V SA/Wa 1739/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Izabella Janson (spr.), Sędzia WSA - Beata Krajewska, Sędzia WSA - Krystyna Madalińska-Urbaniak, Protokolant - Michał Petranik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 listopada 2007 r. sprawy ze skargi M.G. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] kwietnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek z tytułu nie płacenia składek na ubezpieczenie społeczne rolników oddala skargę. Przedmiotem skargi z 22 maja 2007 r. wniesionej przez pana M.G. jest decyzja Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia {...} kwietnia 2007 r. nr [...] wydana w następującym stanie faktycznym: Wnioskiem z dnia 21 lutego 2007 r. M.G. zwrócił się do KRUS o umorzenie zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek. Wskazał, iż kwota zadłużenia wraz z odsetkami wynosi [...] zł. Podniósł, iż suma ta jest bardzo wysoka i nie ma on możliwości spłacenia takiej kwoty. Nie uzyskuje bowiem żadnych dochodów, dzięki którym, choć w części udałoby mu się pokryć zadłużenie. Wnioskodawca zaznaczył, iż nie uprawia pola, ponieważ nie stać go na jego utrzymanie. Nie posiada również maszyn niezbędnych w gospodarstwie. Skarżący mieszka wraz z matką, oboje są zadłużeni w różnych bankach, "bo często brakuje na chleb czy na leki, które są niezbędne do życia.". Następnie pismem z dnia 6 marca 2007 r. pan M.G. uzupełnił wniosek z 21 lutego 2007 r. i wyjaśnił, iż "chce umorzyć odsetki od zaległości" bowiem znajduje się w trudnej sytuacji finansowej. Wskazał, iż utrzymuje się jedynie z rolnictwa, jednakże część jego gruntów leży odłogiem, ponieważ nie stać go na wynajęcie sprzętu rolniczego. Ponadto od 20 lat leczy się z powodu choroby [...], która uniemożliwia mu wszelkie prace związane z podnoszeniem ciężarów. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2007 r. nr [...] Prezes KRUS odmówił umorzenia odsetek z tytułu nie opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od I kwartału 1998 r. do I kwartału 2007 r. W uzasadnieniu organ powołał treść art. 41 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r., nr 7, poz. 25 ze zm.), zgodnie z którą Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, może umorzyć należności z tytułu nie opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Organ I instancji wskazał, iż przy podejmowaniu decyzji o umorzeniu należności brane są pod uwagę m. in. okoliczności, które wystąpiły niezależnie od rolnika i których wystąpienie miało wpływ na powstanie zwłoki w opłacaniu składek - głównie zdarzenia losowe i klęski żywiołowe oraz inne nadzwyczajne zdarzenia powodujące pozbawienie zobowiązanego możliwość opłacania składek. Innym argumentem zasługującym na uwzględnienie przy rozpatrywaniu wniosku umorzeniowego może być również zaistnienie przewlekłej choroby zobowiązanego lub sprawowanie opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny. Nadto przy ocenie zasadności wniosku umorzeniowego winny być brane pod uwagę inne okoliczności takie jak: sposób i data powstania zadłużenia, możliwość spłaty zadłużenia w latach wcześniejszych, wykorzystanie udzielonych ulg w spłacie należności, sytuacja materialna gospodarstwa, w którym zamieszkuje rolnik. W następstwie przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego organ ustalił, iż skarżący zamieszkuje razem z matką oraz bratem w domu składającym się z kuchni oraz 2 pokoi. Nie posiada maszyn do obróbki polowej, a sprzęt wynajmuje od sąsiadów. Matka zainteresowanego pobiera emeryturę z KRUS zaś brat jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Część gospodarstwa skarżącego stanowią użytki zielone oraz nieużytki. Ponadto z informacji udzielonej przez Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w R. wynika, że rodzina wnioskodawcy nigdy nie korzystała z żadnych świadczeń pomocy społecznej, a stałym źródłem jej dochodu jest emerytura matki w kwocie [...] zł netto oraz dochód z gospodarstwa rolnego, który wynosi [...] zł miesięcznie - jak wynika z wyliczeń GOPS-u. Wydatki na gaz i energię wynoszą około [...] zł. Jednocześnie organ zauważył, iż nie są one ponoszone co miesiąc. Koszt zakupu leków wynosi [...] zł, natomiast