II GSK 525/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Robotowska (spr.) Sędzia NSA Krystyna Anna Stec Sędzia NSA Jerzy Sulimierski Protokolant Jarosław Poturnicki po rozpoznaniu w dniu 4 grudnia 2008 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej J. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 11 stycznia 2008 r. sygn. akt VI SA/Wa 1030/07 w sprawie ze skargi J. M. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] lutego 2007 r. nr [...] w przedmiocie unieważnienia prawa ochronnego na wzór użytkowy 1. oddala skargę kasacyjną 2. oddala wniosek V&S L. Z. G. spółki akcyjnej w przedmiocie kosztów postępowania kasacyjnego Wyrokiem z dnia 11 stycznia 2008 r., sygn. akt VI SA/Wa 1030/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalił skargę J. M. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] lutego 2007 r., nr [...] w przedmiocie unieważnienia prawa ochronnego na wzór użytkowy. Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekał w następującym stanie sprawy. Decyzją Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] kwietnia 2005 r., wydaną na podstawie art. 77, art. 11 w zw. z art. 82 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości (Dz.U. z 1993 r. Nr 26, poz. 117) oraz art. 315 ust. 3 i art. 52 w zw. z art. 100 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. - Prawo własności przemysłowej (Dz.U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1117 ze zm.), po rozpatrzeniu zgłoszenia dokonanego w dnia 1 grudnia 2000 r. udzielono p. J. M., T., Polska (uprawnionemu), prawa ochronnego na wzór użytkowy pt.: "Zamknięcie butelki, zwłaszcza do napojów alkoholowych." Wniosek o unieważnienie prawa ochronnego nr [...] na wzór użytkowy pt.: "Zamknięcie butelki, zwłaszcza do napojów alkoholowych" złożyła w dniu [...] sierpnia 2006 r. V & S L., z siedzibą w Z. G. - dawniej L. W. W. G. w Z. G. (wnioskodawca), uzasadniając go brakiem spełnienia ustawowych przesłanek, a przede wszystkim brakiem nowości, a także, że rozwiązanie nie spełnia wymogu wytworu o trwałej postaci. Uprawniony wniósł o jego oddalenie stwierdzając, iż zgłoszony wzór spełnia wymóg nowości oraz wymóg trwałej postaci. Wskazał, że do wykonania zamknięcia niezbędne są: butelka z karbikiem, zakrywka oraz pasek hologramowy naklejony na polach A i B na obciśniętą na butelce (u producenta) zakrywkę. Wszystkie te elementy muszą być zestawione razem, aby tworzyły jedną całość - zamknięcie nr [...]. Żaden z tych elementów z osobna nie został objęty prawem ochronnym udzielonym uprawnionemu i uprawniony nie twierdzi, iż ma do niego prawa. Nadto raz wytworzony według wzoru użytkowego produkt pozostanie w trwałej postaci do czasu spełnienia jego funkcji, czyli otwarcia butelki przez konsumenta w ten sposób, że hologram będący gwarancją autentyczności produktu zostanie rozerwany na dwie części tak, że jedna pozostanie na zakrętce, a druga na kołnierzyku. Wzór nr [...] ucieleśnia bowiem pewną ideę "w sposób zezwalający na jego odtworzenie w sposób przemysłowy", o czym świadczy m.in. fakt, że kilku producentów alkoholi zaczęło stosować w przemysłowej produkcji ten wzór, po tym jak uprawniony zgłosił wniosek o jego rejestrację. W ocenie uprawnionego holograficzne oznaczenie producenta jest fizycznie i funkcjonalnie połączone z zamknięciem butelki. Odpowiadając na zarzut braku nowości uprawniony wskazał, że żaden z przedstawionych przez wnioskodawcę wzorów zamknięć nie posiada hologramu, czyli elementu niezbędnego do zaistnienia wzoru nr [...]