującego organowi administracji względem obywatela. Uznanie zaś ustalonego stanu faktycznego za mogący wywołać zmiany w stosunkach wodnych, nakazywało w pierwszej kolejności rozważyć konieczność oceny tego stanu rzeczy w ramach przepisów ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (Dz.U. z 2005 r. Nr 239, poz. 2019 ze zm.), i dopuszczalności wszczęcia właściwego postępowania w tym zakresie. Uznanie natomiast przez organy orzekające nawiezionych mas ziemi i gruzu za odpady, kwalifikowało z kolei tak ustalony stan faktyczny do jego oceny w trybie ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. o odpadach (Dz.U. Nr 62, poz. 628, ze zm.) i ewentualnego wydania decyzji na podstawie art. 34 powołanej ustawy o opadach. Należy bowiem wskazać, iż w ocenie Sądu, przepis art. 362 ustawy Prawo ochrony środowiska, może być zastosowany dopiero wtedy - przy niewątpliwym stwierdzeniu spełnienia wszystkich przesłanek w nim określonych - gdy wobec danego stanu rzeczy negatywnie oddziaływującego na określone elementy środowiska naturalnego, nie można zastosować regulacji szczególnych, adekwatnych do tego stanu rzeczy ze względu na jego charakter lub rodzaj dający się prawnie zakwalifikować do przedmiotowego zakresu stosowania tych szczególnych regulacji. Zaniechanie wyjaśnienia powyższych okoliczności przez organy obu instancji spowodowało przedwczesne wydanie decyzji wobec skarżącego na podstawie art. 362 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo ochrony środowiska, co stanowi jego naruszenie w powiązaniu z art. 3 pkt 20 tej ustawy oraz art. 7 kpa w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy, dlatego na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji. O zwrocie kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 §2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy, w pierwszej kolejności organ orzekający ustali charakter i skutki działań dokonanych przez skarżącego, aby na tej podstawie dokonać ich oceny prawnej w ramach właściwych do tego regulacji prawnych.