II SA/Ke 348/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Żak (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Dorota Chobian, Sędzia WSA Sylwester Miziołek, Protokolant Sekretarz sądowy Katarzyna Tuz, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 18 października 2007r. sprawy ze skargi E. F. na decyzję Wojewody z dnia [...]. znak: [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji w części orzekającej o umorzeniu postępowania w sprawie zwrotu nieruchomości położonej w K. przy ulicy M. oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr 1814/20 o powierzchni 1928m²; II. w pozostałej części oddala skargę; III. stwierdza, że zaskarżona decyzja w części uwzględniającej skargę nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku. Decyzją z dnia [...] znak: [...] Wojewoda po rozpatrzeniu odwołania E. F., W. S., E. O., M. J., L. K. – T. oraz K. .działającego w imieniu własnym oraz jako pełnomocnika Z. M., M. J., E. O. oraz E. F. – na podstawie art. 127 § 2 i 138 § 1 pkt 1 kpa – utrzymał w mocy decyzję Starosty z dnia [...] znak: [...] orzekającą o umorzeniu postępowania w sprawie zwrotu nieruchomości położonej w [...]., obręb 009, przy ulicy [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działki nr 1814/20 i nr 1814/21 o łącznej powierzchni 0,4340 ha, stanowiącej własność M. P. E. C. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia [...] wywłaszczono na rzecz Skarbu Państwa na potrzeby Prezydium Miejskiej Rady Narodowej, nieruchomość o pow. 0,4341 ha położoną w [...] przy ul. [...] oznaczoną jako działka nr 84/1, 84/3, 84/4, ujawnioną w księdze wieczystej nr [...] jako własność W. S., O. K. i E. F. Zgodnie z decyzją Wydziału Budownictwa, Urbanistyki i Architektury Prezydium Miejskiej Rady Narodowej z dnia [...] o zatwierdzeniu planu realizacyjnego przedmiotową nieruchomość wywłaszczono pod budowę kotłowni i bocznicy kolejowej. W dacie wywłaszczenia w dziale II księgi wieczystej nr [...] wywłaszczona nieruchomość oznaczona m.in. jako działki nr 84/1, 84/2, 84/3, 84/4 stanowiła współwłasność w/w osób, jednak w osnowie decyzji z dnia [...] ujęte zostały tylko trzy działki o nr 84/1, 84/3, 84/4 mimo, że jak twierdzą to strony powierzchnia wywłaszczonej nieruchomości wskazywała, że zamiarem organu było także wywłaszczenie działki nr 84/2 a także z planu sporządzonego do celów wywłaszczeniowych w [...] wynikało, iż wywłaszczona nieruchomość obejmowała również tę działkę. W wyniku modernizacji ewidencji gruntów działki nr 84/1, 84/2, 84/3, 84/4 o łącznej powierzchni 0,4341 ha zostały scalone w jedną działkę, której nadano nr 1814/4 o powierzchni 0,4340, która w wyniku podziału została następnie podzielona na dwie działki o nr 1814/20 oraz nr 1814/21. Stan prawny powyższej nieruchomości uregulowano w dwóch księgach wieczystych. Dla działki nr 84/2 / nie objętej osnową decyzji wywłaszczeniowej a stanowiącej część działki 1814/20/ założono księgę wieczystą nr [...], gdzie jako właściciele zostali wpisani spadkobiercy byłych właścicieli, wnioskujący o zwrot nieruchomości tj. W. S., Z. M., E. O., E. F., M. J., L. T., I. K. i Z. K. Z kolei dla działek nr 1814/20 i 1814/21 założono księgę wieczystą nr [...], gdzie jako właściciela ujawniono M. P. E. C. Ostateczną decyzją z dnia [...] Wojewoda przekazał na podstawie art. 18 ust 1 w związku z art. 5 ust 3 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych nieodpłatnie działkę nr 1814/4 na rzecz Gminy. Z kolei umową notarialną z dnia [...] Rep. [...] własność powyższej działki została przeniesiona na rzecz M. P. E. C. W dniu 19 stycznia 2006 r. M. P. E. C. złożyło do Sądu Rejonowego pozew o uzgodnienie treści zapisów księgi wieczystej KW [...] i KW KI1L [...] z rzeczywistym stanem prawnym. Dnia 30 grudnia 2005 r. K. S. złożył do Wojewody oraz do Prezydenta Miasta wniosek o zwrot nieruchomości, wywłaszczonej decyzją z [...]