. Urząd Patentowy RP decyzją z dnia [...] lutego 2007 r., unieważnił przedmiotowe prawo ochronne, wskazując jako podstawę prawną art. 77 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości w związku z art. 315 ust. 3 ustawy Prawo własności przemysłowej. W ocenie organu przedstawiono dowody, z których wynika, że przedmiotowe zamknięcie objęte spornym prawem ochronnym nie spełnia wymogu nowości oraz nie stanowi przedmiotu o trwałej postaci w rozumieniu art. 77 ustawy o wynalazczości. Dowodem takim są w szczególności materiały dotyczące dokumentacji technicznej F. O. B. "Z." przedstawiającej zakrywkę (zamknięcie butelki). Porównując cechy techniczne chronione prawem ochronnym [...] ze wspomnianą dokumentacją stwierdzono, że w dokumentacji tej w dolnej części kołpaka, poniżej poziomu nacięć, zamknięcie ma obwodowe wytłoczenie. Ponadto na zewnętrznej powierzchni denka i na pobocznicy kołpaka znajdują się pola do umieszczenia na nich różnych oznaczeń, takich jak akcyza, oznaczenia producenta itp. Odnośnie powyższego, jak wynika z wyjaśnień uprawnionego, zakrywka przedstawiona w w/w dokumentacji była mu znana przed datą dokonania przedmiotowego zgłoszenia do Urzędu Patentowego, a nawet posłużyła do sporządzenia rysunku przedmiotowego zamknięcia. Jednocześnie uprawniony wyjaśnił, że umieszczone oznaczenie holograficzne nie stanowi integralnej całości z zakrywką, tylko jest ono w razie potrzeby naklejane, a kształt tego oznaczenia jest dowolny. Porównywane zamknięcia do butelek, odnośnie cech technicznych dotyczących ich budowy, stanowią takie same rozwiązania konstrukcyjne. Natomiast odnośnie części określającej umieszczenie oznaczenia holograficznego Urząd stwierdził, że nie jest w sposób jednoznaczny określone samo oznaczenie, nie stanowi ono elementu zamknięcia, ani nie został podany sposób połączenia tych dwóch elementów. Również nie zostało w sposób jednoznaczny określone miejsce umieszczenia tego oznaczenia, jak również nie zostało ono pokazane na rysunku, co stanowi wymóg formalny w przypadku wzoru użytkowego. Z tego względu, ponieważ za każdym razem może to być inne oznaczenie, inaczej umocowane i rozmieszczone na zakrętce, to w tej części Urząd stwierdza, że brak jest trwałej postaci, czyli jednolitego ukształtowania przestrzennego przedmiotu wzoru. Wskazane opisy patentowe, nie mogą stanowić zdaniem organu o braku nowości spornego rozwiązania, gdyż jedynie potwierdzają fakt umieszczenia znaków na denku i pobocznicy, jednak nie wskazują wszystkich zastrzeganych cech dotyczących budowy zakrętki. Również materiały reklamowe nie mogą stanowić materiałów przeciwstawnych w stosunku do przedmiotowego rozwiązania, ponieważ nie ma na nich daty ich opublikowania. Urząd Patentowy uznał więc, że wnioskodawca uzasadnił podnoszony zarzut braku nowości oraz trwałej postaci wzoru użytkowego objętego spornym prawem ochronnym nr [...] w rozumieniu art. 77 powołanej ustawy o wynalazczości. Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. wniósł uprawniony zarzucając organowi naruszenie art. 77 § 1 k.p.a. oraz naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 11 i 77 ustawy o wynalazczości poprzez uznanie, iż przedmiotowe zamknięcie objęte prawem ochronnym nie spełnia wymogu nowości oraz nie stanowi przedmiotu o trwałej postaci. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. uznał skargę za niezasadną, a w uzasadnieniu wskazał, iż zgodnie z art. 77 powołanej ustawy "Wzorem użytkowym podlegającym ochronie jest nowe i użyteczne rozwiązanie o charakterze technicznym dotyczące kształtu, budowy lub zestawienia przedmiotu o trwałej postaci". Zwrócił uwagę na przepis art. 11 powołanej ustawy, w myśl którego "rozwiązanie uważa się za nowe, jeśli przed datą, według której oznacza się pierwszeństwo do uzyskania patentu, nie zostało udostępnione do wiadomości powszechnej w sposób ujawniający dla znawcy dostateczne dane do jego stosowania, w szczególności przez publikację, jawne stosowanie lub wystawienie na wystawie publicznej." Zarzut braku nowości przedstawionego rozwiązania był, w ocenie Sądu pierwszej instancji, niezasadny. Fakt, że do wykonania zamknięcia zgodnego z przedmiotowym wzorem użytkowym niezbędne są trzy powiązane ze sobą funkcjonalnie elementy: butelka z karbikiem, zakrywka oraz pasek hologramowy, z których dwa były już wcześniej znane i stosowane, nie przesądza jeszcze, że ich zestawienie z paskiem hologramowym nie tworzy nowego rozwiązania stanowiącego wzór użytkowy podlegający ochronie. Istotne znaczenie w rozpatrywanej sprawie ma natomiast zarzut braku trwałości przedmiotu, którego dotyczy chroniony wzór użytkowy. W literaturze przedmiotu podkreśla się, że w przypadku wzoru użytkowego dotyczącego przedmiotu wieloelementowego uznaje się, że wymaganie trwałości postaci jest spełnione, jeśli układ przestrzenny jego części składowych jest stały i determinuje zamierzoną użyteczność. Części składowe takiego przedmiotu mogą więc być ruchome, o ile tylko są one fizycznie i funkcjonalnie powiązane, a ich wzajemne położenie jest jednoznacznie określone i powtarzalne. Z opisu ochronnego przedmiotowego wzoru użytkowego oraz jego zastrzeżeń ochronnych wynika, że zamknięcie butelki, zwłaszcza do napojów alkoholowych, jest znamienne tym, że w dolnej części kołpaka poniżej poziomu nacięcia znajduje się obwodowe wytłoczenie, nakładane na odpowiedni występ na materiale szyjki butelki, a na zewnętrznej powierzchni denka i na pobocznicy kołpaka znajdują się pola (A) i (B), w których umieszczone są holograficzne oznaczenia akcyzy oraz producenta. Jak wskazuje się w opisie ochronnym, zamknięcie według wzoru łączy w sobie kilka funkcji, z których najważniejsze jest zabezpieczenie przed zsunięciem kołpaka w czasie próby zrywania nacięcia, a ponadto holograficzne oznaczenie akcyzy, oznaczenie producenta oraz plomba zawartości. Pobocznica kołpaka ma jednak formę walca i wyznaczone na nim pole (A) ma wyłącznie charakter umowny; na walcu można wyznaczyć praktycznie nieskończoną ilość tego rodzaju pól, jak również wyznaczyć pola niekoniecznie pionowe wobec powierzchni denka, z polem poziomym włącznie. Cechę te dostrzegł Urząd Patentowy RP stwierdzając, iż nie przedstawia dostatecznego stopnia trwałości postaci rozwiązanie, jeżeli nie określa jednoznacznie elementów wchodzących w jego skład, struktury połączeń pomiędzy poszczególnymi elementami oraz przestrzennego rozmieszczenia tych elementów. W ocenie Sądu należy uznać za trafne stwierdzenie organu, że nie jest w sposób jednoznaczny określone samo oznaczenie holograficzne, nie stanowi ono elementu zamknięcia, ani nie został podany sposób połączenia tych dwóch elementów. Również nie zostało w sposób jednoznaczny określone miejsce umieszczenia tego oznaczenia, jak również nie zostało ono pokazane na rysunku, co stanowi wymóg formalny w przypadku wzoru użytkowego. Z tego względu, ponieważ za każdym razem może to być inne oznaczenie, inaczej umocowane i rozmieszczone na zakrętce, to w tej części Urząd zasadnie stwierdził, że brak jest trwałej postaci, czyli jednolitego ukształtowania