V SA/Wa 1343/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Barbara Wasilewska, Sędzia NSA - Małgorzata Dałkowska- Szary (spr.), Sędzia WSA - Barbara Mleczko- Jabłońska, Protokolant - Beata Zborowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 listopada 2007 r. sprawy ze skargi M. Z. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] lutego 2007 nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników uchyla zaskarżoną decyzję; M. Z. pismem z dnia 14 listopada 2006 r. zwrócił się do Prezesa KRUS o umorzenie odsetek od jego zadłużenia z tytułu składek objętego układem ratalnym NKP: {...]. Uzasadniając swoje żądanie powołał się na, trudną sytuację mieszkaniową, materialną, bardzo wysokie straty poniesione w wyniku suszy ( zniszczone 65% plonów) oraz wydatki poniesione na operację i leczenie syna. Wskazał, że systematycznie reguluje zobowiązania układowe. Prezes KRUS decyzją z [...] stycznia 2007r. odmówił umorzenia odsetek w kwocie [...] zł od zadłużenia powstałego z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od IV kw.1996r. do IV kw. 2004 r. W sentencji tego orzeczenia powołał przepis art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r., Nr 7, poz. 25 ze zm.) zwanej dalej u.u.s.r. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że wnioskodawca jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 15,17 ha przeliczeniowych, co wiąże się z obowiązkiem podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy i opłacaniem składek na to ubezpieczenie. Przeprowadzone postępowanie wyjaśniające przez P.T. KRUS w P. oraz zgromadzona dokumentacja w sprawie potwierdziły poniesienie przez rolnika kosztów zabiegu korekcji laserowej obu oczu syna oraz fakt, poniesienia strat spowodowanych tegoroczną suszą. Na podstawie wykazu uzyskanego z Urzędu Gminy w N. ustalono, że stratą objęte było 25,46 ha gospodarstwa rolnego. Zniszczenia w uprawach wynoszą 65%. Organ wskazał, że przepisy art. 41a ust. l pkt. l ustawy z dnia 20 grudnia 1990r o ubezpieczeniu społecznym rolników przewidują między innymi możliwość umorzenia należności z tytułu składek przez Prezesa Kasy lub upoważnionego przez niego pracownika tylko w uzasadnionych przypadkach, natomiast wysokość poniesionych strat z racji tegorocznej suszy oraz koszty poniesione na leczenie syna nie mogą zostać uznane za argumenty wystarczające do uzasadnienia umorzenia wnioskowanych należności, gdyż wnioskodawca uzyskuje duży dochód z gospodarstwa o znacznym areale oraz z tytułu dostaw mleka. Ponadto ze względu na trudną sytuację materialną została rolnikowi udzielona ulga w spłacie zaległych zobowiązań z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników w formie układu ratalnego. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy M. Z. ponowił argumenty podniesione we wniosku i wskazał, że obecnie nie ma żadnego źródła utrzymania, ponieważ od listopada nie odstawia mleka. Prezes KRUS decyzją z [...] lutego 2007 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 127 § 3 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) i art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r. , Nr 7, poz. 25 ze zm.), uchylił zaskarżoną decyzję i umorzył odsetki za okres od IV kw. 1996r do I kw. 1997r w kwocie 1 069,00 zł. W uzasadnieniu decyzji organ przytoczył treść z art. 41 a ust. l pkt. l ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników i stwierdził, że po ponownym rozpatrzeniu sprawy ustalono, iż straty w gospodarstwie wnioskodawcy z tytułu suszy w 65 %, na powierzchni - 25,46ha /co stanowi 91% całego gospodarstwa/, są wyższe niż w innych sąsiednich gospodarstwach rolnych, ponadto wydatki związane z leczeniem syna oraz brak dochodów z tytułu odstawiania mleka wpłynęły dodatkowo na pogorszenie sytuacji finansowej. Z tych względów Prezes kasy postanowił uchylić poprzednią decyzję z dnia [...] 01.2007r. i umorzyć odsetki w kwocie: 1.069,00zł odpowiadającej wysokości należnych składek za III i IV kw.2006r. Powyższą decyzję Prezesa KRUS, w części dotyczącej wysokości umorzonych odsetek, zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie M. Z. Skarżący zarzucił, że rozpatrując sprawę organ nie uwzględnił możliwości płatniczych wnioskodawcy. W ocenie skarżącego w jego przypadku spełnione zostały przesłanki z art. 41 a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Skarżący ponownie wskazał na swoją bardzo trudną sytuację majątkową związaną ze stratami spowodowanymi suszą i niewielkim poziomem dochodów z dostaw mleka, zarzucił także naruszenie przepisów postępowania. W odpowiedzi na skargę Prezes KRUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko prezentowane dotychczas w niniejszej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.; dalej ppsa), sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 i 2 ppsa, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności decyzji. