IV SA/Wa 1658/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krystyna Napiórkowska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Wanda Zielińska-Baran, asesor WSA Aneta Opyrchał, Protokolant Artur Dral, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 listopada 2007 r. sprawy ze skargi S. L. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia (...) czerwca 2007 r. nr (...) w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji - skargę oddala - Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzją z dnia (...) czerwca 2007 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy na mocy art. 138 § 1 pkt. 1 w zw. z art. 127 § 3 k.p.a. utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia (...) marca 2007 r., którą odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy B. z dnia (...) listopada 1988 r. znak: (...), zmienionej decyzją nr (...) z dnia (...) grudnia 1988 r. , wydaną również przez Naczelnika Gminy B. W uzasadnieniu decyzji Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi podał, iż pismem z dnia (...) października 1999 r. skarżący S. L. złożył wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Gminy B. z dnia (...) listopada 1988 r. nr (...). Wyżej wskazaną decyzją, wydaną na podstawie art. 58 ust. 3 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków rodzin (Dz. U. nr 40, poz. 268 ze zm.) orzeczono o przejęciu na własność Skarbu Państwa w zamian za emeryturę gospodarstwa rolnego J. i A. małż. K., o powierzchni (...) ha, położonego we wsiach D. i W. Decyzją z dnia (...) października 1999 r. nr (...) Wojewoda (...) odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności w/w decyzji Naczelnika Gminy B. Odwołanie od decyzji Wojewody (...) wniósł skarżący podnosząc, iż jako brat A. K. był w rozumieniu przepisów w/w ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków rodzin – następcą rolnika przekazującego gospodarstwo, a zatem miał prawo w trybie tej ustawy przejąć przedmiotowe gospodarstwo. W wyniku rozpoznania odwołania Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia (...) marca 2000 r. uchylił decyzję Wojewody (...) w całości i odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy B. z dnia (...) listopada 1988 r. Z kolei decyzją z dnia (...) października 2006 r. Minister – na podstawie art. 156 § 1 w zw. z art. 157 i 158 k.p.a. – stwierdził nieważność swojej decyzji z dnia (...) marca 2000 r., jak również uchylonej nią decyzji Wojewody (...) z dnia (...) października 1999 r. uznając, iż organem właściwym do orzekania w sprawie stwierdzenia nieważności w/w decyzji Naczelnika Gminy B. był właściwy minister, a nie wojewoda. W tej sytuacji Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wskazał, że należało rozpoznać wniosek S. L. z dnia (...) października 1999 r. w sprawie stwierdzenia nieważności kwestionowanej decyzji Naczelnika Gminy B., który został uzupełniony pismem z dnia (...) października 2006 r. oraz pismem z dnia (...) stycznia 2007 r. Dokonując oceny kontrolowanej w postępowaniu nieważnościowym decyzji Naczelnika Gminy B. z dnia (...) listopada 1988 r. organ nadzorczy podkreślił, iż przedstawione przez S. L. zarzuty, iż przedmiotowe gospodarstwo rolne zostało przekazane na Skarb Państwa z pominięciem jego osoby jako następcy, nie mogą stanowić podstawy stwierdzenia nieważności decyzji, gdyż są to przesłanki do wznowienia postępowania, o których mowa w art. 145 k.p.a. Również fakt wymienienia w kontrolowanej decyzji jako osoby przekazującej gospodarstwo rolne na rzecz Skarbu Państwa obok A. K. jej męża – J. K. pomimo, że z aktu własności ziemi wynika, iż właścicielem przedmiotowych gruntów była tylko A. K., nie stanowi w ocenie Ministra rażącego naruszenia prawa uzasadniającego stwierdzenie nieważności decyzji. Organ nadzorczy podniósł, iż o rażącym naruszeniu prawa można mówić tylko wówczas, gdy proste zastosowanie treści rozstrzygnięcia z treścią zastosowanego przepisu prawa wskazuje na ich oczywistą niezgodność i w konsekwencji, gdy jego waga jest znacznie większa niż stabilność ostatecznej decyzji. Minister podkreślił, iż przepis art. 156 k.p.a. nie służy do usuwania drobnych uchybień, ale do eliminacji z obrotu prawnego rozstrzygnięć dotkniętych ciężką wadą sprzeczną z obowiązującym porządkiem prawnym. Celem przekazania gospodarstwa rolnego na podstawie kontrolowanej decyzji było uzyskanie przez uprawnioną renty a fakt, iż J. K. został wymieniony w decyzji