II SA/Wa 943/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Pisula - Dąbrowska, Sędziowie WSA Maria Werpachowska (spr.), WSA Janusz Walawski, Protokolant Anna Siwonia, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 listopada 2007 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2007 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku 1. Oddala skargę 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata M. G. kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) powiększoną o należny podatek od towarów i usług w wysokości 52, 80 zł (pięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy), tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu Wnioskiem z dnia 11 kwietnia 2006 r. A. K. zwrócił się do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o przyznanie renty w drodze wyjątku. Podał, że znajduje się w bardzo trudnej sytuacji życiowej, jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, a ze względu na konieczność stałej opieki nad ubezwłasnowolnionym bratem nie ma możliwości podjęcia pracy. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] lutego 2007 r. nr [...] odmówił przyznania A. K. renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. W uzasadnieniu podał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Organ wyjaśnił, że powyższe warunki muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie choćby jednego z nich wyklucza możliwość przyznania tego rodzaju świadczenia. Prezes ZUS wskazał, że skarżący na przestrzeni 45 lat życia posiada udowodniony okres składkowy wynoszący 14 lat 2 miesiące i 18 dni. W latach 2000-2004 oraz od sierpnia 2005 r., po ustaniu zasiłku chorobowego, nie został udowodniony żaden okres pracy potwierdzony opłacaniem składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Brak ubezpieczenia nie był spowodowany żadnymi szczególnymi okolicznościami uniemożliwiającymi przezwyciężenie przeszkód w jego kontynuowaniu i nabyciu uprawnień do świadczenia ustawowego, ani też całkowitą niezdolnością do pracy wykluczającą możliwość podjęcia zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem. Nadto, organ wskazał, że orzeczeniem komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] grudnia 2005 r. wnioskodawca został uznany za częściowo niezdolnego do pracy, a zatem nie została spełniona przesłanka całkowitej niezdolności do pracy. Prezes ZUS podał też, że dochód przypadający na jednego członka rodziny nie pozwala uznać, że strona nie ma niezbędnych środków utrzymania. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym wnioskodawca ponownie wskazał na swoją trudną sytuację życiową, sprawowanie opieki prawnej nad bratem oraz podał, że sam pozostaje pod opieką Poradni [...], decyzją z dnia [...] marca 2007 r. nr [...] utrzymał w mocy swoje poprzednie rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu organ wskazał, że nie stwierdzono, aby spełnione były wszystkie przesłanki umożliwiające przyznanie świadczenia. Z akt sprawy nie wynikają szczególne okoliczności, na skutek których wnioskodawca nie nabył uprawnień do świadczenia ustawowego. Podał, że okolicznością szczególną może być jedynie zdarzenie bądź trwały stan o charakterze zewnętrznym, obiektywnym i niezależnym od woli danej osoby. Z dokumentacji zawartej w aktach rentowych wynika, że w ubezpieczeniu wnioskodawcy występuje przerwa od 12 czerwca 2000 r. do 31 stycznia 2004 r. wynosząca 3 lata, 7 miesięcy i 20 dni. We wskazanym okresie nie była orzeczona całkowita niezdolność do pracy, a zatem przyczyną braku uprawnień do renty na podstawie ustawy nie był stan zdrowia lub inne zdarzenie zewnętrzne, niezależne od woli strony, którego nie można było przewidzieć. Organ podkreślił, że świadczenie w drodze wyjątku nie może być w niniejszej sprawie przyznane wnioskodawcy, bowiem orzeczeniem komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] grudnia 2005 r. został uznany za częściowo niezdolnego do pracy do dnia 31 sierpnia 2007 r. Nie została zatem spełniona przesłanka całkowitej niezdolności do pracy, o której mowa w art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Wskazał, że orzeczenie komisji lekarskiej ZUS jest wiążące w niniejszej sprawie. Organ nadmienił też, że okres ubezpieczenia wnioskodawcy na przestrzeni całego życia nie jest adekwatny do jego wieku. Na przestrzeni 45 lat życia udowodnił okres składkowy i nieskładkowy wynoszący łącznie 14 lat 2 miesiące i 18 dni. