I OSK 137/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Anna Lech Sędziowie: sędzia NSA Joanna Runge- Lissowska sędzia del. NSA Wiesław Czerwiński (spr.) Protokolant Anna Krakowiecka po rozpoznaniu w dniu 30 maja 2008 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej H. N. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 listopada 2007 r. sygn. akt II SA/Wa 1031/07 w sprawie ze skargi H. N. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 15 listopada 2007r. sygn. II SA/Wa 1031/07 oddalił skargę H. N. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku. Wskazano, że decyzją z dnia 20 lutego 2007r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmówił przyznania H. N. renty rodzinnej w drodze wyjątku. W uzasadnieniu stwierdzono, że nie zostały łącznie spełnione wszystkie przesłanki, o których mowa w art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. 2004r. Nr 39, poz. 353 ze zm.). Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją z dnia [...] W uzasadnieniu tej decyzji Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jest możliwe jeżeli wnioskodawca spełnia łącznie następujące warunki: 1) jest lub był osobą ubezpieczoną lub członkiem rodziny pozostałej po ubezpieczonym, 2) nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, 3) nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, 4) nie ma niezbędnych środków utrzymania. W ocenie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w sprawie nie została spełniona przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania, co uniemożliwiło przyznanie świadczenia. Wnioskodawczyni prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem i córką, a dochód na członka rodziny wynosi [...] zł. i przekracza kwotę brutto najniższych świadczeń z ubezpieczenia społecznego ( 597,46 zł. ). Wojewódzki Sąd Administracyjny podzielił argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wskazał na treść uregulowania zawartego w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ( Dz. U. 2004r. Nr 39, poz. 353 ze zm. ) wskazując, że do przyznania świadczeń muszą być spełnione łącznie wszystkie przesłanki. Brak spełnienia chociażby jednego warunku uniemożliwia wydanie decyzji przyznającej świadczenie. Wskazano na uznaniowy charakter decyzji Prezesa ZUS. W ocenie Sądu postępowanie było prowadzone zgodnie z wymogami Kpa. Kwota [...] brutto przypadająca miesięcznie na jedną osobę w rodzinie, może zostać uznana za środki niewystarczające na zaspokojenie wszystkich potrzeb skarżącej, jednakże nie pozwala stwierdzić, że strona nie ma niezbędnych środków utrzymania. Zgodzono się z organem, że w celu ustalenia kryterium braku niezbędnych środków utrzymania wobec niezdefiniowania tej przesłanki w ustawie o emeryturach i rentach z ZUS, należy posiadane przez skarżącą środki utrzymania ocenić na tle wysokości minimalnej emerytury. Ocena sytuacji materialnej osób ubiegających się o świadczenie na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z ZUS przez pryzmat osiąganych dochodów jest najbardziej obiektywna. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła pełnomocnik H. N.. Zaskarżyła orzeczenie w części, tj. w punkcie I wyroku - oddalającym skargę. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzuciła naruszenie przepisów postępowania tj. art. 134 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 1 § 2 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 p.p.s.a. wyrażające się w podzieleniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny błędnego poglądu organu w zakresie niespełnienia przez skarżącą przesłanki braku niezbędnych środków utrzymania, opartego na niezgodnej z ustawą ocenie środków posiadanych przez skarżącą na tle wysokości minimalnej emerytury, przy czym uchybienia te mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albowiem przeprowadzona prawidłowa i wszechstronna ocena wskazanej decyzji administracyjnej winna skutkować uznaniem działań organu administracyjnego za niezgodną z prawem i w konsekwencji doprowadzić do uchylenia zaskarżonej decyzji celem przeprowadzenia przez organ rzetelnej oceny, czy skarżąca dotknięta śmiertelną chorobą posiada niezbędne środki utrzymania. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi, który wydał zaskarżone orzeczenie. