IV SA/Wa 1904/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krystyna Napiórkowska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Wanda Zielińska-Baran, asesor WSA Aneta Opyrchał, Protokolant Artur Dral, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 listopada 2007 r. sprawy ze skargi H. D. na postanowienie Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia (...) lipca 2007 r. nr (...) w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia zaświadczenia - uchyla zaskarżone postanowienie - Zaskarżonym do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, postanowieniem z dnia (...) lipca 2006 r. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, działając na podstawie art. 58 - 60 kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 2, 5a ust. 3, 4 i 7 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r., nr 7, poz. 25 ze zm.), odmówił H. D. przywrócenia terminu do złożenia zaświadczenia właściwego urzędu skarbowego, dokumentującego kwotę należnego podatku dochodowego od przychodów z pozarolniczej działalności gospodarczej za rok podatkowy 2006. W uzasadnieniu organ przytoczył przepisy art. 5a ust. 3, 4 i 7 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r., nr 7, poz. 25 ze zm.), zgodnie z którymi rolnik obowiązany jest udokumentować kwotę należnego podatku dochodowego od przychodów z pozarolniczej działalności gospodarczej za poprzedni rok podatkowy zaświadczeniem właściwego naczelnika urzędu skarbowego, złożonym w Kasie do 31 maja każdego roku podatkowego. Termin może być przywrócony na wniosek rolnika, jeśli udowodni, że niezachowanie terminu nastąpiło wskutek zdarzeń losowych. Organ, powołując się również na treść art. 58 § 2 kodeksu postępowania administracyjnego podał, że wniosek o przywrócenie terminu powinien zostać złożony w ciągu 7 dni od ustania przyczyny uchybienia terminu. Organ wskazał ponadto, że H. D. prowadzi działalność gospodarczą od (...) maja 2001 r. i z tego tytułu podlegała ubezpieczeniu społecznemu rolników do (...) czerwca 2006 r. Do wniosku o przywrócenie terminu dołączone zostało zaświadczenie lekarskie, z którego wynikało, że uchybienie terminu nastąpiło z powodu krótkotrwałej choroby w okresie od (...) maja 2007 r. do (...) sierpnia 2007 r. W ocenie organu przyczyna uchybienia terminu ustała (...) czerwca 2007 r., co oznacza, że termin na złożenie wniosku o przywrócenie terminu upłynął (...) czerwca 2007 r., natomiast wniosek wpłynął do organu (...) lipca 2007 r. W skardze na powyższe postanowienie H. D. potwierdziła, że prowadzi działalność gospodarczą od 2001 r. i podlega ubezpieczeniu Sygn. akt IV SA/Wa 1904/07 społecznemu rolników w KRUS. Podała również, że otrzymywała wezwanie z Placówki Terenowej KRUS w D. dotyczące składania zaświadczenia z Urzędu Skarbowego o wysokości zapłaconego podatku. Skarżąca podniosła, że w roku bieżącym nie otrzymała takiego zaświadczenia i była nieświadoma tego, iż 31 maja 2007 r. upływa termin do złożenia zaświadczenia. Ponadto do wniosku o przywrócenie terminu dołączyła zwolnienie lekarskie. Wskazała także, że nie dołożono starań, aby została poinformowana o obowiązku złożenia dokumentów mających decydujący wpływ na utrzymanie ubezpieczenia w KRUS. W odpowiedzi na skargę Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wniósł o oddalenie skargi w całości. W uzasadnieniu organ ponownie powołał się na przepisy art. 5a ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r., nr 7, poz. 25 ze zm.) oraz art. 58 k.p.a., a ponadto powtórzył argumentacją zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Dodatkowo wskazano, że termin na złożenie zaświadczenia o dochodach z prowadzonej działalności gospodarczej jest ustalony ustawą i stanowi powszechnie obowiązujący przepis, o którym organ nie ma obowiązku przypominania ubezpieczonym. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r., nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania powyższej decyzji, nie zaś według kryteriów słusznościowych. Stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r., nr 153 , poz. 1270 Sygn. akt IV SA/Wa 1904/07 ze zm.- zwanej dalej p.p.s.a.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów skarga zasługuje na uwzględnienie. Po pierwsze podnieść należy, iż w nauce prawa pojęcie "termin" stanowi zastrzeżenie dodatkowe czynności prawnej, przez które jej skutek zostaje ograniczony w czasie (A. Wolter, Prawo Cywilne. Zarys części ogólnej, Warszawa 1967, s. 268). Termin w stosunkach administracyjnoprawnych ma istotne znaczenie prawne i wprowadzany jest do konstrukcji instytucji prawnej zarówno przez przepisy prawa materialnego jak i przepisy prawa procesowego. O charakterze terminu decyduje jego funkcja w obrocie prawnym. Nauka prawa rozróżnia terminy materialne i terminy procesowe. Okresy, w których może nastąpić ukształtowanie praw lub obowiązków podmiotów w ramach