IV SA/Wa 1722/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krystyna Napiórkowska, Sędziowie asesor WSA Aneta Opyrchał, Sędzia WSA Marek Wroczyński (spr.), Protokolant Artur Dral, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 listopada 2007 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia (...) czerwca 2007 r. nr (...) w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji - skargę oddala - Decyzją z dnia [...] października 2003 r., nr [...] Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego działając na podstawie art. 36 oraz art. 3 a ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r., Nr 7, poz. 25 ze zm.), dalej jako ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników, stwierdził ustanie dla M. M. ubezpieczenia społecznego rolników w zakresie ubezpieczenia wypadkowego, chorobowego, macierzyńskiego oraz emerytalno - rentowego w okresie od dnia 5 października 2001 r. Wyrokiem z dnia 11 października 2004 r. , sygn. akt IX1U 2190/03 Sąd Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we W. na skutek odwołania wniesionego przez M. M. zmienił zaskarżoną decyzję Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego we W. z dnia [...] października 2003 r. w ten sposób, że nakazał objąć M. M. ubezpieczeniem społecznym rolniczym: wypadkowym, chorobowym i macierzyńskim oraz emerytalno - rentowym od dnia 5 października 2003 r. Apelację od powyższego wyroku wniosła pozwana Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Oddział Regionalny we W. Wyrokiem z dnia 14 marca 2006 r., sygn. akt III A Ua 3779/04 Sąd Apelacyjny we W. Sad Pracy i Ubezpieczeń Społecznych zmienił zaskarżony wyrok i oddalił odwołanie M. M. od decyzji Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Oddział Regionalny we W. z dnia [...] października 2003 r. Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2007 r. Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia do rozpoznania skargi kasacyjnej od przedmiotowego wyroku. Pismem z dnia 5 marca 2007 r. M. M. złożył wniosek o wszczęcie z urzędu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Oddział we W. z dnia [...] października 2003 r. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2007 r., nr [...] Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego działając na podstawie art. 157 w zw. z art. 156 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), dalej jako k.p.a., oraz art. 2 ust. 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników odmówił wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji o ustaniu ubezpieczenia społecznego rolników z dnia [...] października 2003 r., znak [...]. W uzasadnieniu decyzji organ podał, iż zgodnie z dyspozycją art. 36 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników w zw. z art. 83a ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), dalej jako ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych, brak jest podstaw prawnych do wszczęcia postępowania w sprawie nieważności decyzji z dnia [...] października 2003 r., którą organ rentowy stwierdził ustanie ubezpieczenia społecznego rolników w stosunku do M. M. z dniem 5 października 2001 r. Organ ustalił, iż przedmiotowa decyzja podlegała ocenie sądowej i prawomocnym wyrokiem z dnia 14 marca 2006 r. Sąd Apelacyjny - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we W. potwierdził, iż odpowiada ona prawu i nie zachodzą przesłanki do jej zmiany. Na skutek wniosku M. M. o ponowne rozpatrzenie sprawy decyzją z dnia [...] czerwca 2007 r., nr [...] Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję w odmawiającą wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. W uzasadnieniu przedmiotowej decyzji organ ponownie powołał się na treści art. 83 a ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych stwierdzając, iż nie zachodzą przesłanki do wszczęcia na wniosek postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji z dnia [...] października 2003 r., która podlegała kontroli sądowej w trybie postępowania cywilnego. Skargę na powyższą decyzje złożył M. M. zarzucając jej naruszenie: - art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 6,7,8,9 k.p.a. poprzez naruszenie przez organ obowiązku działania na podstawie przepisów prawa oraz obowiązku informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków, wskutek odmowy stwierdzenia nieważności decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa - art. 2 ustawy z dnia 12 września 1996 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, art. 3 a ust. 3 w zw. z art. 7 i 16 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz art. 7 i 67 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. - art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. przez odmowę wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa, skutkującą pozbawieniem strony możliwości prawnej dochodzenia na drodze postępowania sądowego w trybie art. 417 1 § 2 k.c. naprawienia szkody, jaka bezspornie zaistniała w związku z brakiem wydania decyzji w przedmiocie wyłączenia M. M. z systemu ubezpieczeń społecznych rolników za okres od 1 -14 września 1995 r. i 3 listopada 1999 r. - 3 października 2001 r., co skutkowało brakiem możliwości wystąpienia o jego ubezpieczenie na wniosek. Z uwagi na powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] października 2003 r. W uzasadnieniu skargi M. M. podał, iż w okresie od 1 września 1995 r. do 14 września 1995 r. podlegał ubezpieczeniu rolniczemu z mocy ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. W okresie od 15 września 1995 r., do 31 grudnia 1996 r. obowiązany był do dostosowania się do art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 18 grudnia 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym osób prowadzących działalność gospodarczą oraz ich rodzin, zaś w dniu 1 stycznia 1997 r. zgodnie z treścią ustawy zmieniającej uprawniony był do złożenia oświadczenia o dokonaniu wyboru ubezpieczenia. Natomiast po dniu 1 stycznia 1997 r. podjęcie działalności gospodarczej przez rolnika, spełniającego warunki do ustawowego ubezpieczenia rolniczego, nie powodowało już automatyzmu w objęciu ubezpieczeniem z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. Mimo podjęcia takiej działalności nie ustawało bowiem trwające nieprzerwanie od roku ubezpieczenie rolnicze w pełnym zakresie, ale możliwa była jego zmiana na ubezpieczenie społeczne z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej przez oświadczenia rolnika złożone w ZUS lub KRUS. Tak więc z dniem 1 stycznia 1997 r. zdaniem skarżącego spełniał on warunki do dokonania wyboru jednego z ubezpieczeń, poprzez złożenie oświadczenia. Skarżący podał, iż takie oświadczenie złożył w październiku 2001 r., skutkiem czego KRUS wydał decyzję stwierdzającą podleganie ubezpieczeniu społecznemu rolników od dnia 1 września 1995 r. do 14 września 1995 r. (z mocy ustawy) oraz od dnia 5 października 2001 r. (w drodze wyboru). Następnie zaś zaskarżoną decyzją nr [...] z dnia [...] października 2003 r. uchylił swoją wcześniejszą decyzję, stwierdzając ustanie tego ubezpieczenia od 5 października 2001 r., podczas gdy w ocenie skarżącego co najwyżej mógł wydać decyzję skutkującą ustaniem ubezpieczenia z końcem IV kwartału 2003 r. Niemniej jednak w przypadku, gdy zachodzą okoliczności powodujące ustanie ubezpieczenia z mocy ustawy, ale jednocześnie ubezpieczony może być objęty ubezpieczeniem na swój wniosek, organ rentowy powinien doręczyć ubezpieczonemu decyzję stwierdzającą ustanie ubezpieczenia z mocy ustawy, po to by dowiedziawszy się o tym, mógł wystąpić o objęcie go ubezpieczeniem na wniosek. Nadto skarżący powołał orzeczenia sadów (wyrok SA w Lublinie z 28 czerwca 1996 r. III Aur 239/96, Apel - Lub. 1997/2/13 oraz wyrok SA w Lublinie z 22 maja 1996r. III Aur 189/96, OSA 1997/9/34), z których wynika, iż termin "okres podlegania ubezpieczeniu" nie jest tożsamy z pojęciem "objęcia ubezpieczeniem - ustania ubezpieczenia", a jest pojęciem szerszym, skutkującym rozciągnięcie ubezpieczenia na okres, za jaki została opłacona składka, zaś rozstrzygnięcie w opozycji do tej tezy oczywiście narusza prawo, podając jednocześnie, iż opłacał składki do dnia wydania decyzji o odmowie wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji, przez co uprawnione jest stwierdzenie, iż każdorazowo wpłacana składka powinna być traktowana jako kolejny wniosek o ubezpieczenie na wniosek. Nadto skarżący przywołał treść tezy orzeczenia Sądu Najwyższego, z której wynika, iż każda decyzja o objęciu rolnika systemem rolniczego ubezpieczenia społecznego ma charakter prawotwórczy i nie może być zmieniona ze skutkiem wstecznym. Skarżący podniósł również, iż postępowanie wszczęte wskutek decyzji organu rentowego toczyło się z naruszeniem przepisów procedury, gdyż: I. organ nie doręczył mu decyzji w przedmiocie wyłączenia go z systemu ubezpieczeń rolniczych odnoszącej się do okresu od 1 - 14 września 1995 r. i 3 listopada 1999 - 03 października 2001 r., a więc nie stworzył możliwości wystąpienia o jego ubezpieczenie na wniosek. II. w następstwie jednostronnego uznania braku spełnienia przesłanek co do ubezpieczenia na wniosek, wydał decyzję z dnia [...] października 2003 r., stwierdzając ustanie ubezpieczenia wstecz, tj. od dnia 5 października 2001 r., gdy co najwyżej mógł wydać decyzję skutkującą ustaniem ubezpieczenia z końcem IV kwartału 2003 r. III. zmiana decyzji, w wyniku której strona i osoby trzecie nabyły prawo, w szczególności na niekorzyść strony, jest niedopuszczalna z mocy samego prawa. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentacje zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Skarga M. M. nie zasługuje na uwzględnienie albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. Na wstępie zważyć należy, iż stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), zwanej dalej p.p.s.a, sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż sąd rozpoznając skargę ocenia, czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 134 powołanej wyżej ustawy Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia naruszenia przez Sąd przepisów prawa, wskazanego w art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Przedmiotem oceny Sądu w toku niniejszego postępowania jest decyzja Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, którą organ ten w wyniku wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy utrzymał w mocy decyzje własną odmawiającą wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji o ustaniu ubezpieczenia społecznego rolników z dnia [...] października 2003 r., znak [...]