II GZ 16/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Czesława Socha po rozpoznaniu w dniu 6 lutego 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia B. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 12 listopada 2007 r. sygn. akt VI SA/Wa 838/07 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych ponad kwotę 250 zł w sprawie ze skargi B. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] lutego 2007 r. nr [...] w przedmiocie cofnięcia zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 12 listopada 2007 r., sygn. akt VI SA/Wa 838/07, Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. przyznał B. B. prawo pomocy w zakresie zwolnienia od ponoszenia kosztów sądowych ponad kwotę 250 zł. W uzasadnieniu Sąd I instancji podał, że z dołączonego do skargi z dnia 13 kwietnia 2007 r. wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz nadesłanych na wezwanie referendarza sądowego dokumentów wynika, iż skarżąca posiada dom z 1970 r. o powierzchni 90 m2 oraz samochód marki Toyota Corolla z 2002 r., na zakup którego wzięła kredyt. Z deklaracji PIT-36 wynika ponadto, że w 2006 r. B. B. z tytułu najmu lub dzierżawy oraz z innych źródeł osiągnęła dochód w wysokości 53.268,86 zł. Po uwzględnieniu straty (-14.334,66 zł) z prowadzonej przez skarżącą działalności gospodarczej dochód wyniósł ostatecznie 38.934,20 zł, co daje średnio 3.244 zł brutto na miesiąc. Stałe miesięczne wydatki skarżącej z tytułu opłat za wodę i odprowadzenia ścieków, gaz, wywóz śmieci oraz energię elektryczną sięgają łącznie kwoty 1813,45 zł. Z przedstawionej umowy udzielenia kredytu na zakup samochodu wynika, że od października 2007 r. skarżącej pozostało do spłaty 7 miesięcznych malejących rat w wysokości od 887,69 zł do 858,25 zł. B. B. wniosła do Sądu I instancji trzy skargi, w których suma wpisów wynosi 1500 zł. Powyższe wskazuje, zdaniem Sądu, że skarżąca nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego dla siebie utrzymania. Może jednak poczynić oszczędności, które wystarczą na uiszczenie kwoty 250 zł w każdej ze spraw. Zażalenie na powyższe postanowienie w części odmawiającej zwolnienia od kosztów sądowych ponad kwotę 250 zł wniosła B. B. Domagała się uchylenia zaskarżonego postanowienia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Zarzuciła naruszenie art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). W uzasadnieniu podała, że straty z prowadzonej działalności gospodarczej są na tyle dotkliwe, iż chcąc utrzymać się na rynku dopłaca ze swego majątku do działalności gospodarczej. Na możliwości zarobkowe skarżącej znacząco wpływa również niniejsze postępowanie. Nie bez znaczenia jest również fakt, że inicjatorem postępowania nie jest skarżąca. Wobec powyższego nie jest ona w stanie bez uszczerbku dla siebie ponieść kosztów trzech postępowań. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) następuje w określonych przypadkach. W zakresie całkowitym, gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny. Oznacza to, że instytucja zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspakajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji prawidłowo zbadał przesłanki przyznania skarżącej prawa pomocy uznając, że B. B. jest w stanie ponieść część kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Z nadesłanych przez skarżącą dokumentów wynika, że uzyskiwane przez nią dochody m.in. z tytułu najmu lub dzierżawy wynoszą średnio ok. 4440 zł brutto miesięcznie. Udokumentowane stałe wydatki miesięczne związane z utrzymaniem domu osiągały kwotę 1813,45 zł miesięcznie. Trudno zatem przyjąć, że dochód pozostały po uiszczeniu powyższych wydatków nie pozwala na poniesienie części kosztów postępowań sądowych, które w każdej z trzech spraw skarżącej obejmują część wpisu od skargi, tj. kwotę 250 zł. Na zmianę tej oceny nie wpływa podnoszony przez skarżącą argument, iż zmuszona jest pokrywać własnym majątkiem dotkliwe straty w prowadzonej działalności gospodarczej, gdyż straty te mieszczą się w granicach podjętego przez skarżącą ryzyka gospodarczego. Nie ma również wpływu na ocenę możliwości poniesienia części kosztów postępowania konieczność spłaty rat kredytu zaciągniętego na zakup samochodu, gdyż nie są to wydatki niezbędne dla utrzymania koniecznego dla skarżącej. Podkreślić w tym miejscu należy, że osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dopiero, gdyby oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające, może zwrócić się o przeniesienie ciężaru kosztów postępowania na współobywateli. To bowiem z ich środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (zob. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., FZ 478/04, niepubl., oraz postanowienie NSA z dnia 20 października 2004 r., FZ 454/04, niepubl.). Dla oceny spełnienia przesłanek do przyznania prawa pomocy nie ma znaczenia kto był inicjatorem postępowania, a jedynie sytuacja majątkowa wnioskodawcy. Podkreślić jednak należy, że postępowanie sądowe zainicjowane zostało wniesieniem skargi przez B. B. Wnosząc zatem do sądu pismo podlegające opłacie, skarżąca zobowiązana jest do uiszczenia kosztów sądowych (art. 214 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Z powyższych względów, skoro zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w związku z art. 197 cytowanej wyżej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. PG