. W dniu 16 maja 2006 r. organ I instancji dokonał oględzin przedmiotowej nieruchomości. W ich trakcie stwierdzono, że działki nr 1814/20 i nr 1814/21 nie są zabudowane, na byłej działce nr 84/2 znajduje się mur oporowy, pozostałość po składzie opału. Bocznica kolejowa, która znajdowała się na wywłaszczonej nieruchomości została zlikwidowana w [...], natomiast teren oględzin jest utwardzony tłuczniem, przez który przebiega część nieczynnego od 1996 r. podziemnego kanału. Organ I instancji decyzją [...] umorzył postępowanie o zwrot przedmiotowej nieruchomości, uznając że cel wywłaszczenia został zrealizowany, bowiem na wywłaszczonej nieruchomości znajdowały się składowisko na węgiel wraz murem oporowym i bocznica kolejowa, a ponadto powołując się na art.229 ustawy o gospodarce nieruchomościami stwierdził, że roszczenie nie przysługuje z uwagi na fakt zbycia nieruchomości przed dniem wejścia w życie tej ustawy. W tak ustalonym stanie faktycznym Wojewoda wskazał, że na wywłaszczonej nieruchomości nie wybudowano kotłowni. Natomiast bocznica kolejowa istniała na stanie środków trwałych od [...], co wynika z księgi środków trwałych. Zatem cel wywłaszczenia został częściowo zrealizowany. Organ II instancji podkreślił również, iż jakkolwiek Starosta w swojej decyzji orzekł prawidłowo o umorzeniu postępowania m.in. w sprawie zwrotu działki oznaczonej w dacie wywłaszczenia numerem 84/2, to rozstrzygnięcie to nie jest uzasadnione przesłankami wynikającymi z art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami lecz tym, że działka nr 84/2 nie została wywłaszczona, ponieważ nie została objęta decyzją wywłaszczeniową. Z kolei zdaniem Wojewody umorzenie postępowania w sprawie zwrotu nieruchomości oznaczonej w decyzji wywłaszczeniowej jako działki nr 84/1, 84/3 i 84/4 uzasadnione jest faktem trwałego rozdysponowania nieruchomością na rzecz osoby trzeciej. W niniejszym przypadku należy bowiem przyjąć, że nie może zostać zwrócona nieruchomość, której obecnym właścicielem nie jest ani Skarb Państwa, ani jednostka samorządu terytorialnego. Organ odwoławczy stwierdził, że stosownie do art. 140 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami zwrotowi podlega jedynie nieruchomość stanowiąca w chwili orzekania własność Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, zaś obecny jej właściciel - MPEC nie mieści się w katalogu jednostek wymienionych w powyższym artykule, a zatem nie jest możliwe skuteczne dochodzenie zwrotu nieruchomości. W ocenie organu odwoławczego organ I instancji błędnie zastosował art.229 ustawy, ponieważ nieruchomość nie została zbyta na rzecz osoby trzeciej przed 1.01.1998r. Przekazanie ostateczną decyzją komunalizacyjną Wojewody z dnia [...] na rzecz Gminy przedmiotowej nieruchomości nie może być traktowane jako ustanowienie prawa wieczystego użytkowania na rzecz osoby trzeciej w myśl art.229 ustawy. Skargę na powyższą decyzję z żądaniem jej uchylenia do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach wniósł E. F. Skarżący zarzucił naruszenie przepisu art.136 ust.3 i przepisu art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami polegający na przyjęciu, iż cel wywłaszczenia został częściowo osiągnięty poprzez wybudowanie bocznicy kolejowej, podczas gdy faktycznie miano zbudować kotłownię, która to budowa w ogóle nie została podjęta. Z kolei bocznica kolejowa została wybudowana, ale na dużo lat przed wydaniem decyzji wywłaszczeniowej przez ówczesnych właścicieli nieruchomości, czego dowodem jest protokół przekazania nieruchomości. Zarzucił także naruszenie przepisu art. 140 ust. 1 w/w ustawy, który w sprawie w ogóle nie powinien mięć zastosowania. Ponadto w skardze podniesiono naruszenie przepisów prawa procesowego, zawartych w ustawie o gospodarce nieruchomościami, poprzez przyjęcie, iż umorzenie postępowania uzasadnia ,,trwałe rozdysponowanie nieruchomością na rzecz osoby trzeciej" podczas gdy faktycznie tą osobą jest jednostka organizacyjna Urzędu Miasta. Skarżący zarzucił także rażące naruszenie przepisów art. 7, 8 i 12 kpa. W odpowiedzi na skargę Wojewoda podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Na rozprawie w dniu 23 sierpnia 2007r. skarżący okazał odrys spornej nieruchomości z 1947 r. na którym już zaznaczono bocznicę kolejową. Ponadto uczestnik postępowania podniósł, iż własność tej nieruchomości ponownie wróciła do Gminy a ta prawdopodobnie przekazała ją innemu miejskiemu przedsiębiorstwu. W związku z powyższym Sąd zobowiązał organ do ustosunkowania się do tych twierdzeń, zobowiązując także do złożenia aktualnego odpisu z księgi wieczystej przedmiotowej nieruchomości. Wojewoda złożył do akt sądowych kserokopię aktu notarialnego z dnia [...] nr [...], z którego wynikało, że pomiędzy Gminą , a M. P. E. C. została zawarta umowa zamiany nieruchomości w wyniku, której własność nieruchomości działki nr 1814/20 przeszła na rzecz Gminy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Skarga jest częściowo zasadna i to z innych przyczyn niż w niej