I GZ 241/07

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : sędzia NSA Tadeusz Cysek po rozpoznaniu w dniu 17 stycznia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia S. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. z dnia 7 listopada 2007 r. sygn. akt III SA/Po 691/07 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S. S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w P. z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji w przedmiocie określenia kwoty długu celnego postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać wniosek o przyznanie prawa pomocy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w P. do ponownego rozpoznania Zaskarżonym postanowieniem z dnia 7 listopada 2007 r., sygn. akt III SA/Po 691/07, Wojewódzki Sąd Administracyjny w P. odmówił przyznania S. S. prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Sąd I instancji po dokonaniu analizy sytuacji materialnej skarżącego uznał, że nie wykazał on w dostateczny sposób, iż nie jest w stanie ponieść kosztów wpisu. Sąd dokonując takiej oceny ustalił, że z dokumentów przedłożonych przez skarżącego wynika, że posiada on stały miesięczny dochód z wynagrodzenia za pracę w wysokości około 1560 zł netto, a połowa jego pensji (1561,04 zł) potrącana jest na rzecz Izby Celnej w P. Suma, która pozostaje po potrąceniu przekracza jednak miesięczne wydatki wnioskodawcy w wysokości 1220 zł. Z uwagi na to, iż opłata sądowa w kwocie 200 zł nie jest nadmiernie wysoka, skarżący ma więc możliwość poczynienia oszczędności w celu uzyskania kwoty potrzebnej do uiszczenia wpisu od skargi. W ocenie Sądu I instancji za zwolnieniem od ponoszenia wpisu nie przemawia też fakt, iż przed organami celnymi i sądem administracyjnym toczy się duża ilość spraw z udziałem wnioskodawcy. Sytuacja majątkowa pozwala mu bowiem na uiszczenie wpisu od skargi w wysokości 200 zł. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a., wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia przez przyznanie na podstawie art. 246 § 1 p.p.s.a. prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych lub uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu. Skarżący opisując swoją trudną sytuację finansową podniósł, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania określonych w zaskarżonym postanowieniu bez uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny, zarzucając, że przy rozpatrywaniu złożonego przez niego wniosku o przyznanie prawa pomocy Sąd nie wziął pod uwagę kosztów we wszystkich postępowaniach sądowoadministracyjnych toczących się z jego skarg, w których koszty ponosi, a suma tych kosztów ma zasadnicze znaczenie dla jego sytuacji materialnej. Skarżący podniósł również, iż nieprzyznanie mu prawa pomocy w zakresie wymaganego w sprawie wpisu doprowadzi do sytuacji, iż nie zostanie dokonana ocena legalności zaskarżonej decyzji, pozbawiając go konstytucyjnie gwarantowanego prawa do sądu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie jest zasadne o tyle, iż prowadzi do uchylenia zaskarżonego postanowienia i przekazania przedmiotowego wniosku o przyznanie prawa pomocy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji. Zgodzić się należy, iż instytucję prawa pomocy uregulowano w art. 243 i następnych p.p.s.a. Prawo pomocy stanowi gwarancję realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu, jako podstawowego standardu państwa prawnego. Celem tej instytucji jest bowiem zapewnienie prawa do sądu osobom, którym brak środków finansowych uniemożliwiałby ten dostęp. Wprawdzie przyznanie prawa pomocy jest wyjątkiem od zasady pokrywania przez stronę kosztów postępowania, ale z drugiej strony użycie w art. 246 § 1 p.p.s.a słowa "następuje" oznacza obligatoryjność zastosowania tej instytucji w sytuacjach opisanych w wymienionym przepisie. Z tego względu istotne znaczenie ma zawsze przeprowadzenie wyczerpującej analizy sytuacji materialnej wnioskującego o udzielenie prawa pomocy i pełne wyjaśnienie, czy przedstawione przez niego okoliczności mogą stanowić przeszkodę w poniesieniu przez niego kosztów postępowania. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zagadnieniem, które wymaga jeszcze pogłębienia analizy przez Sąd I instancji jest kwestia wpływu na sytuację materialną skarżącego sumowania się obciążeń finansowych skarżącego wynikających z dużej ilości spraw prowadzonych z jego udziałem. Nie można wykluczyć, iż skumulowanie się tego rodzaju obciążeń w danym okresie prowadzić będzie do niemożliwości uiszczenia wpisu w konkretnej sprawie, mimo tego, iż sam ten wpis nie ma wygórowanej wysokości (200 zł). Sąd I instancji doszedł natomiast do wniosku, iż biorąc nawet pod uwagę dużą ilość spraw toczących się z udziałem skarżącego nie ma podstaw, aby stanowiło to przeszkodę w uiszczeniu wpisu w wysokości 200 zł. Taki wniosek był jednak przedwczesny, skoro nie został połączony z uprzednim wyjaśnieniem realnego wymiaru wszystkich obciążeń finansowych wymaganych od skarżącego w danym okresie czasu (ich wpływu na sytuację materialną skarżącego w tym czasie). Dopiero poznanie wysokości obciążeń poniesionych przez skarżącego także z racji kosztów postępowania we wszystkich sprawach z jego udziałem w danym okresie pozwoli ocenić, czy może on bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego siebie i rodziny uiścić wpis wymagany w niniejszej sprawie. Z tych wszystkich względów orzeczono jak w sentencji z mocy art. 185 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 197 p.p.s.a.