III SA/Po 488/07

Dnia 15 listopada 2007 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirella Ławniczak ( spr.) Sędziowie WSA Beata Sokołowska As. sąd. Szymon Widłak Protokolant: st. sekr. sąd. Barbara Dropek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 listopada 2007 roku przy udziale sprawy ze skargi Gminy D. na decyzję Wojewody W. z dnia (...) nr (...) w przedmiocie pozwolenia wodnoprawnego I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Wojewody W. na rzecz skarżącego kwotę (...) złotych tytułem zwrotu kosztów sądowych, III. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/Sz. Widłak /-/M. Ławniczak /-/ B. Sokołowska W dniu 31 sierpnia 2006 roku A Spółka Jawna złożyło do Prezydenta Miasta [...] wniosek o udzielenie pozwolenia wodnoprawnego na pobór wód podziemnych z posiadanego ujęcia mioceńskiego; do wniosku dołączono operat wodnoprawny, powołano się także na istniejącą dokumentację hydrogeologiczną, znajdująca się w zasobach archiwalnych Wydziału Ochrony Środowiska. W toku przeprowadzonego postępowania uzyskano stanowisko Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w [...] odnośnie warunków korzystania z wód regionu, a po przeprowadzeniu rozprawy stanowisko Gminy D., iż nie wyraża ona zgody na pobór wód z planowanego ujęcia, z uwagi na zwiększające się zużycie wody pitnej przez mieszkańców S. W dniu 15 stycznia 2007 roku Prezydent Miasta [...] wydał decyzję, o Nr [...], w której odmówił udzielenia pozwolenia wodnoprawnego na szczególne korzystanie z wód obejmujące pobór wód podziemnych z utworów mioceńskich trzeciorzędowych. W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż zgodnie z treścią art. 32 Ustawy z dnia18 lipca 2001 roku – Prawo wodne wody podziemne wykorzystuje się przede wszystkim do zaopatrzenia ludności w wodę przeznaczoną do spożycia, na cele socjalno – bytowe oraz na potrzeby produkcji artykułów żywnościowych i farmaceutycznych. Ponieważ wnioskodawca ubiegał się o pozwolenie na pobór wody wyłącznie dla celów przemysłowych – odmówiono wydania pozwolenia wodnoprawnego. Od powyższej decyzji odwołanie złożyło A Spółka Jawna argumentując, iż z badań modelowych dokonanych w ramach dokumentacji hydrogeologicznej wynika, iż zasoby eksploatacyjne nowoplanowanego ujęcia w ilości Q=6,0m3 mają pokrycie w obszarze zasilania, a obszar ten i obszar zasobowy ujęcia w żaden sposób nie koliduje z obszarem zasobowym ujęcia wody w S. jak i w P. Podniesiono również, iż stanowisko Gminy D. nie jest wiążące dla decyzji o wydaniu pozwolenia, a nadto zakwestionowano cel udzielenia pozwolenia. Mianowicie odwołujący wskazał, iż tym celem są także potrzeby socjalno – bytowe dla pracowników zakładu. Na skutek odwołania organ II instancji – Wojewoda [...] uchylił zaskarżoną decyzję w całości i orzekł co do istoty wydając jednocześnie pozwolenie wodnoprawne, zgodnie z wnioskiem. W uzasadnieniu wskazano, iż zasoby eksploatacyjne ujęcia w ilości Q=6,0m3/h i obszaru zasobowego F=3,6 km2 mają pokrycie w obszarze zasilania. Opierając się na treści operatu wodnoprawnego organ stwierdził, iż obszary powyższe w żaden sposób nie kolidują z obszarem zasobowym ujęcia w S. i innych np. w P. Podkreślono, iż zgodnie z treścią art. 126 Ustawy – Prawo wodne tylko istnienie przesłanek z tegoż artykułu obliguje do wydania orzeczenia o odmowie udzielenia zezwolenia, co w niniejszym stanie faktycznym nie miało miejsca. Organ odwoławczy uznał też, iż wobec braku wpływu planowanego ujęcia na ujęcia sąsiednie, w tym mieszczące się na nieruchomościach należących do Gminy D. – zgodnie z treścią art. 127 ust 7 ustawy – podmiot ten nie ma statusu strony. Uznano ponadto, iż powołanie się przez organ I instancji na treść art. 32 Ustawy – nie ma znaczenia, gdyż artykuł ten umożliwia korzystanie z wód także na inne cele niż wskazane w tym przepisie. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Gmina D. podniosła argumenty zawarte w odwołaniu, ale ponadto poszerzyła zakres skargi o argumenty związane z nieuznaniem tegoż podmiotu za stronę postępowania, wskazała uchybienia procesowe organu związane z przebiegiem postępowania oraz prawidłowością sporządzenia decyzji. W skardze zakwestionowano treść operatu wodnoprawnego i dołączono do niej w ramach uzasadnienia opinię prof. dr hab. J. G. zawierającą polemikę z treścią dokumentacji hydrogeologicznej załączonej do akt. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w decyzji II instancyjnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Materialnoprawne zagadnienia związane z uzyskaniem pozwolenia wodnoprawnego określa ustawa z dnia 18 lipca 2001 roku – Prawo wodne (tekst jedn. z 2005 r. Nr 239, poz. 2019 ze zmianami), zwana dalej Ustawą i przepisy tej ustawy należało brać pod uwagę przy ocenie zaskarżonej decyzji. Z zasady, iż sąd administracyjny ocenia, czy zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem wynika dalej konsekwencja co do tego, iż sąd ten rozważa wyłącznie prawo obowiązujące w dniu wydania decyzji, jak i stan istniejący na dzień wydania decyzji. Przedmiotem wystąpienia strony było uzyskanie pozwolenia wodnoprawnego na pobór wód poziemnych z posiadanego ujęcia mioceńskiego na terenie zakładu A Spółka Jawna przy ulicy [...] w [...]. Zasadniczym zaś zarzutem wynikającym z treści skargi jest okoliczność, iż organ udzielający pozwolenia wodnoprawnego wbrew treści art. 32 ust 1 Prawo wodne nie uwzględnił okoliczności szczególnej ochrony korzystania z wód podziemnych. Podzielić należy w tym zakresie stanowisko organu, iż podkreślenie w art.32 wykorzystania wód podziemnych "przede wszystkim" na cele wymienione w tym przepisie nie wyłącza korzystania z tych wód na inne cele, jeżeli zasoby wody podziemnej występują w takiej ilości, że mogą zaspokajać również inne potrzeby, bez ograniczenia korzystania z wody przeznaczonej do spożycia. Organ opierając się na zebranym materiale dowodowym uznał, iż zasoby eksploatacyjne planowanego ujęcia mają pokrycie w obszarze zasilania, a obszar ten i obszar zasobowy w żaden sposób nie koliduje z obszarem zasobowym ujęcia w S. i w P.. Trafnie też organ uznał, iż stwierdzenie w toku postępowania o wydanie pozwolenia wodnoprawnego istnienia którejkolwiek z wymienionych w art. 126 ustawy Prawo wodne przesłanek obliguje do wydania orzeczenia o odmowie jego wydania. Tym samym uznać należy, iż odmowa udzielenia pozwolenia wodnoprawnego w przypadku spełnienia przez stronę warunków z art. 131 Prawo wodne dopuszczalna jest wyłącznie, gdy zaistnieją okoliczności przewidziane w art. 126 ustawy. Pozwolenia wodnoprawne są decyzjami związanymi, więc jeżeli ubiegający się o pozwolenie spełnia warunki określone przez prawo wodne – musi otrzymać pozwolenie. W zaskarżonej decyzji organ dokonał właściwej wykładni art. 125 i 126 Ustawy, jednakże wadliwe, bo wbrew przepisom postępowania administracyjnego było twierdzenie organu, iż nie zostały ujawnione okoliczności, które zgodnie z cytowanym przepisem dawałyby podstawę do odmowy udzielenia takiego pozwolenia. Ani bowiem organ I, ani II instancji w tym zakresie nie poczynił żadnych ustaleń, o których mówi art. 125 Ustawy a dotyczących zgodności treści pozwolenia wodnoprawnego z przepisami systemu obowiązującego prawa. Wprawdzie trafnym jest ustalenie organu, iż projektowany sposób korzystania z wód regionu wodnego, co potwierdził Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w [...] nie narusza warunków korzystania z wód, lecz brak jest jakichkolwiek ustaleń odnośnie zgodności z