podano. Niniejsza sprawa dotyczy roszczenia o zwrot wywłaszczonej nieruchomości położonej w [..] oznaczonej w ewidencji gruntów jako działki nr 1814/20 i 1814/21 / przed podziałem działka nr.1814/4/. Zgodnie z treścią art.136 ust.3 ustawy o gospodarce nieruchomościami /Dz. U 2004 nr 261 poz. 2603 - zwanej dalej ustawą / poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot nieruchomości lub jej części występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ. Warunkiem zwrotu nieruchomości jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140. Roszczenie o zwrot nieruchomości na podstawie art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami ma na celu zadośćuczynienie osobom, których pozbawiono nieruchomości w drodze wywłaszczenia i nie zużyto ich na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Odnosząc się do zarzutu skargi wskazać należy, że zwrot nieruchomości poza spełnieniem przesłanek z art. 137 ustawy jest możliwy tylko wtedy, gdy stanowią one nadal własność Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego. W ustawie tej nie ma wprawdzie przepisu wprost mówiącego, że zwrotu wywłaszczonej nieruchomości można żądać jedynie od Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, jednakże jest to wniosek oczywisty przy znajomości całości regulacji ustawowej. W szczególności już art. 1 pkt.1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, stanowi, że ustawa określa zasady gospodarowania nieruchomościami stanowiącymi własność Skarbu Państwa oraz własność jednostek samorządu terytorialnego. Także pozostałe punkty tego przepisu odnoszące się do podziału, scalania; pierwokupu, wywłaszczania i zwrotu nieruchomości oraz udziału w kosztach budowy urządzeń infrastruktury technicznej; wyceny nieruchomości; działalności zawodowej, której przedmiotem jest gospodarowanie nieruchomościami również dotyczą tylko i wyłącznie nieruchomości samorządowych bądź skarbowych. Niniejsza ustawa obejmuje więc problematykę gospodarowania nieruchomościami o statusie publicznym, których właścicielem jest Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego i jej uregulowania nie mają zastosowania do nieruchomości będących we władztwie osób fizycznych lub innych państwowych bądź samorządowych osób prawnych. Również treść przepisów dotyczących wywłaszczenia oraz zwrotu nieruchomości wskazuje, iż skutecznie można domagać się jedynie zwrotu nieruchomości skarbowych i samorządowych. Zgodnie z art. 113 ustawy nieruchomość może być wywłaszczona tylko na rzecz Skarbu Państwa albo na rzecz jednostki samorządu terytorialnego. Wskazana czynność wywołuje więc skutek prawny jedynie pomiędzy byłym właścicielem nieruchomości, a Skarbem Państwa lub jednostką samorządu terytorialnego, a zatem tylko te osoby mogą być zobowiązane do zwrotu nieruchomości. Z powyższym przepisem koresponduje powoływany przez organ odwoławczy przepis art. 140 ust. 1 ustawy w myśl którego w razie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości podmiotem uprawnionym do otrzymania odszkodowania jest Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego. Z akt sprawy wynika, że ostateczną decyzją z dnia [...] Wojewoda przekazał nieodpłatnie działkę nr 1814/4 na rzecz Gminy. Z kolei umową notarialną z [...] Rep. [...] własność powyższej działki została przeniesiona na rzecz M. P. E. C. Później w wyniku podziału działka nr 1814/4 została podzielona na działkę nr 1814/20 i 1814/21. Jak wynika z odpisu z księgi wieczystej nr [...] właścicielem nieruchomości nr 1814/21, której zwrotu domaga się skarżący, jest M. P. E. C. Nie można się zgodzić z twierdzeniem skarżącego, że M. P. E. C. jest podmiotem zobowiązanym do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości bo jest jednostką organizacyjną gminy. Jak to wyżej wskazano zwrot nieruchomości poza spełnieniem przesłanek z art. 137 ustawy jest możliwy tylko wtedy, gdy stanowią one nadal własność Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego. Przez jednostkę samorządu terytorialnego zgodnie z art. 4 pkt 9b ustawy rozumie się gminę, powiat lub województwo. Zatem inne podmioty, które zostały utworzone za pośrednictwem w/w podmiotów i na ich majątku nie mają statusu jednostek samorządu terytorialnego. M. P. E. C. jest samodzielną, wyposażoną w osobowość prawną, mającą kapitał zakładowy spółką prawa handlowego. Jest odrębnym od Gminy podmiotem prawnym, który nie jest jednostką samorządu terytorialnego w związku z