spłacane co miesiąc raty kredytów w bankach to kwota [...] zł. Organ wskazał, że jak wynika z wyliczeń GOPS-u, dochód na jednego członka w rodzinie wynosi [...] zł i jest on wyższy od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, który zgodnie z art. 8 ust. 1 lub 2 ustawy o pomocy społecznej wynosi [...] zł. W uzasadnieniu podniesiono, iż z tytułu prowadzenia działalności rolniczej na posiadanych gruntach skarżący, osiąga pożytki, czy to w postaci wymiernego dochodu, czy też w postaci płodów rolnych przeznaczanych na własne potrzeby, otrzymuje również płatności bezpośrednie do gruntów rolnych z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Zauważono, iż dochód ten nie został utracony bądź pomniejszony wskutek wystąpienia klęski żywiołowej bowiem nie udokumentowano wystąpienia takich okoliczności w gospodarstwie. W ocenie organu I instancji sytuacja materialna zainteresowanego stwarza możliwość zaspakajania niezbędnych wydatków związanych z utrzymaniem rodziny, i jednoczesnej spłaty zadłużenia w układzie ratalnym. W dniu 18 kwietnia 2007 r. (data wpływu do organu) pan M.G. zwrócił się z prośbą o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnienie tego wniosku podał, że zadłużenie jest konsekwencją trudnej sytuacji finansowej w jakiej się znalazł. Wskazał, iż w 1986 r. jego ojciec ciężko zachorował, a w 2005 r. zmarł. Już wówczas spłacane było zadłużenie w KRUS. W chwili obecnej skarżący jest niewypłacalny. Jednocześnie zaznaczył, iż kwota wynosząca [...] zł, wskazana w piśmie Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w R., jako jego dochód, jest niemożliwa do osiągnięcia, wliczając nawet dopłaty do gruntów rolnych. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2007 r. Prezes KRUS utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z dnia [...] kwietnia 2007 r. W uzasadnieniu wyżej wymienionej decyzji organ II instancji podkreślił, iż skarżący z pewnością osiąga pożytki z tytułu prowadzenia działalności rolniczej na posiadanych gruntach, czy to w postaci wymiernego dochodu, czy też w postaci płodów rolnych przeznaczanych na własne potrzeby. Ponadto otrzymuje również płatności bezpośrednie do gruntów rolnych z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Organ wskazał, iż w sprawie niniejszej nie można również mówić o zaistnieniu klęski żywiołowej, która spowodowałyby utratę lub pomniejszenie dochodu zainteresowanego. Wskazano, iż jak wynika z przeprowadzonej wizytacji, skarżący zamieszkuje z matką oraz bratem w drewnianym budynku mieszkalnym składającym się z kuchni oraz 2 pokoi. Do prac polowych wynajmuje sprzęt od sąsiadów. Matka pobiera świadczenie emerytalne, a brat jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Prezes Kasy podniósł, iż zgodnie z informacją przedstawioną przez GOPS w R., źródłem dochodu rodziny aplikującego jest emerytura matki w kwocie [...] zł netto oraz dochód z gospodarstwa rolnego, który wynosi [...] zł miesięcznie. Wydatki na gaz i energię nie są ponoszone co miesiąc i wynoszą one około [...] zł. Ponadto ponoszone są wydatki na leki w kwocie [...] zł miesięczne oraz spłata kredytów w bankach po [...] zł miesięcznie. Ponownie wskazano, że dochód na jednego członka w rodzinie wynosi [...] zł i jest wyższy od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, który zgodnie z art. 8 ust. 1 lub 2 ustawy o pomocy społecznej wynosi [...] zł. W ocenie organu II instancji trudna sytuacja finansowa skarżącego jest raczej wynikiem wstecznego ubezpieczenia społecznego rolników, konsekwencją którego jest naliczenie składek wraz z odsetkami począwszy od I kw. 1998 r. nie zaś trudnej sytuacji materialno-bytowej zainteresowanego. Wobec braku nowych dowodów potwierdzających zaistnienie nowych okoliczności w sprawie oraz biorąc pod uwagę młody wiek skarżącego organ wskazał, iż istnieje możliwość uiszczenia należności w układzie ratalnym dostosowanym do możliwości finansowych wnioskodawcy, co nie spowoduje dużego obciążenia finansowego dla jego rodziny. W skardze z 22 maja 2007 r. M.G. podkreślił, iż zwrócił się z wnioskiem do prezesa KRUS o umorzenie odsetek od zaległości z tytułu nie uiszczonych składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Podniósł, iż