nie ma znaczenia dla stanu prawnego w tej sprawie. Zdaniem organu, gdyby w w/w decyzji Naczelnika Gminy B. jako osoba przekazująca gospodarstwo rolne wymieniona byłaby tylko A. K., rozstrzygnięcie decyzji byłoby takie samo. Odnosząc się do zarzutu skarżącego podnoszonego we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, sprowadzającego się do błędnej interpretacji przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych, organ nadzorczy wywiódł, iż zarówno skarżący, jak i jego żona J. L. w dniu przekazywania gospodarstwa rolnego przez A. K. na Skarb Państwa w zamian za emeryturę nie spełniali przesłanek wynikających z art. 160 kodeksu cywilnego, koniecznych do tego, aby być następcami prawnymi. Skargę na powyższą decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł S. L. W skardze zarzucił naruszenie prawa materialnego, a mianowicie: - przepisów art. 48 ust. 1 – 3 , art. 49 ust. 1 – 4, art. 51 i art. 52 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U. nr 40, poz. 268 ze zm.); - art. 160 § 1 pkt. 1 i 2 kodeksu cywilnego w związku z § 3 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych (Dz. U. nr 19 z 1983 r., poz. 86). Ponadto w skardze wskazano na naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego z urzędu (art. 145 § 1 pkt. 5 k.p.a. i art. 147 k.p.a., jak również do stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa (art. 156 § 2 i art. 158 § 2 k.p.a.). Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy Ministrowi Rolnictwa i Rozwoju Wsi do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu skargi podniósł, iż Minister przedmiotową sprawą zajmuje się do dnia 2 listopada 1998 r. i do chwili obecnej wydał szereg różnych decyzji bądź to niewłaściwych jako wydanych z naruszeniem właściwości rzeczowej, bądź wydanych z rażącym naruszeniem prawa. Zdaniem skarżącego treść tych decyzji pozwala na stwierdzenie, iż Minister usprawiedliwia dokonane naruszenia prawa przez Naczelnika, a późniejszego Wójta Gminy B., które umożliwiły mu nabycie (...) ha gruntów rolnych z przejętego kwestionowaną decyzją od siostry skarżącego na Skarb Państwa, a następnie za zgodą Ministra zamianę tych gruntów na działki budowlane. Skarżący podkreślił, iż Minister wydając zaskarżoną decyzję pominął fakt, iż w decyzji Naczelnika Gminy B. z dnia (...) listopada 1988 r. wpisany jest J. K. jako osoba przekazująca gospodarstwo rolne na Skarb Państwa, niebędąca jego właścicielem. Organ nie uwzględnił również okoliczności, na które powoływał się skarżący w postępowaniu nieważnościowym, a mianowicie, iż w dacie wydania decyzji przez Naczelnika, pracował wraz z żoną bezpośrednio przy produkcji rolnej, prowadząc plantację porzeczek o pow. (...) ha, a to oznacza, że był uprawnionym następcą do przejęcia gospodarstwa rolnego w rozumieniu art. 160 § 1 pkt. 1 kodeksu cywilnego. Strona skarżąca podniosła również, iż Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi pouczając we wszystkich swoich decyzjach o przesłankach wznowienia postępowania, nie wznowił tego postępowania pomimo obowiązku wynikającego z art. 147 k.p.a. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do przepisu art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej P.p.s.a., uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami prawa administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd, badając zgodność zaskarżonej decyzji w oparciu o wyżej powołane przepisy i w granicach sprawy, nie będąc jednak związanym – stosownie do art. 134 P.p.s.a. – zarzutami i wnioskami skargi uznał, iż zaskarżona decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia (...) czerwca 2007 r. nie narusza prawa, dlatego też skarga została oddalona. Na wstępie należy zauważyć, iż Skarżący począwszy od (...) maja 1997 r. kiedy wystąpił z wnioskiem do Urzędu Rejonowego w B. o przekazanie na jego rzecz działki leśnej nr (...) o powierzchni (...) ha, położonej we wsi E., obręb D., wchodzącej w skład gospodarstwa rolnego przejętego na wniosek J. i A. małż. K. na własność Skarbu Państwa w zamian za emeryturę decyzją Naczelnika Gminy B. nr (...) z dnia (...) listopada 1988 r., podejmuje czynności mające na celu wzruszenie tejże decyzji. Wniosek, o którym mowa wyżej, rozstrzygnięty został decyzją Kierownika Urzędu Rejonowego w B. z dnia (...) czerwca 1997 r., decyzją Wojewody P. z dnia (...) lipca 1997 r. i wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 maja 1999 r. (sygn. akt