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca, z powołaniem się na art. 134 § 1 p.p.s.a. wskazała na obowiązek Sądu dokonania w ramach przedmiotu danej sprawy wszechstronnej kontroli legalności zaskarżonego aktu lub czynności, bez względu na treść skargi, powołane w niej podstawy prawne i zawarte w niej zarzuty i wnioski. Obowiązkowi temu Sąd uchybił podzielając błędny pogląd Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w zakresie niespełnienia przez skarżącą przesłanki braku niezbędnych środków utrzymania, opartego na niezgodnej z ustawą ocenie środków posiadanych przez skarżącą na tle wysokości minimalnej emerytury. Sąd niezasadnie uznał, iż dokonana w ten sposób ocena przesłanki art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach z FUS stanowi najbardziej obiektywne kryterium, którego w ocenie Sądu nie zapewnia powołanie się jako kryterium głównym wydatkami, które wskazała skarżąca. Kryterium ocenne braku niezbędnych środków utrzymania należy każdorazowo badać indywidualnie, co uszło uwadze Sądu. Indywidualna sytuacja skarżącej wymagała uwzględnienia wydatków skarżącej, zbadanie czy posiada ona w szczególności wystarczające środki finansowe na pokrycie kosztów leczenia niezbędnego do zwalczania śmiertelnej choroby, którą jest dotknięta. Leczenie onkologiczne skarżącej wymaga ponoszenia stałych wydatków i nie może być zaspokojone w ramach publicznej opieki zdrowotnej. Przy przyznaniu tego rodzaju świadczenia nie może być miejsca na schematyzm ani automatyzm, który tylko pozornie daje się opisać jako obiektywizm. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje Skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych podstaw. Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, zwane dalej p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny jest związany granicami skargi kasacyjnej, a z urzędu bierze jedynie pod rozwagę nieważność postępowania. Jeżeli nie zachodzi żadna z przyczyn nieważności, to sąd rozważa jedynie konkretne zarzuty postawione w skardze kasacyjnej. Zarzuty skargi kasacyjnej to: 1/ naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 178 pkt 1 p.p.s.a), 2/ naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie. Zarzuty te muszą być uzasadnione. Skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 134 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 1 § 2 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz art. 3 § 1 i § 2 p.p.s.a. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie doszło do naruszenia wskazanych przepisów. Prawidłowa i wszechstronna ocena materiału dowodowego prowadzi do wniosku jaki wyprowadził Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. W szczególności nie stanowi naruszenia prawa oparcie się na kryterium, przy ocenie braku niezbędnych środków utrzymania, wysokości minimalnej emerytury. Przepis art. 83 ust. 1 ustawy z 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu ubezpieczeń Społecznych (dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) zawiera kilka warunków, od spełnienia których uzależnione jest przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Jednym z tych warunków jest brak niezbędnych środków utrzymania. Ustawa nie definiuje pojęcia "niezbędnych środków utrzymania", w związku z czym treść tego pojęcia należy ustalić w drodze wykładni. Odniesienie się w tej sytuacji przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie do wysokości minimalnej emerytury, jako kryterium oceny przesłanki braku niezbędnych środków utrzymania, nie obraża przepisów prawa wskazanych przez skarżącą. Jest to kryterium w miarę zobiektywizowane. Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd zawarty w zaskarżonym wyroku, że kwota [...] zł brutto przypadająca miesięcznie na jedną osobę w rodzinie, może zostać uznana za środki niewystarczające na zaspokojenie wszystkich potrzeb skarżącej, jednakże nie pozwala stwierdzić, że strona nie ma niezbędnych środków utrzymania. W orzecznictwie sądowym przyjęto pogląd, podzielony przez skład orzekający w niniejszej sprawie, że niezbędnych środków utrzymania nie można utożsamiać z wystarczającymi środkami utrzymania (wyrok NSA z 15.4.2002 r. sygn. II SA 4189/2001 Lex nr 83733). Należy także zgodzić się ze stwierdzeniem wojewódzkiego sądu administracyjnego, że kryterium wydatków przy ocenie kryterium niezbędnych środków utrzymania, jak to proponuje skarżąca, nie zapewni obiektywizmu tej oceny. Należy mieć na uwadze, że świadczenie przewidziane w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych są świadczeniami, jak to stanowi tytuł działu VI tej ustawy, przyznawanymi w szczególnym trybie i świadczeniami w drodze wyjątku. Przyznanie tych świadczeń ma charakter uznaniowy, przy czym do ich przyznania muszą być spełnione wszystkie wymienione tam warunki. Wyjątkowość tych świadczeń podkreśla także szczebel kompetencyjny przyznania tych świadczeń (Prezes Zakładu). Ze względu na to, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, na podstawie art. 184 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) podlega oddaleniu. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego adw. J. S. wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi mają zastosowanie tylko do zasądzenia kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za udzieloną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa na podstawie art. 250 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 - 261 ustawy.