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji w tym zakresie należy stwierdzić, że skarga jest zasadna, aczkolwiek podejmując rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie Sąd oparł się na powodach innych niż w niej wskazane. Przedmiotem rozpoznania Sądu w niniejszej sprawie była zgodność z prawem decyzji wydanej przez Prezesa KRUS w trybie art. 127 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego (określanego dalej jako Kpa). W przepisie tym przewidziano tryb zaskarżania decyzji w sytuacji, gdy z uwagi na pozycję organu I instancji nie jest możliwe zastosowanie zwykłego trybu odwoławczego, uregulowanego w art. 127 § 1 i 2 Kpa. Stronie służy w tym przypadku nie odwołanie, lecz wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Do tego wniosku stosuje się jednakże przepisy dotyczące odwołań od decyzji, w tym także przepisy określające rodzaje rozstrzygnięć, jakie mogą być podjęte przez organ odwoławczy wskazane w art. 138 Kpa. Według dyspozycji tego przepisu w przypadku rozstrzygnięć merytorycznych organ rozpatrujący wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy albo utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję (art. 138 § 1 pkt 1) - gdy w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy uznaje w całości rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji za prawidłowe, albo uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy (art. 138 § 1 pkt 2 ) - gdy widzi potrzebę skorygowania wad prawnych decyzji pierwszej instancji, wad polegających na niewłaściwej ocenie okoliczności faktycznych, tudzież w toku postępowania nastąpiła zmiana tych okoliczności, mająca wpływa na rozstrzygnięcie istoty sprawy. Organ rozpatrujący wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy w ramach art. 138 § 1 Kpa może także uchylić zaskarżoną decyzję i umorzyć postępowanie pierwszej instancji (§ 1 pkt 2 ) albo umorzyć postępowanie odwoławcze (§ 1 pkt 3). Dokonując oceny zaskarżonej decyzji, wskazać należy, iż decyzja Prezesa KRUS z dnia [...] czerwca 2007 r. została wydana z naruszeniem art. 138 § 1 pkt 2 Kpa. Rozstrzygnięcie zawarte w decyzji wydanej w dniu [...] stycznia 2007r. w pierwszej instancji przez Prezesa KRUS dotyczyło wniosku M. Z. o umorzenie odsetek z tytułu nieopłaconych składek za okres od IV kw. 1996r do IV kw. 2004r w kwocie 12 697,50 zł. Tymczasem w sentencji decyzji z dnia [...] czerwca 2007 r. wydanej w drugiej instancji przez Prezesa ZUS, uchylającej w całości decyzję pierwszoinstancyjną, znalazło się rozstrzygnięcie odnoszące się jedynie do odsetek za okres od IV kw. 1996r do I kw.1997r w kwocie [...] zł., przy jednoczesnym braku rozstrzygnięcia w pozostałym zakresie. Kompetencje organu odwoławczego zostały ściśle określone w art. 138 Kpa.. Zaskarżona decyzja została wydana na podstawie przepisu art. 138 § 1 pkt 2 tej ustawy. Stosownie do tego przepisu organ odwoławczy wydaje decyzję, w której uchyla decyzję organu pierwszej instancji w całości lub części - i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy lub uchylając tę decyzję umarza postępowanie w sprawie. Skoro zatem Prezes KRUS uchylił w całości decyzję własną wydaną w pierwszej instancji, to był zobowiązany do rozstrzygnięcia co do istoty sprawy bądź też umorzenia postępowania w zakresie objętym uchyloną decyzją, przy czym powinno to w sposób jednoznaczny wynikać z sentencji samej decyzji. Wskazać należy, że organ również w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie odniósł się do tej części żądań strony. Zakres i kierunek rozstrzygnięcia zawartego w decyzji nie może budzić żadnych wątpliwości i powinien w sposób jednoznaczny wynikać z sentencji decyzji. Brak rozstrzygnięcia o żądaniu strony w pełnym zakresie wynikającym z wniosku z dnia 14 listopada 2006 r. uniemożliwia Sądowi kontrolę zaskarżonej decyzji w tej części i ustosunkowania się do zarzutów podnoszonych w skardze. W tym miejscu należy podkreślić, że decyzje podejmowane na podstawie przepisu art. 41a ust. 1 pkt 1 cyt. ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników są decyzjami uznaniowymi co oznacza, że organ podejmując decyzję w przypadku zaistnienia przesłanek do wydania rozstrzygnięcia o treści określonej przepisami prawa (w tym przypadku chodzi o umorzenie pozostałej części odsetek od składek na ubezpieczenie społeczne ), może wydać takie rozstrzygnięcie ale może również odmówić wydania takiego rozstrzygnięcia. O uznaniowym charakterze decyzji wydawanych na podstawie powołanego przepisu świadczy użycie przez ustawodawcę w tym przepisie zwrotu "Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik... może umorzyć należności...". Uznaniowy charakter decyzji nie zwalnia jednak organu od obowiązku przeprowadzenia prawidłowego postępowania oraz wydania decyzji spełniającej wymogi określone w przepisie art. 107 § 1 Kpa Organ prowadząc postępowanie w wyniku, którego ma zostać wydana decyzja uznaniowa ma obowiązek wypełnić zawarty w art. 7 Kpa nakaz dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz określony w przepisie art. 77 § 1 Kpa obowiązek zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego. Dokonana w postępowaniu ocena dowodów nie może nosić cech dowolności. Określony w art. 7 i 77 Kpa obowiązek dotyczy spraw administracyjnych wszelkiego rodzaju i obowiązek ten nie doznaje ograniczenia w zależności od rodzaju sprawy. W tym stanie sprawy Sąd stwierdza, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania (art. 107 § 1 i art. 138 § 1 kpa), które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy - z uwagi na to, że strona skarżyła właśnie ową brakującą część rozstrzygnięcia - i dlatego sąd na podstawie art.145 § l pkt. 1lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr l53, poz 1270) - orzekł jak w sentencji wyroku.