ustaleniami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego czy też decyzją o warunkach zabudowy. Organ winien dokonać samodzielnych ustaleń na podstawie treści planu, jeśli dla tego terenu został on uchwalony, bowiem brzmienie art. 125 pkt 2 Ustawy nakłada na organ obowiązek zbadania przed wydaniem pozwolenia wodnoprawnego, czy pozwolenie nie narusza ustaleń planu. Brak wyjaśnienia sprawy w tym zakresie stanowi naruszenie art. 7 i art. 77 Kpa mające wpływ na treść rozstrzygnięcia. Sąd uznał – wbrew twierdzeniom skarżącego, iż nie należy do okoliczności uzasadniających odmowę udzielenia pozwolenia kwestia wpływu pozwolenia wodnoprawnego na inne przedsięwzięcia, ma ona jednak znaczenie dla sformułowania określonych warunków jego wykonywania i obowiązków korzystającego z wody. To pozwolenie wodnoprawne określa zasady wspólnego i zależnego od siebie korzystania z wód, w takim właśnie postępowaniu podmioty korzystające ze wspólnych obszarów wodnych są stronami postępowania w myśl postanowień art.127 ust.7 Prawa wodnego. Dlatego organ II instancji winien wyznaczyć krąg stron postępowania w przedmiocie wydania pozwolenia, albowiem udzielone pozwolenie może oddziaływać na jego prawa i obowiązki. Tymczasem organ II instancji odmawiając Gminie D. statusu strony oparł się na jedynie na sformułowaniu operatu wodnoprawnego, iż "eksploatacja ujęcia nie wpłynie negatywnie na znajdujące się w sąsiedztwie ujęcia wsi S. i byłego H. w P.". Ta część operatu w powiązaniu z dokumentacją hydrogeologiczną, która wskazuje jednie, iż zasoby eksploatacyjne mają pokrycie w obszarze zasilania i że obszar zasobowy dokumentowanego ujęcia graniczy z obszarem zasobowym ujęcia S. i ujęciem po byłym H. – nie stanowią wbrew twierdzeniom organu jednoznacznie o braku wpływu na pozostałe ujęcia w aspekcie brzmienia art.127 ust 7 Ustawy, iż stroną postępowania jest władający powierzchnią ziemi w zasięgu oddziaływania zamierzonego korzystania z wód. Dokumentacja hydrogeologiczna, zgodnie z przepisem art. 42 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. – Prawo górnicze i geologiczne (Dz. U z 1994 r., Nr 27, poz. 96 ze zm.) sporządzona jest między innymi w celu ustalenia zasobów eksploatacyjnych, a nie określenia oddziaływania na grunty sąsiednie. W istocie ten aspekt dokumentacji podkreślił obecny na rozprawie pełnomocnik uczestnika postępowania tj. Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w [...] wskazując, iż obszar zasilania ujęcia, o które wnioskowało przedsiębiorstwo graniczy z obszarami ujęć sąsiednich, ale nie narusza ich stanu. Nie przesądza to jednak zdaniem Sądu o uznaniu, że będąca własnością Gminy D. nieruchomość, sąsiadująca bezpośrednio z nieruchomością, na której znajduje się planowane ujęcie – nie znajduje się w zasięgu zamierzonego korzystania z wód, niekoniecznie przecież negatywnego oddziaływania. Kwestia wpływu pozwolenia wodnoprawnego na inne przedsięwzięcia, ma znaczenie dla sformułowania określonych warunków jego wykonywania i obowiązków korzystającego z wody. Uściślenie pojęcia zasięgu oddziaływania zamierzonego korzystania z wód w aspekcie niniejszej sprawy wymagałoby albo powołania biegłego, albo dodatkowego operatu, dostarczonego przez stronę, gdyż organ odwoławczy nie może powołując się na własną wiedzę podważać operatu wodnoprawnego. W tym miejscu wypada podkreślić, iż organ odwoławczy wskazując w pkt 2 ustaleń, iż organ I instancji miał wątpliwości w tym zakresie, zastrzegł jednocześnie, że to na etapie wydawania decyzji zatwierdzającej projekt prac geologicznych organ I instancji winien przeprowadzić postępowanie zmierzające do wyjaśnienia wpływu ewentualnego poboru na przyległe ujęcia. Stanowisko takie nie znajduje uzasadnienia w świetle przepisów