II FSK 447/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Rypina (sprawozdawca), Sędziowie: NSA Krystyna Nowak, WSA del. Ludmiła Jajkiewicz, Protokolant Paweł Koluch, po rozpoznaniu w dniu 20 maja 2009 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej M. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 14 listopada 2007 r. sygn. akt I SA/Lu 621/07 w sprawie ze skargi M. B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia 22 czerwca 2007 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie, 2) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w L. na rzecz M. B. kwotę 397 (trzysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 14 listopada 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie sygn. akt I SA/Lu 621/07 oddalił skargę M. B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia 22 czerwca 2007 r. w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zarzutów na prowadzenie egzekucji administracyjnej. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd pierwszej instancji stwierdził, że postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec majątku skarżącej zostało zakończone w dniu 20 grudnia 2006 r. W tym dniu cała należność została wyegzekwowana. Natomiast zarzuty dotyczące postępowania egzekucyjnego zostały sformułowane w piśmie z dnia 27 grudnia 2006 r., a doręczone organowi egzekucyjnemu w styczniu 2007 r. czyli po zakończeniu postępowania egzekucyjnego. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego czyni to postępowanie w przedmiocie zgłoszonych zarzutów postępowaniem bezprzedmiotowym. Jak zaznaczył Sąd, Dyrektor Izby Skarbowej uchylając zaskarżone postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. z dnia 13 kwietnia 2007 r. i umarzając postępowanie przed organem pierwszej instancji zasadnie zastosował przepisy art. 105 § 1, art. 138 § 1 pkt 2 i art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej: k.p.a.). Zgodnie z art. 105 § 1 k.p.a. organ w drodze decyzji umorzył postępowanie w przedmiocie wniesionych zarzutów, a następnie w oparciu o przepis art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. organ odwoławczy uchylił decyzję i umorzył postępowanie w sprawie. W końcowej części uzasadnienia Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że wbrew stanowisku Dyrektora Izby Skarbowej, pełnomocnik skarżącej był umocowany do jej reprezentowania w postępowaniu egzekucyjnym. Wyjaśnił, że złożone w toku postępowania zażaleniowego pełnomocnictwo konwalidowało jego brak w momencie składania zarzutów. Jednakże okoliczność ta, w ocenie Sądu, nie miała znaczenia w rozpoznawanej sprawie z uwagi na zakończenie egzekucji w dniu 20 grudnia 2006 r. Na powyższy wyrok skargę kasacyjną złożył pełnomocnik strony zaskarżając go w całości i zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy tj.: - art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. dalej p.p.s.a.) poprzez jego niewłaściwe zastosowanie. Przepisem, który powinien mieć w tej sprawie zastosowanie jest art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. gdyż postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej zostało wydane z naruszeniem art. 105 § 1, art. 138 § 1 pkt 2 i art. 144 k.p.a. w związku z art. 18 i 33 pkt 1, 2 i 10 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954, ze zm.,dalej: u.p.e.a.) poprzez uznanie, iż zachodziły przesłanki do umorzenia postępowania egzekucyjnego jako bezprzedmiotowego z uwagi na wyegzekwowanie podatku. Przepisami, które powinny mieć zastosowanie są art. 34 § 4 w związku z art. 33 pkt 1, 2 i 10 p.e.a. - art. 3 § 1 i § 2 pkt 2 oraz art. 151 p.p.s.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie. Przepisem, który powinien mieć w sprawie zastosowanie jest art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. gdyż postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej naruszało art. 8 i 11 k.p.a. Naruszenie wskazanych przepisów kodeksu postępowania administracyjnego polegało na takim uzasadnieniu postanowienia, że nie mogło to spowodować ani pogłębienia zaufania obywateli do organów państwa ani przekonać tych obywateli co do prawidłowości rozstrzygnięcia. Sąd nie dokonał kontroli działalności administracji, ale zastąpił administrację w rozstrzyganiu spraw. Mając powyższe na uwadze wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu do ponownego rozpatrzenia oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor wskazuje, że jeżeli strona postępowania dąży do jakiejkolwiek kontroli aktów administracyjnych, zgodnie z przysługującymi jej uprawnieniami, to brak jest podstaw do przyjęcia tezy, że mamy do czynienia z bezprzedmiotowością postępowania. Pełnomocnik dodał, że o braku bezprzedmiotowości decyduje