I SA/Gl 778/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Winiarski, Sędzia NSA Eugeniusz Chris, Sędzia NSA Anna Wiciak (spr.), Protokolant Izabela Maj, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 listopada 2007 r. sprawy ze skargi Burmistrza Miasta C. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych oddala skargę Działając w oparciu o przepisy art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity z 2000r. Dz. U. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) oraz art. 17 § 1, art. 18, art. 23 § 1 i § 4 pkt 1 i art. 64 c) § 7 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity z 2005r. Dz. U. Nr 229, poz. 1954 z późn. zm.) po rozpoznaniu zażalenia Burmistrza Miasta C., na postanowienie Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w K. z dnia [...] nr [...] o obciążeniu go kosztami postępowania egzekucyjnego w wysokości [...] zł - Dyrektor Izby Skarbowej w K. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu postanowienia na wstępie nawiązano do przebiegu postępowania egzekucyjnego i w tych ramach wskazano, iż w dniu 26 kwietnia 2004 r. Burmistrz Miasta C. wystawił na A S.A. w K., tytuły wykonawcze nr [...],[...], [...],[...], a następnie przekazał je celem realizacji Naczelnikowi Drugiego Urzędu Skarbowego w K. W dniu 19 czerwca 2004 r. organ egzekucyjny nadał tym dokumentom klauzulę wykonalności i swoją numerację tj. od nr [...]-[...]. Następnie zawiadomieniem z dnia [...] nr [...] wystawionym na podstawie wymienionych tytułów wykonawczych Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w K. dokonał zajęcia rachunku bankowego zobowiązanej A w Banku B. Powyższe dokumenty tj. odpisy w/w tytułów wykonawczych oraz zajęcie rachunku bankowego doręczono A S.A. w K. w dniu 29 czerwca 2004 r. i w tym samym dniu Bank zrealizował w całości zajęcie z dnia 25 czerwca 2004 r. W ustawowym terminie A S.A. w K. złożyła w Drugim Urzędzie Skarbowym w K. zarzut na podstawie art. 33 pkt 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity z 2005 r. Dz. U. Nr 229, poz. 1954 z późn. zm. - zwanej dalej w skrócie "ustawa egzekucyjna") na prowadzoną egzekucję administracyjną, podnosząc że określony w tytułach wykonawczych obowiązek jest niezgodny z obowiązkiem wynikającym z przepisów prawa, a mianowicie egzekwowane kwoty odsetek zostały bezpodstawnie zawyżone. Postanowieniem z dnia [...] Burmistrz Miasta C. - działając jako wierzyciel, uznał za zasadny zarzut dłużnika, iż mylnie podano w wymienionych tytułach wykonawczych termin naliczania odsetek od zaległości podatkowych w miesiącach lutym, marcu, czerwcu, sierpniu i listopadzie 2003 r. Wierzyciel wskazał też, iż dokonał prawidłowego naliczenia wyegzekwowanych kwot, a nadpłacona kwota w wysokości [...] została zarachowana na poczet zaległości z tytułu podatku od nieruchomości za wrzesień 2001 r. Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w K., rozpatrując zarzuty, mając na uwadze stanowisko wierzyciela wydał w dniu [...] postanowienie nr [...]w oparciu o art. 34 § 4 ustawy egzekucyjnej, mocą którego umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec A S.A. w K. na podstawie wystawionych przez Burmistrza Miasta C. w dniu 26 kwietnia 2004 r. czterech tytułów wykonawczych. W dniu 6 września 2004 r. do Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w K., wpłynęło pismo A S.A. w K. z prośba o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych, powstałych w związku z prowadzoną przez Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w K. egzekucją w oparciu o wspomniane tytuły wykonawcze przez Burmistrza Miasta C. Jednocześnie odrębnym pismem z tej samej daty, A S.A. wystąpiła do organu egzekucyjnego z prośbą o zwrot kosztów egzekucyjnych, pobranych w toku egzekucji administracyjnej wraz z odsetkami liczonymi od dnia ich pobrania do dnia zwrotu. W dniu [...] Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w K. wydał postanowienie nr [...], mocą którego zwrócił A S.A. w K. koszty egzekucyjne pobrane w związku z rzeczonym postępowaniem egzekucyjnym w wysokości [...] zł wraz z odsetkami ustawowymi obliczonym od dnia 29.06.2004 r. do dnia 31.05.2007 r. w wysokości [...] zł łącznie kwotę [...] zł. Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w K. wydał też w dniu [...] postanowienie nr [...], mocą którego obciążył wierzyciela tj. Burmistrza Miasta C., kosztami egzekucyjnymi w wysokości [...] zł, w związku z postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym wobec A S.A. w oparciu o wspomniane tytuły wykonawcze. W zażaleniu na to postanowienie Burmistrz Miasta C. wniósł o uchylenie lub zmianę postanowienia i obciążenie wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego co do kwoty [...] zł jako nienależnie pobranej. Ponadto zaskarżonemu postanowieniu zarzucił rażące naruszenie art. 64 c § 2 ustawy egzekucyjnej poprzez przyjęcie , iż prowadzone postępowanie egzekucyjne w oparciu o wyżej wymienione tytuły wykonawcze było niezgodne z prawem, a tym samym koszty postępowania egzekucyjnego ponosi wierzyciel. W uzasadnieniu Burmistrz wskazał, iż zgadza się z twierdzeniem, że postępowanie egzekucyjne było prowadzone niezgodnie z prawem ale jedynie co do niewielkiej części należności odsetkowej w kwocie [...] zł, natomiast było zasadne i zgodne z prawem co do należności głównej oraz pozostałych odsetek. Zatem w ocenie wierzyciela, obciążenie go całością kosztów egzekucyjnych stanowi naruszenie art. 64 c § 3 ustawy egzekucyjnej. Odnosząc się do tych zarzutów i żądań Dyrektor Izby Skarbowej w K. nawiązał na wstępie do treści przepisów stanowiących podstawę prawną rozstrzygnięcia. W tych ramach wskazał, że generalną zasadą jest, jak stanowi art. 64 c § 1 ustawy egzekucyjnej jest, że opłaty, o których mowa w art. 64 § 1 i 6 oraz w art. 64 a, wraz z wydatkami poniesionymi przez organ egzekucyjny stanowią koszty egzekucyjne. Koszty egzekucyjne, z zastrzeżeniem § 2-4, obciążają zobowiązanego. Dalej podkreślono, że od tej zasady ustawodawca przewidział jednak wyjątki, które określił w art. 64 c § 3 i § 4 ustawy egzekucyjnej, wedle których wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne należne organowi egzekucyjnemu. Artykuł 64 c § 3 stanowi, że jeżeli po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych okaże się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, należności te, wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi, organ egzekucyjny zwraca zobowiązanemu, a jeżeli niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji spowodował wierzyciel, obciąża nimi wierzyciela, z zastrzeżeniem § 3a. Dalej podkreślono, że z akt sprawy wynika, że zobowiązana tj. A S.A. w K. po otrzymaniu odpisów tytułów wykonawczych i zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego, pismem z dnia 5 lipca 2004 r. złożyła zarzut, w którym zakwestionowała określony w tytułach wykonawczych obowiązek, stwierdzając, że jest niezgodny z obowiązkiem wynikającym z przepisów prawa, a mianowicie egzekwowane kwoty odsetek zostały bezpodstawnie zawyżone. W tej kwestii wypowiedział się wierzyciel - uznając zarzut dłużnika, o czym orzekł w postanowieniu z dnia [...] o nr [...] , co oznacza. że niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji spowodował wierzyciel tj. Burmistrz Miasta C. ponieważ tytuły wykonawcze zawierały wady. Dalej nawiązano do treści art. 27 § 1 pkt 