. W niniejszej sprawie skarżący wystąpił z wnioskiem o stwierdzenie nieważności prawomocnej decyzji z dnia [...] października 2003 r., nr [...], którą Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego stwierdził ustanie ubezpieczenia społecznego rolników w zakresie ubezpieczenia wypadkowego, chorobowego, macierzyńskiego oraz emerytalno - rentowego w okresie od dnia 5 października 2001 r. Zasady dotyczące objęcia rolników systemem ubezpieczenia społecznego reguluje ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r., Nr 7, poz. 25 ze zm.), która zawiera uregulowania materialnoprwne, jak również w rozdziale 4 reguluje postępowanie w indywidualnych sprawach z zakresu ubezpieczenia, przy czym w art. 52 nakazuje odpowiednie stosowanie przepisów o systemie ubezpieczeń społecznych w sprawach nieuregulowanych w ustawie. Na mocy tego odesłania w przedmiotowej sprawie zastosowanie znajdzie art. 83 a ustawy 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), regulujący postępowanie w przedmiocie wzruszenia ostatecznych decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie z ust. 2 powołanego przepisu ostateczna decyzja Zakładu, od której nie zostało wniesione odwołanie do właściwego sądu może być z urzędu przez Zakład uchylona, zmieniona lub unieważniona, na zasadach określonych w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego. Odesłanie do przepisów Kodeku postępowania administracyjnego w zakresie postępowania w przedmiocie uchylenia, zmiany lub unieważnienia decyzji ostatecznej oznacza, iż postępowanie to będzie się toczyć na zasadach określonych w tym kodeksie, jednakże z uwzględnieniem przepisów szczególnych dotyczących tego postępowania zawartych w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych. Takim przepisem szczególnym będzie art. 83 a ust. 2 powołanej w zakresie w jakim uzależnia możliwość wzruszenia decyzji ostatecznej w trybie administracyjnym od wcześniejszego nie złożenia odwołania od decyzji do właściwego sądu. W świetle tych uwag wskazać należy, iż odpowiednie stosowanie na mocy art. 52 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników powołanych wyżej przepisów oznacza m.in., iż stwierdzenie nieważności decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego może nastąpić tylko w przypadku, gdy od decyzji takiej nie zostało wniesione odwołanie do właściwego sądu. Odnosząc się natomiast do pojęcia "właściwego sądu" należy sięgnąć do art. 36 ust. 3 w zw. z art. 36 ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Przepisy te przewidują tryb odwoławczy od decyzji wydanej przez Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w zakresie podlegania lub ustania ubezpieczenia społecznego. Decyzja taka podlega zaskarżeniu do Sądu w terminach i na zasadach określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego o postępowaniu odrębnym w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. Tak wiec jedynie w przypadku, gdy decyzja o ustaniu ubezpieczenia społecznego nie została zaskarżona na mocy powołanego przepisu odwołaniem do właściwego sądu pracy i ubezpieczeń społecznych istnieje możliwość jej wzruszenia w trybie stwierdzenia nieważności w oparciu o przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Ratio legis tej regulacji jest uniknięcie sytuacji, w której ta sama decyzja byłaby dwukrotnie przedmiotem kontroli instancyjnej - raz w oparciu o przepisy Kodeksu postępowania cywilnego oraz ponownie w oparciu o przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego w trybie uchylenia, zmiany lub stwierdzenia nieważności. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, stwierdzić należy, iż okolicznością bezsporną jest fakt, że decyzja, której dotyczy wniosek M. M. o stwierdzenie nieważności była przedmiotem kontroli w trybie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego. Skarżący zainicjował tą kontrolę składając w ustawowym terminie odwołanie, a następnie w sprawie orzekały Sądy Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, zarówno w pierwszej jak i w drugiej instancji na skutek wniesienia apelacji. Wobec tego niedopuszczalne zgodnie z treścią art. 83 a ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych jest wszczęcie postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności tej decyzji. Odnosząc się natomiast do twierdzeń skargi stwierdzić należy, iż zasadniczo skarżący podnosi zarzuty merytoryczne, które w jego ocenie uzasadniają unieważnienie przedmiotowej decyzji. Zarzuty te nie mogą być przedmiotem oceny Sądu w niniejszej sprawie, gdyż orzekanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji przebiega dwutorowo. Merytoryczne rozpoznanie wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji następuje wówczas, gdy spełnione są przesłanki formalne do wszczęcia postępowania i postępowanie takie jest dopuszczalne. Skoro w niniejszej sprawie organ prawidłowo odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, uznając iż tryb taki nie jest dopuszczalny, brak jest również podstaw do merytorycznej oceny zasadności wniosku skarżącego i jego zarzutów zawartych w skardze. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Sąd na mocy art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.