istnienie interesu prawnego oraz fakt prowadzenia postępowania egzekucyjnego pomimo zakończenia stosowania środków egzekucyjnych. W ocenie pełnomocnika skarżącej Sąd pierwszej instancji podważając ustalenia Dyrektora Izby Skarbowej w zakresie skuteczności pełnomocnictwa nie powinien uznać, że organ prawidłowo zastosował przepisy postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna była (i jest) środkiem prawnym dalece sformalizowanym. Można ją było oprzeć wyłącznie na dwu podstawach wskazanych w art. 174 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi: naruszeniu (przez w.s.a.) prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1), naruszeniu (przez w.s.a.) przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2). Zgodnie z art. 176 p.p.s.a. "Skarga kasacyjna powinna czynić zadość wymaganiom przepisanym dla pisma w postępowaniu sądowym oraz zawierać oznaczenie zaskarżonego orzeczenia ze wskazaniem czy jest ono zaskarżone w całości, czy w części, przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie (podkreśl. NSA), wniosek o uchylenie lub zmianę orzeczenia z oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia lub zmiany". Artykuł 183 § 1 p.p.s.a. wiązał Naczelny Sąd Administracyjny granicami skargi kasacyjnej zakreślonymi przez jej autora. Zarzucając naruszenie przepisów postępowania, tak jak to miało miejsce w rozpoznawanej sprawie, autor skargi winien wskazać na możliwy, istotny wpływ naruszenia na wynik sprawy - treść wyroku; wywieść, że gdyby orzekający w pierwszej instancji sąd prawa procesowego nie naruszył wyrok - co do istotny - byłby odmienny od skarżonego. Sformułowanie i uzasadnienie większości przedstawionych zarzutów rozpoznawanej skargi kasacyjnej dalece tym wymaganiom nie odpowiadało. Zamieszczone w końcowej części jej uzasadnienia dywagacje na temat słuszności wyboru przez WSA w Lublinie sposobu rozstrzygnięcia sprawy, który - zdaniem autora skargi - naruszył zasady postępowania administracyjnego: zaufania i przekonywania, w tym zasadę zaufania obywateli do organów państwa wywiedzioną z art. 2 Konstytucji RP w żadnej mierze nie odnosiły się ani do przesłanek z art. 174 pkt 2, ani do treści art. 145 § 1 Prawa o postępowaniu... wskazującej okoliczności, których zaistnienie obligowało sąd do uwzględnienia skargi. Z kolei przepisy art. 33 pkt 1, 2 i 10 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wymieniały możliwe podstawy zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zarzuty formułuje dłużnik, wobec którego prowadzone jest postępowanie. Skoro WSA nie oceniał merytorycznie zarzutów postawionych przez stronę postępowania nie mógł naruszyć postanowień art. 34 § 4 ustawy "w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy" (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Sąd uznał natomiast za zasadny zarzut naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, przy dokonywaniu oceny zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia, art. 105 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 151 p.p.s.a. Sąd pierwszej instancji ocenił bowiem jako nienaruszające prawa w sposób wskazany w art. 145 § 1 p.p.s.a. (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) umorzenie postępowania w sprawie zgłoszonych zarzutów z pominięciem treści art. 27 § 1 pkt 9 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Przepis ten zakreślał dłużnikowi siedmiodniowy termin - liczony od doręczenia tytułu wykonawczego - na (ewentualne) zgłoszenie do organu zarzutów w odniesieniu do prowadzonego postępowania. Wniesienie zarzutów w terminie skutecznie wszczynało postępowania wymagające ich merytorycznej oceny bez względu na stan postępowania; wykluczało możliwość jego umorzenia z powodu bezprzedmiotowości, podobnie jak w postępowaniu "wymiarowym" wygaśnięcie zobowiązania przez jego zapłatę nie pozbawiało podatnika prawa do rozpoznania przez organ podatkowy wniesionego w terminie odwołania od decyzji ustalającej bądź określającej wysokość zobowiązania podatkowego. Przedmiotem sprawy stawały się wniesione zarzuty. Zważywszy na fakt, że tytuł egzekucyjny doręczany jest - może być - przy dokonywaniu pierwszej czynności egzekucyjnej (art. 32 ustawy) prawo do wniesienia zarzutów, według skarżonego wyroku, wyłączałoby sprawne działanie aparatu egzekucyjnego, co byłoby nie do pogodzenia z zasadą państwa prawnego zapisaną, w powołanym przez autora skargi, art. 2 Konstytucji RP. Rozważania na temat możliwego "bezprawnego" działania organów państwa przedstawione w uzasadnieniu zarzutu nie pozostawały w związku z przedmiotem sprawy. Ze wskazanych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 i art. 203 pkt 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w wyroku.