II SA/Łd 1420/97) .Wskutek uchylenia w/w wyrokiem wskazanej powyżej decyzji Wojewody P., w dniu (...) października 1999 r. zapadła kolejna decyzja w sprawie wszczętej wnioskiem z dnia (...) maja 1997 r. , tj. Wojewody (...), który utrzymał w mocy w/w decyzję Kierownika Urzędu Rejonowego w B. Również decyzja Wojewody (...) z dnia (...) października 1999 r. była przedmiotem kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego, który wyrokiem z dnia 14 lutego 2001 r. (sygn. akt (...)) skargę S. L. oddalił. W uzasadnieniu tego wyroku Sąd stwierdził m.in. iż całkowicie chybiony jest zarzut pominięcia przy rozpoznawaniu sprawy wniosku S. L. z dnia (...) września 1999 r. o stwierdzeniu nieważności decyzji Naczelnika Gminy B. z dnia (...) listopada 1988 r. na zasadzie art. 156 § 1 k.p.a. Wnioskowi temu nadano prawidłowy bieg, zaś postępowanie wywołane jego wniesieniem zostało zakończone ostateczną decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia (...) marca 2000 r. Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, iż organ nadzorczy poddał w motywach powołanej decyzji wnikliwej analizie treść żądania zgłoszonego we wniosku z dnia (...) września 1999 r. Powyżej przytoczony stan faktyczny sprawy w zakresie postępowania nieważnościowego występował w dacie wydania omawianego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego. Jak wynika z akt administracyjnych sprawy, decyzją z dnia (...) października 2006 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi stwierdził nieważność swojej decyzji z dnia (...) marca 2000 r., a także decyzji Wojewody (...) z dnia (...) października 1999 r. uznając, iż organem właściwym do stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy B. z dnia (...) listopada 1988 r. był Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia powołał się na stanowisko zaprezentowane przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 4 września 2006 r., sygn. akt I OW 35/06, rozstrzygającym spór kompetencyjny pomiędzy Ministrem Rolnictwa i Rozwoju Wsi a Samorządowym Kolegium Odwoławczym w B., w którym Sąd jako organ właściwy do rozstrzygnięcia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji kierownika urzędu rejonowego o przejęciu na własność Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego wskazał Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Wskutek stwierdzenia nieważności decyzji Ministra z dnia (...) marca 2000 r., jak również decyzji Wojewody (...) z dnia (...) października 1999 r. wniosek S. L. z dnia (...) września 1999 r. pozostał nierozpoznany. Powyżej przytoczone okoliczności wskazują, że postępowanie zakończone wydaniem zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia (...) marca 2007 r. zostało wszczęte wnioskiem skarżącego z dnia (...) września 1999 r. Słusznie podniósł skarżący na rozprawie w dniu 7 listopada 2007 r., iż nie składał wniosku z dnia (...) października 1999 r., na który powołuje się organ w uzasadnieniu decyzji. Jednakże błędne wskazanie daty wniosku (zamiast (...) września 1999 r. organ podał (...) październik 1999 r.) nie stanowi uchybienia, które miałoby wpływ na rozstrzygnięcie w sprawie, tym bardziej, iż strona przyznała, że składała wniosek w dniu (...) września 1999 r. Wprawdzie skarżący stwierdził, że wniosek ten obejmował żądanie uchylenia decyzji Naczelnika Gminy B. w trybie art. 138 k.p.a., to jednak należy uznać, iż organ prawidłowo przyjął, że intencją wnioskodawcy było wzruszenie kwestionowanej decyzji w postępowaniu nieważnościowym, bowiem skarżący wskazał, iż decyzja ta wydana została z naruszeniem art. 156 § 1 k.p.a. Ponadto należy zauważyć, iż w uzasadnieniu przytoczonego powyżej wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lutego 2001r. (sygn. akt (...)), Sąd ten stwierdził, iż organ nadał prawidłowy bieg wnioskowi S. L. z dnia (...) września 1999 r. uznając, iż zawiera on żądanie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy B. z dnia (...) listopada 1988r. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalił się pogląd, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji traktowane jest jak nowe postępowanie w sprawie i toczy się według przepisów art. 157 k.p.a. Zadaniem organu nadzoru prowadzącego postępowanie o stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji jest zatem ocena takiej decyzji pod względem kwalifikowanej niezgodności z prawem, tj. czy wydana została z naruszeniem przepisów określonych w art. 156 § 1 k.p.a. Postępowanie takie – o stwierdzenie nieważności decyzji – ma zatem odrębną podstawę prawną i nie może być traktowane tak, jakby chodziło o ponowne rozpoznanie sprawy zakończonej decyzją ostateczną, rozstrzygającą o zastosowaniu przepisów prawa materialnego do danego stosunku administracyjnoprawnego. Takie stanowisko zajął także Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 7 marca 1996 r. (III ARN 70/95 OSNP 19986/18/258), w którym stwierdził, że postępowanie administracyjne w sprawie stwierdzenia niezgodności decyzji ostatecznej ma na celu wyjaśnienie jej kwalifikowanej niezgodności z prawem, a nie ponowne rozpoznanie zakończonej sprawy. We wniosku z dnia (...) września 1999 r. S. L. podniósł, że decyzja Naczelnika Gminy B. z dnia (...) listopada 1988 r. wydana została "z naruszeniem art. 156 § 1 k.p.a. przez pominięcie mojej osoby jako uprawnionego następcy do przejęcia tego gospodarstwa rolnego na podstawie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin". Natomiast w pismach uzupełniających ten wniosek, tj. w piśmie z 30 października 2006 r. i 11 stycznia 2007 r. wykazywał, iż w dacie wydania kontrolowanej decyzji spełniał warunki wymagane dla nabycia własności nieruchomości rolnej w drodze przeniesienia własności, określone w przepisach kodeksu cywilnego, jak również wynikające z przepisów ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników i członków ich rodzin. Sąd podziela stanowisko Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi zaprezentowane w zaskarżonej decyzji, iż okoliczności przytaczane przez skarżącego w wyżej wymienionych pismach stanowią przesłanki wznowienia postępowania , o których mowa w art. 145 k.p.a. W tym miejscu należy zauważyć, iż z akt administracyjnych niniejszej sprawy wynika, że toczyło się postępowanie wznowieniowe, zakończone decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia (...) marca 2003 r., utrzymującą w mocy swoją decyzję z dnia (...) stycznia 2003 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia (...) września 2001 r., uchylającej decyzję Starosty B. z (...) sierpnia 2001 r. o odmowie uchylenia ostatecznej decyzji Naczelnika Gminy B. z dnia (...) listopada 1988 r. Decyzja SKO z (...) marca 2003 r. była również przedmiotem kontroli pod względem zgodności z prawem, a mianowicie Wojewódzki Sąd Administracyjny w (...) wyrokiem z dnia 21 grudnia 2004 r., sygn. akt (...), oddalił skargę S. L. Zdaniem Sądu orzekającego w niniejszej sprawie również prawidłowo ocenił organ, iż nie stanowi wady kwalifikowanej kontrolowanej decyzji uchybienie polegające na wskazaniu jako właścicieli przedmiotowego gospodarstwa J. i A. małż. K. , pomimo iż z aktu własności ziemi wynika, że właścicielem gospodarstwa była tylko A. K., gdyż wymienienie w decyzji J. K. nie ma znaczenia dla stanu prawnego w tej sprawie. Skarżący podważając stwierdzenie organu, iż A. K. przekazała gospodarstwo za emeryturę – przyznał w skardze, iż siostra przekazała je na Skarb Państwa, lecz bez żadnych warunków i żądań, ponieważ mąż jej uchylał się od pracy w tymże gospodarstwie. Zatem skarżący sam potwierdził, że zamiarem właścicielki przedmiotowego gospodarstwa było jego przekazanie na Skarb Państwa. Kontrolując kwestionowaną przez skarżącego decyzję Naczelnika Gminy B. organ podał, iż jej podstawę materialnoprawną stanowiły przepisy ustawy z 14 grudnia 1982r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz.U. nr 40, poz. 268, ze zm.). Organ podkreślił, iż zgodnie z art. 48 ust. 1 ww ustawy następcami rolnika przekazującego gospodarstwo rolne mogły być osoby enumeratywnie wymienione i spełniające warunki wymagane dla nabycia własności nieruchomości rolnej. Nadto zauważył, iż A. K. przekazując swoje gospodarstwo w zamian za emeryturę nie wskazała brata (S. L.) jako następcy pracującego w gospodarstwie rolnym. W świetle powyższych ustaleń organ nie dopatrzył się kwalifikowanego, rażącego naruszenia prawa, które nakazywałoby wyeliminowanie decyzji z obrotu prawnego. W ocenie Sądu organ nadzoru dokonał wszechstronnej analizy wszystkich istotnych w sprawie okoliczności, jak również ustosunkował się do zarzutów wnioskodawcy postępowania nieważnościowego i prawidłowo uznał, że kontrolowana nie została wydana z rażącym naruszeniem prawa. W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie i na mocy art. 151 ustawy P.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.