we wniosku wskazał wszelkie okoliczności jakie miały wpływ na powstanie zaistniałej sytuacji. Poinformował, iż źródłem dochodu jego rodziny jest emerytura matki, która wynosi [...] zł ora dochód z gospodarstwa rolnego w wysokości [...] zł miesięcznie nie zaś jak wskazano w piśmie Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Rokietnicy [...] zł. Na potwierdzenie powyższego przedstawił zaświadczenie Wójta Gminy Żurawica, iż jego dochód średnio, miesięcznie wynosi [...] zł. Wskazał, iż ma kłopoty zdrowotne i jest pod opieką neurologa. Zaznaczył, iż emerytura jaką otrzymuje jego matka jest nie jest w stanie pokryć kosztów zakupu lekarstw dla niej i dla niego. Wnioskodawca poinformował, iż jego gospodarstwo jest niezmechanizowane, dlatego też za każdą wykonaną w nim usługę musi płacić. Grunty wchodzące w skład jego gospodarstwa ("gleby niskiej klasy IV i V") są nieurodzajne, a plony wystarczają jedynie na zaspokojenie potrzeb jego rodziny. W związku z powyższym nie miał możliwości opłacania składek, co skutkowało narastającym zadłużeniem. Zaznaczył, iż decyzja Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego jest dla niego krzywdząca bowiem oparta została na "niemiarodajnych źródłach". W odpowiedzi na skargę Prezes KRUS wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko i argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie Sąd wyjaśnia, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071) lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Zgodnie natomiast z treścią art. 134 p.p.s.a., sąd dokonując oceny zaskarżonego aktu rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Jednocześnie podkreślić należy, iż o uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzygają jednak organy administracji, co w niniejszym przypadku oznacza, że rozstrzygnięcie w sprawie umorzenia należności Kasy z tytułu nienależnie pobranych świadczeń należy do kompetencji Prezesa Kasy. Sąd administracyjny nie ma uprawnień do merytorycznego załatwienia sprawy administracyjnej, tj. dokonania umorzenia należności. Kierując się wskazanymi przesłankami oraz dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, wydanej przez Prezesa Kasy, w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu na podstawie ww. ustaw, tj. badając zaskarżone orzeczenie pod względem jego zgodności tak z przepisami k.p.a., jak i z normami prawa materialnego zawartymi w ustawie o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz w oparciu o akta sprawy zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd nie stwierdził takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego. Pismem z 21 lutego 2007 r., uzupełnionym w dniu 6 marca 2007 r. skarżący wystąpił do organu o umorzenie odsetek od nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Wobec treści wniosku skarżącego, wszczynającego kontrolowane przez Sąd postępowanie administracyjne, zastosowanie w sprawie miał - w szczególności - przepis art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, w którym ustawodawca przewidział m.in. instytucję umarzania należności z tytułu składek. Zgodnie z treścią wymienionego przepisu, Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części. Przywołane w cyt. art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników kryterium "ważnego interesu zainteresowanego", przy zaistnieniu którego organ "może" uwzględnić wniosek umorzeniowy, wskazuje, iż decyzja Prezesa KRUS ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ ten przy ustalonym stanie faktycznym ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia. Orzekając w konkretnej sprawie organ może więc, a nie musi umorzyć należności, oceniając istnienie lub nieistnienie tego kryterium, a także możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, a w wyniku dokonanej oceny wybiera konsekwencje prawne swoich ustaleń. Zaznaczyć jednak trzeba, iż wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, w szczególności tych podnoszonych przez stronę (por. wyrok NSA z 2.02.1996 r., sygn. akt II SA 2875/95, Wokanda 1996, nr 6, s.36). Skarżący w toku całego postępowania administracyjnego, tj. tak w pierwotnym wniosku jak również