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, konkludując, że sam wierzyciel uznał, że tytuły wykonawcze zwierały wady w części dotyczącej wskazania terminu, od którego nalicza się odsetki za zwłokę, a zatem doszło do niezgodnego z przepisem art. 27 § 1 pkt 3 cyt. ustawy wszczęcia postępowania egzekucyjnego. A skoro tak, to organ egzekucyjny mając na uwadze przepis art. 34 § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji miał prawny obowiązek umorzyć postępowanie egzekucyjne, co uczynił postanowieniem z dnia [...] o nr [...], które nie zostało zaskarżone. Kontynuując wywód nawiązano do określonych w art. 64 § 1 ustawy egzekucyjnej zasad pobierania opłat przez organ egzekucyjny, za dokonane czynności egzekucyjne, a nadto do § 6 art. 64. Wskazano też na art. 64 § 9 pkt 2 ustawy egzekucyjnej, który określa, że obowiązek uiszczenia opłat, o których mowa w § 1 i 6, powstaje: za zajęcie wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych u dłużnika zajętej wierzytelności - z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu. Odnosząc się bezpośrednio do zarzutu rażącego naruszenia art. 64c § 3 ustawy egzekucyjnej, Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził, że organ egzekucyjny, przyjmując do realizacji tytuł wykonawczy obowiązany jest (zgodnie z art. 29 § 1 ustawy egzekucyjnej) do badania dopuszczalności egzekucji administracyjnej, nie jest natomiast uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Na wierzycielu zaś ciąży obowiązek wystawienia tytułu wykonawczego bez wad, a skoro takie miały miejsce, to każdy zobowiązany ma prawo obrony swoich praw w formie złożenia zarzutów i jeśli zostały one uznane za zasadne, co miało miejsce w tej sprawie, na organie egzekucyjnym, który podjął stosowne czynności egzekucyjne związane z naliczeniem kosztów egzekucyjnych, spoczywa ustawowy obowiązek umorzenia postępowania egzekucyjnego i obciążenia kosztami wierzyciela. Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie przewiduje również częściowego uznania zarzutu, a tym samym częściowej wadliwości tytułu wykonawczego. Jeżeli tytuł wykonawczy zawiera wady winien być usunięty z obrotu prawnego. Tak też się stało w powyższej sprawie, gdyż organ egzekucyjny umorzył postępowanie egzekucyjne wskazując za podstawę prawną uznanie zarzutów za uzasadnione. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Burmistrz Miasta C. podnosząc zarzut naruszenia art. 64 c § 3 ustawy egzekucyjnej wniósł o uchylenie w całości lub części zaskarżonego postanowienia i obciążenie skarżącego kosztami postępowania egzekucyjnego co do kwoty nienależnie pobranej. W uzasadnieniu skargi powtórzył istotę argumentów podniesionych wcześniej w zażaleniu podkreślając, że obciążenie wierzyciela kwotą określoną w zaskarżonym postanowieniu, w sytuacji gdy zasadność tytułów wykonawczych co do należności głównej nie została zakwestionowana oraz odsetek, stanowi rażące naruszenie wspomnianego przepisu ustawy egzekucyjnej. W zaistniałej sytuacji wierzyciel nie mógł wycofać częściowo wadliwych tytułów wykonawczych, skoro należności nimi objęte został wyegzekwowane w całości przed zgłoszeniem zarzutów przez zobowiązanego. Odpowiadając na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: skarga nie jest zasadna. Na wstępie rozważań nad zgodnością z prawem zaskarżonego postanowienia przywołać należy niektóre zawarte w ustawie egzekucyjnej regulacje dotyczące kosztów egzekucyjnych. Zgodnie z art. 64 c § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 1991 r. Nr 36, poz. 161 z późn. zm.), opłaty za czynności egzekucyjne oraz wydatki związane z postępowaniem egzekucyjnym obciążają zobowiązanego. Te koszty egzekucyjne podlegają