przestrzennego przedmiotu wzoru. Sąd podniósł w uzasadnieniu, iż na rozprawie pełnomocnik skarżącego (uprawniony) przyznał, że na podstawie opisu przedstawionego wzoru użytkowego można stworzyć serię wzorów użytkowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zgodził się z Urzędem Patentowym RP, że z opisu i zastrzeżeń ochronnych przedmiotowego wzoru wynika jedynie wskazanie miejsca jego części składowych oraz sposób ich połączenia. Takie scharakteryzowanie połączeń pomiędzy poszczególnymi elementami przedmiotowego wzoru ma znamiona dowolnego układu, czyli nie jest jednoznacznie określona przestrzennie jego budowa i w związku z tym nie stanowi on przedmiotu o trwałej postaci, czyli nie spełnia wymogu przewidzianego w treści art. 77 powołanej wyżej ustawy o wynalazczości. Sąd pierwszej instancji nie dopatrzył się w rozpatrywanej sprawie naruszenia przepisów postępowania, a zwłaszcza art. 77 § 1 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skargą kasacyjną J. M. zaskarżył powyższy wyrok w całości wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W. do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Kasator zarzucił wyrokowi naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię przepisu art. 77 ustawy o wynalazczości polegającą na przyjęciu, że wzór użytkowy pt.: "Zamknięcie butelki, zwłaszcza do napojów alkoholowych", na które zostało udzielone prawo ochronne nr [...], nie spełnia przesłanki "zestawienia przedmiotu o trwałej postaci", przez co nie mieści się w ramach definicji wzoru, o jakim mowa w art. 77 ustawy o wynalazczości. W uzasadnieniu wnoszący skargę kasacyjną wskazał, iż Sąd pierwszej instancji prawidłowo uznał, że wzór użytkowy, na który udzielono prawo ochronne nr [...] stanowi nowe rozwiązanie techniczne podlegające ochronie, ponieważ pomimo faktu, że poszczególne elementy składające się na ten wzór były znane przed jego zgłoszeniem, to jednak ich zestawienie dokonane zgodnie z opisem zawartym w zastrzeżeniu prawa ochronnego jest nowym rozwiązaniem. Zdaniem kasatora Wojewódzki Sąd Administracyjny dokonał błędnej wykładni art. 77 ustawy o wynalazczości gdyż do oceny przesłanek wzoru użytkowego wyraźnie zastosował kryteria odnoszące się do wzoru przemysłowego. Przyjmując, że przy wydawaniu orzeczenia Sąd pierwszej instancji, jak wynika to z treści uzasadnienia, dokonywał oceny sprawy pod kątem wzoru przemysłowego, a nie użytkowego, argumentacja Sądu jawi się zdaniem kasatora jako logiczna, prawidłowa i przede wszystkim zgodna z wymogami dotyczącymi wzoru przemysłowego, tj. art. 102 ust 1 ustawy Prawo własności przemysłowej. Kasator wskazał, iż gdyby uzyskał prawo ochronne na wzór przemysłowy treść zastrzeżenia byłaby nieprawidłowa, bowiem wzór ten nie posiada cech, o których mowa w powyżej powołanym przepisie, a to z uwagi na fakt, iż jeden z jego elementów - oznaczenie holograficzne - nie posiada indywidualnego charakteru poprzez taką ocenę jak jego kształt. Kasator wskazał również, iż w dniu zgłoszenia nie mógł uzyskać prawa ochronnego na wzór przemysłowy, albowiem obowiązująca wówczas ustawa o wynalazczości nie przewidywała takiego wzoru, co poddaje w wątpliwość pewność, czy Wojewódzki Sąd Administracyjny przy orzekaniu zastosował prawidłowy przepis. Nawet przy założeniu, że Sąd pierwszej instancji orzekał w oparciu o przepis art. 77 ustawy o wynalazczości, zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną, Sąd dokonał jego nieprawidłowej wykładni, w rzeczywistości stosując do wzoru użytkowego wymóg