czym nie powstaje, na gruncie ustawy o gospodarce nieruchomościami, w stosunku do niego roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. W związku z powyższym prawidłowo organy obu instancji przyjęły, że brak jest w takich okolicznościach roszczenia o zwrot nieruchomości oznaczonej jako działka nr 1814/21 stanowiącej od [...] własność M. P. E. C., a postępowanie w tym zakresie jest bezprzedmiotowe i podlega umorzeniu. Inaczej natomiast przedstawia się sytuacja dotycząca zwrotu nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr 1814/20. Postępowanie administracyjne o zwrot wywłaszczonej nieruchomości może się toczyć, jeżeli istnieje niebudzący wątpliwości stan prawny, z którego wynika, że Skarb Państwa /albo gmina/ jest właścicielem nieruchomości. Tylko wówczas może być rozważana bowiem sprawa zwrotu, a więc przeniesienia własności nieruchomości na rzecz poprzedniego właściciela, bądź też odmowy jej zwrotu / por. wyrok NSA z dnia 6 lutego 2003 r. sygn. akt I SA 2061/01 LEX nr 137817/. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie stosunki właścicielskie dotyczące nieruchomości nr 1814/20 nie zostały przez organ wyjaśnione, co narusza przepis art. 7,77 par.1 kpa w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jak bowiem wynika z przedłożonego Sądowi aktu notarialnego nr [...] sporządzonego w dniu [...]. a więc przed wydaniem decyzji przez oba organy, pomiędzy Gminą , a M. P. E. C. została zawarta umowa zamiany nieruchomości w wyniku, której własność działki nr 1814/20 przeszła z powrotem na rzecz Gminy. Ponadto jak to wynika z treści zaskarżonej decyzji i co jest niesporną okolicznością, działka ta obejmuje również nieruchomość oznaczoną w ewidencji gruntów nr 84/2, dla której prowadzona jest odrębna księga wieczysta, w której jako współwłaściciele wpisani są spadkobiercy poprzednich właścicieli, a strony tego postępowania. Zatem część działki nr 1814/20 została objęta dwoma księgami wieczystymi, w których w dziale II wpisani są różne osoby jako właściciele. Przed Sądem Rejonowym zawisła sprawa o uzgodnienie treści księgi wieczystej nr [...] z rzeczywistym stanem prawnym i w ocenie Sądu jej rozstrzygnięcie jest istotne dla wyniku niniejszej sprawy. Jeśli bowiem działka nr 84/2 stanowi własność spadkobierców poprzednich właścicieli to nie mogą oni żądać zwrotu własnej nieruchomości i postępowanie w tym zakresie również byłoby bezprzedmiotowe. Jeśli natomiast tak nie jest i działka nr 1814/20 stanowi własność Gminy zbadania wymagało będzie, czy przedmiotowa nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu /art. 137 ust. 1 ustawy/. Poczynione dotychczas w tym zakresie ustalenia organu są niewystarczające. Zgodnie z treścią decyzji z [...] przedmiotowa nieruchomość została wywłaszczona pod budowę kotłowni i bocznicy kolejowej. Tymczasem jak wynika z protokołu oględzin z dnia 16 maja 2006 r. bocznica kolejowa przebiegała przez działkę nr 1814/21, a jedynie w części przez działkę nr 1814/20, a kotłownia w ogóle nie została wybudowana. Organ powinien także wyjaśnić, kiedy faktycznie przedmiotowa bocznica kolejowa została wybudowana, ponieważ skarżący powołując się na wyrys z 1940r., na którym zaznaczono bocznicę kolejową, zarzucał na rozprawie, że została ona wybudowana na długo przed wywłaszczeniem nieruchomości. Jednocześnie w zaskarżonej decyzji Wojewoda przyznał, że nieruchomość została tylko częściowo zagospodarowana zgodnie z celem wywłaszczenia. Z powyższych względów zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji w części umarzającej postępowanie o zwrot działki nr 1814/20 jest wadliwa ponieważ została wydana bez wyjaśnienia jej stanu prawnego, która to okoliczność jest decydująca do oceny roszczenia o zwrot nieruchomości w świetle art.136 ust.3 ustawy. Stanowi to jak wyżej wskazano naruszenie art. 7 kpa, art.77 par.1 kpa, które ma istotny wpływ na wynik sprawy, co skutkuje koniecznością częściowego uchylenia zarówno zaskarżonej decyzji jak i utrzymanej nią w mocy decyzji Starosty Jędrzejowskiego, o czym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1c oraz art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm – p.p.s.a/. Stosownie do art. 152 tej ustawy Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja w części uwzględniającej skargę nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku. W pozostałej części skargę jako niezasadną Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a oddalił.