przymusowemu ściągnięciu w trybie egzekucji administracyjnej. Ten przepis określa zasadę ponoszenia kosztów postępowania. Nie ma on jednak zastosowania w sytuacji określonej w art. 64 c § 3 powołanej ustawy, to znaczy gdy koszty egzekucyjne zostały spowodowane niezgodnym z prawem wszczęciem lub prowadzeniem postępowania egzekucyjnego. Koszty te ponosi wtedy wierzyciel lub organ egzekucyjny, w zależności od tego, kto spowodował niezgodne z prawem wszczęcie lub prowadzenie postępowania. Zaś § 4 omawianego art. 64 c stanowi, iż wierzyciel ponosi wydatki związane z przekazaniem mu egzekwowanej należności lub przedmiotu. Wierzyciel pokrywa również koszty postępowania egzekucyjnego, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego. Z przytoczonych wyżej przepisów, regulujących kwestię ponoszenia kosztów egzekucyjnych wynika, iż zasadą jest, że to zobowiązany ponosi odpowiedzialność za powstałe koszty egzekucji. Zasadność tej regulacji nie może budzić wątpliwości, gdyż całe postępowanie egzekucyjne i związana z nim konieczność funkcjonowania organów egzekucyjnych jest następstwem uchylania się zobowiązanego od wykonywania nałożonych na niego obowiązków (por. R. Hauser, Zb. Leoński, Egzekucja administracyjna. Komentarz do ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji). Przedstawiona zasada ponoszenia przez zobowiązanego kosztów egzekucyjnych jest jednak w pewnych przypadkach ograniczona, a ograniczenia te wynikają wprost z przepisów ustawy dotyczących kosztów egzekucyjnych (art. 64 c § 3 i 4 wyżej powołany). Z art. 64 c § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wynika, że zobowiązanego nie obciążają koszty egzekucyjne, gdy spowodowane one zostały niezgodnym z prawem wszczęciem lub prowadzeniem postępowania egzekucyjnego. W przypadku bowiem, gdy to wierzyciel spowodował niezgodne z prawem wszczęcie lub prowadzenie egzekucji, organ egzekucyjny powinien jego obciążyć tymi kosztami i wezwać go do ich zapłaty. Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przewidziała jeszcze inny przypadek, w którym wydatki i koszty postępowania egzekucyjnego będzie ponosił wierzyciel (art. 64 § 4 ustawy). W szczególności wierzyciela obciążają te wydatki, które związane są z przekazaniem mu egzekwowanej należności lub przedmiotu. Wierzyciel pokrywa także niekiedy całe koszty postępowania egzekucyjnego (a nie tylko wydatki związane z przekazaniem mu egzekwowanej należności lub przedmiotu), a z sytuacją taką mamy do czynienia wówczas, gdy koszty postępowania egzekucyjnego nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego. Art. 64 § 4 ustawy dotyczy takiej sytuacji, kiedy postępowanie egzekucyjne wszczęte zostało prawidłowo, lecz w czasie jego trwania doszło do takiego zubożenia zobowiązanego, że nie jest on w stanie ponieść nawet kosztów egzekucyjnych (R. Hauser, Z. Leoński Egzekucja Administracyjna - Komentarz do ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji). Innych sytuacji obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi omawiany przepis nie przewiduje. Koniecznym więc warunkiem do obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego jest wykazanie w sposób jednoznaczny i przekonujący, że w sprawie zaistniały przesłanki określone w § 3 lub 4 art. 64 c do obciążenia wierzyciela kosztami, tj.: - niezgodne z prawem wszczęcie postępowania egzekucyjnego spowodowane przez wierzyciela lub - w trakcie wszczętego prawidłowo postępowania nastąpiło takie zubożenie dłużnika, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych. Jak wynika z treści zaskarżonego postanowienia podstawą prawną obciążenia wierzyciela kosztami był art. 64 c § 3 ustawy. Dalsza część rozważań musi