we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, żądanie swoje w zakresie umorzenia zaległości uzasadniał problemami finansowymi. Organ orzekający wziął pod uwagę podnoszone przez wnioskodawcę okoliczności i dokonał ich oceny, co znalazło zaś swoje odzwierciedlenie tak w materiale dowodowym sprawy jak również w uzasadnieniu skarżonej decyzji. W toku postępowania wyjaśniającego organ przede wszystkim ustalił, iż skarżący zamieszkuje z matką oraz bratem w drewnianym budynku mieszkalnym składającym się z kuchni oraz 2 pokoi. Do prac polowych wynajmuje sprzęt od sąsiadów. Matka zainteresowanego pobiera świadczenie emerytalne, a brat jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Prezes Kasy podniósł, iż jak wynika z wyliczeń GOPS-u w R. źródłem dochodu rodziny aplikującego jest emerytura matki w kwocie [...] zł netto oraz dochód z gospodarstwa rolnego, który wynosi [...] zł miesięcznie. Wydatki na gaz i energię nie są ponoszone co miesiąc i wynoszą one około [...] zł. Ponadto ponoszone są wydatki na leki w kwocie [...] zł miesięczne. Wnioskodawca spłaca również kredyty w bankach po [...] zł miesięcznie. Ponownie wskazano, że dochód na jednego członka w rodzinie wynosi [...] zł i jest wyższy od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, który zgodnie z art. 8 ust. 1 lub 2 ustawy o pomocy społecznej wynosi [...] zł. W ocenie Sądu, słuszne jest stanowisko organu, iż wysokość dochodu w rodzinie skarżącego m.in. z tytułu dopłat bezpośrednich wypłacanych przez ARiMR stwarza możliwość podjęcia próby spłaty zadłużenia w dogodnym dla niego układzie ratalnym. Ustalenia i wnioski, jakie przy wydawaniu decyzji poczyniono mieszczą się w ramach prawem przewidzianych, tak z punktu widzenia prawa procesowego, szczególnie zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), jak i prawa materialnego. W związku z powyższym stanowisko organu w sprawie jest zasadne. Za uchyleniem skarżonej decyzji nie przemawiały także zarzuty podniesione w treści skargi, dotyczące ustalenia przez organ odwoławczy stanu faktycznego na podstawie błędnych danych, tj. zaświadczenia z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w R. o wysokości miesięcznego dochodu, [...] zł. Zdaniem zainteresowanego kwota ta wynosi nie [...] zł. lecz [...] zł. co wynika zaświadczenie Wójta Gminy Ż. Jednakże jak słusznie podnosi organ brak jest podstaw do odmowy wiarygodności danym przedstawionym przez GOPS w R. Ponadto wskazać należy, iż załączone przez pana M.G. zaświadczenie Wójta Gminy Ż. o uzyskanym dochodzie jest opatrzone datą 23 maja 2007 r., a zatem zostało wydane już po wydaniu zaskarżonej decyzji. W związku z powyższym informacje w nim zawarte nie były organowi znane i nie mogły być wzięte pod uwagę przez Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. Dlatego też, wydając decyzję z dnia [...] kwietnia 2007 r. Prezes Kasy oparł się na dokumencie zawierającym dane, których prawdziwości nie miał podstaw kwestionować. Dodatkowo, zaznaczyć należy, iż każda zmiana okoliczności faktycznych, w szczególności sytuacji majątkowej, rodzinnej lub zdrowotnej osoby zobowiązanej, może być zawsze podstawą do ponownego wystąpienia z ponownym wnioskiem o umorzenie zaległości, bowiem odmowa ich umorzenia nie stwarza sytuacji powagi rzeczy osądzonej i - jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 lutego 2000 roku sygn. akt III SA 398-399/99 - zobowiązany do uiszczenia zaległości może występować o jej umorzenie tak długo, jak długo zaległość ta istnieje, zwłaszcza zaś jeśli jego sytuacja ulegnie pogorszeniu. Pomimo, iż pogląd ten wypowiedziano w oparciu o przepisy ustawy - Ordynacja podatkowa, to jednak jest on w pełni aktualny także na gruncie ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Wskazując raz jeszcze na uznaniowy charakter decyzji wydawanej w trybie art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz fakt, iż Sąd nie dopatrzył się naruszeń przepisów proceduralnych, które mogłyby mieć istotny wpływ na wynik postępowania, stwierdził, iż w sprawie będącej przedmiotem rozpoznania brak jest podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem i na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.