II OZ 340/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Łuczaj po rozpoznaniu w dniu 18 kwietnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 25 lutego 2008 r., sygn. akt II SA/Kr 673/07 o zwolnieniu J. P. od wpisu sądowego w ½ części i oddaleniu wniosku o zwolnienie kosztów sądowych w pozostałej części w sprawie ze skargi J. P. o wznowienie postępowania w sprawie II SA/Kr 1273/01 postanawia: 1. uchylić zaskarżone postanowienie; 2. przyznać J. P. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 25 lutego 2008 r., sygn. akt II SA/Kr 673/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zwolnił J. P. od wpisu sadowego w ½ części, zaś w pozostałej części wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oddalił w sprawie ze skargi J. P. o wznowienie postępowania w sprawie II SA/Kr 1273/01. Sąd pierwszej instancji wskazał, iż skarżący posiada stałe źródło dochodu w postaci emerytury w wysokości [...] zł, nie ma nikogo na utrzymaniu, jest właścicielem domu i gospodarstwa rolnego o łącznej dochodowości [...] zł rocznie, na zabiegi w klinice i leki wydaje miesięcznie [...] zł. W ocenie Sądu sytuacja skarżącego uzasadnia zwolnienie skarżącego od ponoszenia ½ wpisu sądowego, zaś dalej idący wniosek Sąd uznał za nieuzasadniony. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył J. P., wnosząc o jego uchylenie w całości. Skarżący podniósł, iż postanowienie zostało wydane na podstawie nieprawdziwych zaświadczeń Urzędów Gmin P. i S. o łącznej dochodowości [...] zł rocznie. Wskazał, iż nieruchomość nie przynosi żadnej dochodowości, bowiem z uwagi na swój wiek ([...] lat) i ciężkie choroby zakazana jest mu wszelka praca. Skarżący podał, iż błędne jest uzasadnienie, że jest właścicielem domu. Skarżący podał ponadto, że nieruchomość jest w stanie ruiny i nie przedstawia żadnej wartości. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie jest zasadne. Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, a tym samym realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku (Dz. U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze zm.). Wskazać jednak należy, iż prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne z cytowanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa, gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu, oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, opubl. Lex nr 75481). Art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej "p.p.s.a." -wprost przenosi na stronę obowiązek wykazania, że nie ma środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Strona winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem złożonego w tym przedmiocie wniosku. Zwrócić należy jednak uwagę, że nakładając na stronę obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie jej prawa pomocy ustawodawca nie obciążył jej obowiązkiem ich udowodnienia, a jedynie uprawdopodobnienia. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego J. P. w niniejszej sprawie wykazał, że nie ma środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Dane dotyczące stanu majątkowego i rodzinnego skarżącego wskazują, iż posiada bardzo ograniczone środki finansowe, które nie pozwalają na pełne pokrycie kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. J. P. posiada wprawdzie stały dochód miesięczny, którym jest emerytura w wysokości [...] zł, niemniej jednak należy uwzględnić także pozostałe okoliczności dotyczące stanu majątkowego i rodzinnego skarżącego, jak i stanu jego zdrowia. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący znajduje się w trudnej sytuacji majątkowej, uzasadniającej na obecnym etapie sprawy przychylenie się do wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. przez zwolnienie od kosztów sądowych. J. P. jest osobą cierpiącą na szereg schorzeń, ponosi znaczne wydatki na leczenie oraz zakup leków – [...] zł miesięcznie. Posiadany majątek, w postaci nieruchomości oraz nieruchomości rolnej nie przynosi skarżącemu dochodu. Dom o pow. [...] m2 nie ma podłączenia do prądu i centralnego ogrzewania. Ponadto skarżący nie posiada żadnych oszczędności ani innych źródeł dochodu. Powyższe okoliczności wskazują, iż zasadne jest przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 w związku z art. 197 § 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.