mający zastosowanie do wzoru przemysłowego. Powyższe uzasadnia, zdaniem kasatora, konieczność wyeliminowania błędnego orzeczenia Sądu pierwszej instancji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie jest zasadna. Należy przede wszystkim wskazać, iż kasator podnosi jedynie zarzut naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. przepisu prawa materialnego, tj. art. 77 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości, poprzez błędną jego wykładnię, polegającą na przyjęciu, że wzór użytkowy pt. "zamknięcie butelki, zwłaszcza do napojów alkoholowych", na który zostało przyznane prawo ochronne, nie spełnia przesłanki "zestawienia przedmiotu o stałej postaci", przez co nie mieści się w ramach definicji wzoru zawartej w art. 77 ww. ustawy. Wnoszący skargę kasacyjną nie podniósł zarzutu naruszenia przez Sąd I instancji przepisów o postępowaniu, a więc nie kwestionuje on stanu faktycznego ustalonego przez organ i przyjętego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w W.. Zgodnie z art. 77 ustawy o wynalazczości wzorem użytkowym podlegającym ochronie jest nowe i użyteczne rozwiązanie o charakterze technicznym dotyczące kształtu, budowy lub zestawienia przedmiotu o trwałej postaci. Z uwagi na podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 77 ustawy o wynalazczości należy mieć na uwadze, że przedmiotem oceny jest prawo ochronne na wzór użytkowy, którego treść została określona zgodnie z wnioskiem uprawnionego w świadectwie ochronnym, przy czym treść tego prawa określają zastrzeżenia ochronne. Tak więc ocena, czy wzór użytkowy spełnia warunki do udzielenia ochrony musi zawsze odnosić się do zastrzeżeń ochronnych zawartych w opisie ochronnym, które stanowią o istocie wzoru objętego prawem ochronnym, a które to zastrzeżenia były przedstawione we wniosku zgłoszeniowym uprawnionego. Do tak przyznanego prawa należy odnieść ocenę, czy rozwiązanie techniczne ma trwałą postać. Tak w doktrynie, jak i w orzecznictwie Komisji Odwoławczej przy Urzędzie Patentowym RP przyjęto, że zastrzeżenia ochronne powinny w sposób jednoznaczny przedstawiać przedmiot rozwiązania w zakresie kształtu, budowy lub zestawienia przedmiotu o trwałej postaci. Tak część znamienna zastrzeżenia ochronnego, jak i część nieznamienna muszą zawierać wszystkie cechy techniczne rozwiązania przedstawionego w zilustrowanym na dołączonym rysunku przedmiocie. Komisja Odwoławcza przy Urzędzie Patentowym w decyzji z [...] stycznia 1979 r., Odw. 1485/78 ("Temat" WiR 1979, nr 21) wyraziła pogląd, że wzór użytkowy przedmiotu składającego się z dwu lub więcej liczby elementów, poza określeniem kształtu części składowych, musi ujawniać jego konstrukcję oraz wzajemne powiązanie funkcjonalne i fizyczne tych części. Jak już wspomniano wzór użytkowy jest rozwiązaniem technicznym dotyczącym ściśle określonego przedmiotu o trwałej postaci. Jeżeli wzór użytkowy dotyczy przedmiotu wieloelementowego, układ przestrzenny jego części składowych powinien być stały, a ich wzajemne położenie jednoznacznie określone. We wzorze użytkowym będącym przedmiotem niniejszej sprawy występuje element nietrwały - pasek holograficzny. W omawianym wzorze element ten jest tym bardziej istotny, że zdaniem uprawnionego to właśnie on stanowi właściwe zamknięcie, które pozwala na uniknięcie podrobienia produktu. Pełnomocnik skarżącego, tak w piśmie złożonym przed rozprawą, jak i na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w W. dokonywał szerokiej interpretacji treści zastrzeżeń, ale w oderwaniu od