administracyjnoprawnych stosunków materialnych stanowią terminy materialne. Określają one i zarazem stabilizują sytuację prawną podmiotów, których pozycja zostaje określona przede wszystkim wprost na postawie przepisów prawa i związanych z tym zdarzeń, dla których czas odgrywa zasadniczą rolę. Terminy prawa materialnego są co do zasady nieprzywracalne, a ich przywrócenie -zgodnie ze stanowiskiem orzecznictwa - jest dopuszczalne tylko wówczas, gdy taką możliwość przewidują przepisy prawa określające dany termin (por.: uchwała 5 sędziów NSA z dnia 14 października 1996 r., sygn. akt: OPK 19/96, ONSA 1997 r. nr 2, poz. 56). Terminami procesowymi natomiast są okresy do dokonania czynności procesowych przez strony postępowania. W systemie prawnym mają zastosowanie przede wszystkim tam, gdzie chodzi o uruchomienie instytucji kontrolnych i innych środków zaskarżania związanych ze sferą praw stron postępowania. Terminy procesowe są z zasady przywracalne. Wskazać również należy, iż instytucja przywrócenia terminu przewidziana w art. 58 i art. 59 k.p.a. jest instytucją prawa procesowego, co oznacza, że na podstawie tych przepisów mogą być przywracane terminy przewidziane przepisami należącymi do prawa procesowego (por.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 1994 r., sygn. akt : SA/Ka 1230/94, LEX nr 26528). Instytucji tej nie można zatem stosować do przywrócenia terminów materialnoprawnych. Sygn. akt IV SA/Wa 1904/07 procesowa do możliwości złożenia wniosku o przywrócenie terminu prawa materialnego. Podobna sytuacja występuje również na gruncie prawa cywilnego gdzie upływ ustawowych terminów do dochodzenia określonych roszczeń nie mógłby być przywrócony decyzją sądu (por. uzasadnienie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 stycznia 2002 r., V SA 1215/01, ONSA 2003/2/62). W rozpoznawanej sprawie Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego odmówił skarżącej przywrócenia terminu do złożenia oświadczenia, 0 którym w art. 5a ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm., zwanej dalej: u.s.r.). Prawidłowo organ przyjął, że zastosowanie mają przepisy wyżej wymienionej ustawy, w szczególności ust. 7, który stanowi, że terminy określone w ust. 1 pkt. 1 1 ust. 4 (dotyczące przywrócenia terminu na złożenie zaświadczenia z urzędu skarbowego, od którego zależy dalsze objęcie ubezpieczeniem) mogą zostać przywrócone na wniosek zainteresowanego rolnika, jeśli rolnik udowodni, że niezachowanie terminu nastąpiło wskutek zdarzeń losowych. W ust. 4 przewidziano natomiast, że zaświadczenie właściwego urzędu skarbowego, rolnik prowadzący pozarolniczą działalność gospodarczą lub współpracujący przy prowadzeniu takiej działalności, podlegający ubezpieczeniu, obowiązany jest złożyć do dnia 31 maja każdego roku obrotowego. W świetle powyższych rozważań nie budzi wątpliwości, że termin określony w art. 5a ust. 1 pkt 7 ustawy o u.s.r. jest terminem prawa materialnego. Wskazuje bowiem czas, w jakim podmiot obowiązany jest dokonać czynności (złożyć zaświadczenie), której dokonanie w tym czasie pozostawi prawo podmiotu (podleganie ubezpieczeniu) w stanie niezmienionym zaś niedokonanie spowoduje wygaśnięcie prawa. Zgodnie bowiem z art. 5 ust. 6 ustawy o u.s.r. niezachowanie terminu złożenia zaświadczenia, o którym mowa w ust. 4 , jest równoznaczne z ustaniem ubezpieczenia z końcem kwartału, w którym rolnik obowiązany był złożyć zaświadczenie w Kasie, chyba ze ten rolnik zaprzestał prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej w sposób trwały lub okresowy przed końcem tego kwartału. Termin ten może zostać przywrócony albowiem ustawodawca w ust. 7 art. 5 a ustawy o u.s.r. zastrzegł taką możliwość. W myśl wyżej wymienionego przepisu termin określony, w art. 5 a ust. 4 może zostać przywrócony na wniosek Sygn. akt IV SA/Wa 1904/07 zainteresowanego rolnika, jeżeli wnioskodawca udowodni, że niezachowanie terminu nastąpiło wskutek zdarzeń losowych. Pojęcie "zdarzeń losowych" nie może być utożsamiane z pojęciem "braku winy", o którym mowa w art. 58 k.p.a. Jeśli zatem skarżący wniósł do organu o przywrócenie terminu do złożenia przedmiotowego oświadczenia a organ uznał, że uzasadnienie wniosku nie daje podstaw do wydania postanowienia o przywróceniu terminu to mógł wydać postanowienie o odmowie przywrócenia terminu wyłącznie w oparciu o normę prawa materialnego tj. powołany wyżej art. 5 a ust. 7 ustawy o u.s.r. Wydanie zaś postanowienia o odmowie przywrócenia terminu materialnego do złożenia oświadczenia, o którym mowa wyżej, w oparciu normę prawa procesowego - art. 58 k.p.a. stanowiło naruszenie prawa i w konsekwencji skutkowało wyeliminowaniem zaskarżonego postanowienia z obrotu prawnego. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie powołanych wyżej przepisów i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy p.p.s.a orzekł jak w sentencji.