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący podał, że znajduje się w bardzo trudnej sytuacji życiowej, jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku i nie ma możliwości podjęcia pracy ze względu na konieczność sprawowania stałej opieki nad bratem, którego jest opiekunem prawnym. Wskazał, że sam też jest osobą chorą, pozostaje pod stałą opieką Poradni [...]. Leczenie wymaga znacznych nakładów finansowych. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, wskazując na dotychczasowe ustalenia. Podkreślił, że skarżący nie legitymuje się całkowitą niezdolnością do pracy, co wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Trudna sytuacja materialna była brana pod uwagę, jednakże nie stanowi ona wystarczającej przesłanki do przyznania świadczenia. Nadto, dochód na jedną osobę w rodzinie wynosi 836 zł, podczas, gdy najniższa emerytura wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym dla osoby całkowicie niezdolnej do pracy to kwota 750 zł brutto. Nie ma wobec powyższego możliwości uznania, że skarżący pozbawiony jest niezbędnych środków utrzymania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że jeżeli zaskarżona decyzja prawa nie narusza, sąd obowiązany jest skargę oddalić. W ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, postępowanie przeprowadzone zostało przez organ zgodnie z wymogami ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), a ustalenie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w zakresie braku spełnienia łącznie wszystkich przesłanek uprawniających do przyznania świadczenia w drodze wyjątku jest prawidłowe. Zaskarżona decyzja nie narusza zatem prawa. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.). Powołany przepis pozwala na uzyskanie świadczenia w drodze wyjątku przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. Zgodnie z art. 83 ust. 1 powołanej ustawy, ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Do przyznania świadczenia wszystkie przesłanki, o jakich mowa, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia chociażby jednego warunku uniemożliwia wydanie decyzji przyznającej świadczenie. W sprawie bezsporne jest, że skarżący nie osiągnął wieku emerytalnego oraz orzeczeniem komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] grudnia 2005 r. uznany został za osobę częściowo niezdolną do pracy do dnia 31 sierpnia 2007 r. Warunkiem koniecznym, umożliwiającym organowi rozważenie zasadności wniosku o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest zaś legitymowanie się przez stronę całkowitą niezdolnością do pracy lub osiągnięcie wieku emerytalnego. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 24 stycznia 2001 r. sygn. akt II SA 2840/00 wskazał, że "(...) każdy rodzaj świadczenia w drodze wyjątku może być przyznany tylko osobom niezdolnym do aktywności zawodowej z powodu wieku lub całkowitej niezdolności do pracy. (...) W przepisie tym wiek oznacza pełnoletność do osiągnięcia wieku emerytalnego (...)". Sąd rozpoznający niniejszą sprawę stwierdza, że wobec niespełnienia przesłanki całkowitej niezdolności do pracy, Prezes ZUS nie miał możliwości przyznania skarżącemu świadczenia w drodze wyjątku. Częściowa niezdolność do pracy nie uprawnia do uzyskania świadczenia, o którym mowa w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS (v. wyrok NSA z dnia 13 czerwca 2000 r. sygn. akt II SA 301/00, Lex nr 53789). Organ prawidłowo stwierdził również, że w sprawie nie wykazano, aby brak uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym, spowodowany był szczególnymi okolicznościami. Trudna sytuacja materialna, co skarżący podnosił zarówno w toku postępowania administracyjnego, jak i w skardze do Sądu, również nie stanowiła wystarczającej przesłanki do przyznania świadczenia na podstawie art. 83 powołanej ustawy. Ustalenia organu w zakresie braku łącznego spełnienia warunków do przyznania świadczenia w drodze wyjątku Sąd uznał za prawidłowe. Z tego względu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w wyroku. Postanowienie o przyznaniu wynagrodzenia z tytułu zastępstwa procesowego oparto na przepisie art. 250 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c oraz § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).