załączonego rysunku. Stwierdził on między innymi, że w każdym miejscu pola A i pola B możliwe jest naniesienie paska holograficznego, zaś całe rozwiązanie sprowadza się do tego, że na całe zamknięcie butelki nanosi się ów pasek, a połączenie pól A i B tymże paskiem służy idei ochrony przyznanej przez Urząd Patentowy RP. Zdaniem pełnomocnika występującego w imieniu wnoszącego skargę kasacyjną połączenie wszystkich elementów zamknięcia (wraz z naniesieniem paska holograficznego) stanowi nowe i oryginalne rozwiązanie. Stwierdzić należy, że taki sposób umieszczania jednego z elementów wzoru użytkowego nie odpowiada wymogom stawianym przez przepis art. 77 ustawy o wynalazczości. Sąd I instancji słusznie uznał za trafny pogląd organu, iż nie jest w sposób jednoznaczny określone samo oznaczenie holograficzne, nie stanowi ono elementu zamknięcia, ani nie został podany sposób połączenia tych dwóch elementów. Nie zostało również w sposób jednoznaczny określone miejsce umieszczenia tego oznaczenia (nie zostało ono pokazane na rysunku dołączonym do zgłoszenia). Z tego względu organ przyjął, a Sąd to stanowisko podzielił, iż za każdym razem może to być inne oznaczenie, inaczej umieszczone na zakrętce i dlatego zasadny jest pogląd, iż brak jest trwałej postaci, czyli jednolitego ukształtowania przestrzennego przedmiotu. Z opisu zastrzeżeń ochronnych wynika jedynie wskazanie jego części składowych, a sposób scharakteryzowania ich połączeń ma znamiona dowolnego układu, tzn. nie jest jednoznacznie określona przestrzennie jego budowa i w związku z tym nie stanowi on przedmiotu o trwałej postaci. Wynika to z faktu, że położenie paska holograficznego może się znacznie różnić w zależności od egzemplarza zamknięcia wytworzonego według wzoru. Zgodnie z zastrzeżeniami ochronnymi pole B znajduje się na zewnętrznej powierzchni denka, a pole A na pobocznicy kołpaka, co powoduje, jak przyznaje także sam pełnomocnik, że naniesienie paska holograficznego możliwe jest począwszy nie tylko od górnej części denka, ale na całej górnej części zakrętki aż do perforacji. W tym miejscu należy zauważyć, że w takiej sytuacji przestrzenne położenie elementów wzoru użytkowego może być dowolnie zestawiane, co nie spełnia przesłanki trwałości postaci rozwiązania. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji zasadnie uznał, że wzór użytkowy pt. "zamknięcie butelki, zwłaszcza do napojów alkoholowych" nie spełnia przesłanki "zestawienia przedmiotu o trwałej postaci". Ma rację kasator, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku kilkakrotnie używa określenia wzór przemysłowy, jednak z kontekstu całego uzasadnienia wynika, że przedmiotem rozważań i oceny Sądu był przedmiotowy wzór użytkowy, o jakim mowa w art. 77 ustawy o wynalazczości. Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny, uznając za niezasadną skargę kasacyjną, na zasadzie art. 184 p.p.s.a, orzekł jak w sentencji. Odnosząc się do wniosku uczestnika postępowania o zasądzenie kosztów postępowania należy wskazać, że zgodnie z art. 204 p.p.s.a. w razie oddalenia skargi kasacyjnej strona, która wniosła skargę kasacyjną obowiązana jest zwrócić niezbędne koszty postępowania kasacyjnego poniesione: przez organ, jeżeli zaskarżono skargą kasacyjną wyrok sądu pierwszej instancji oddalający skargę; przez skarżącego, jeżeli zaskarżono skargą kasacyjną wyrok sądu pierwszej instancji uwzględniający skargę. Uczestnik postępowania nie jest objęty tym przepisem, a więc wniosek o zasądzenie kosztów postępowania podlegał oddaleniu.