prawa geologicznego i górniczego, a wobec takich stwierdzeń organu odwoławczego i wobec faktu, że orzekł odmiennie co do istoty – winien wyjaśnić oraz uzasadnić powstałe rozbieżności, zwłaszcza w przypadku odmiennych, istotnych dla sprawy ustaleń. W tym zakresie rozpatrzenie sprawy w dotychczasowym postępowaniu nastąpiło z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 i 107 § 3 KPA poprzez nieuwzględnienie całego zebranego materiału dowodowego i niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy. Następstwem stanowiska organu było uznanie, iż Gmina D. nie była stroną przedmiotowego postępowania i pozbawiona została możliwości dowodzenia swojego stanowiska w kwestii oddziaływania inwestycji, bowiem nie umożliwiono jej wypowiedzenia się co do zgromadzonego materiału dowodowego, a w konsekwencji organ nie wstrzymał się od wydania decyzji do czasu złożenia oświadczenia strony. Podkreślenia wymaga, iż organ I instancji odmówił udzielenia pozwolenia wodnoprawnego wnioskodawcy, tym samym sytuacja ta nie miała wpływu na sytuację prawną podmiotu tj. Gminy D. Znacząca zmiana jednakże nastąpiła w postępowaniu prowadzonym przez organ II instancji, w wyniku którego udzielono wnioskodawcy pozwolenia wodnoprawnego, bowiem udzielone pozwolenie mogło oddziaływać na prawa i obowiązki podmiotu, stąd uzasadniony był udział skarżącego w tymże postępowaniu. Skoro więc dopiero decyzja organu II instancji zmieniła zakres praw i obowiązków – to tym samym skarżący zasadnie swojego interesu prawnego upatrywał w obawie o przyszły sposób korzystania z wody, przy czym z uwagi na stanowisko organu w kwestii braku wpływu przedsięwzięcia wodnoprawnego, nie mógł wykazać go w postępowaniu przed organem odwoławczym. Strona winna mieć zagwarantowany czynny udział, co wyraża się w tym, że ma nie tylko prawo być obecna "czynnie" przy czynnościach postępowania wyjaśniającego, ale też prawo do czynnego kształtowania stanu faktycznego, przez prawo żądania przeprowadzenia dowodów (Komentarz do Kodeksu postępowania administracyjnego – B. Adamiak, J. Borkowski).Tym samym mogła żądać wyjaśnienia kwestii spornych, wynikających ze stanowiska zajętego już w piśmie z dnia 19 grudnia 2006 roku w którym to piśmie, po przeprowadzeniu rozprawy administracyjnej nie wyraziła zgody na pobór wody z planowanego ujęcia. Materiał dowodowy zgromadzony w postępowaniu administracyjnym obejmował przecież nie tylko protokół rozprawy, ale także inne czynności i dokumenty, a skarżąca wykazała, iż nie zawiadomienie jej przed wydaniem decyzji o zebraniu materiału dowodowego i możliwości składania wniosków dowodowych uniemożliwiło jej czynności procesowe związane z kwestionowaniem treści operatu wodnoprawnego. Już tylko na marginesie wskazać należy, iż treść udzielonego pozwolenia wodnoprawnego wskazuje na naruszenie przepisu art. 128 ust 1 Ustawy, zgodnie z którym w pozwoleniu wodnoprawnym ustala się cel i zakres korzystania z wód, organ winien jednoznacznie określić potrzeby jakim woda ma służyć, potrzeby jako sposoby gospodarowania wodą. Udzielone pozwolenie nie zawiera celu korzystania z wód, a kwestia ta była także kwestią sporną w toku postępowania administracyjnego. Reasumując, ponownie rozpoznając sprawę organ administracji ustali prawidłowo zakres wniosku, w tym cel korzystania z wód, a przede wszystkim czy brak jest przesłanki negatywnej udzielenia pozwolenia wodnoprawnego, ustali prawidłowo strony postępowania, a także wyjaśni w sposób nie budzący wątpliwości okoliczności oddziaływania zamierzonego korzystania z wód. Stąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 152, art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Sąd orzekł jak w sentencji. /-/Sz. Widłak /-/M.Ławniczak /-/B. Sokołowska KS d