zatem zostać poświęcona ocenie, czy w sprawie zaistniały przesłanki określone w tym przepisie. Przepis ten stanowi, że jeżeli po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych okaże się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, należności te wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi, organ egzekucyjny zwraca zobowiązanemu, a jeżeli niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji spowodował wierzyciel, obciąża nimi wierzyciela (....). Zasadniczym warunkiem zastosowania analizowanego przepisu jest to, by – po pierwsze - ustalone zostało w sposób nie budzący wątpliwości, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, a po drugie - by owo stwierdzenie wadliwości postępowania egzekucyjnego nastąpiło już po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych. Co do pierwszego z wymienionych warunków, to wskazać trzeba, iż na poszczególnych podmiotach postępowania egzekucyjnego ciążą określone ustawą obowiązki, a także przysługują im wynikające z ustawowych uregulowań uprawnienia. Jednym z podstawowych obowiązków wierzyciela jest wystawienie tytułu wykonawczego będącego niezbędnym dla wszczęcia i prowadzenia egzekucji dokumentem w sposób odpowiadający wszystkim wymogom określonym w art. 27 ustawy egzekucyjnej. Obowiązkiem organu egzekucyjnego jest zbadanie dopuszczalności egzekucji administracyjnej, a także sprawdzenie, czy tytuł wykonawczy odpowiada wymogom określonym w art. 27 §1 i 2. Nie ma jednak ten organ uprawnień do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym Podstawowym zaś uprawnieniem zobowiązanego jest możliwość obrony przed niezgodnym z prawem skierowaniem do jego majątku egzekucji administracyjnej poprzez wniesienie zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. W przypadku uwzględnienia zarzutów organ egzekucyjny wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego lub o zastosowaniu mniej uciążliwego środka egzekucyjnego (art. 34 § 4 ). Z treści analizowanych regulacji wynika, że uwzględnienie każdego oprócz opartego na art. 33 pkt 8 ustawy egzekucyjnej zarzutu skutkuje umorzeniem postępowania egzekucyjnego. To zaś zawsze oznacza, że egzekucja została wszczęta i prowadzona niezgodnie z prawem. W rozpoznawanej sprawie z taką sytuacją mieliśmy do czynienia, skoro postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec A S.A. zostało umorzone na mocy postanowienia dnia [...]. W związku z zarzutami skargi warto w tym miejscu podkreślić, że uwzględnienie zarzutów zobowiązanego doprowadziło do umorzenia postępowania egzekucyjnego w całości i to doprowadziło do zwrotu w całości kosztów postępowania egzekucyjnego pobranych od zobowiązanego. Nie jest w sprawie sporne, że stwierdzenie bezprawności wszczęcia i prowadzenia egzekucji nastąpiło już po pobraniu od zobowiązanego kosztów postępowania egzekucyjnego. Kolejną przesłanką stosowania analizowanego przepisu jest ustalenie, że niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji spowodował wierzyciel. Ta okoliczność nie może budzić w rozpoznawanej sprawie wątpliwości. Postanowieniem z dnia [...] wydanym w trybie art. 34 § 2 ustawy egzekucyjnej Burmistrz Miasta C. uznał zarzut zobowiązanej A S.A. za zasadny, przyznając, że mylnie podano we wszystkich czterech tytułach wykonawczych termin naliczania odsetek od zaległości podatkowych w miesiącach lutym, marcu, czerwcu, sierpniu i listopadzie 2003 r. To zaś było wyłączną przyczyną uwzględnienia zarzutu i w konsekwencji – umorzenia postępowania egzekucyjnego w całości. Wszystko co do tej pory wywiedziono jednoznacznie wskazuje na to, że wszystkie wymienione w analizowanym przepisie przesłanki jego stosowania zostały w rozpoznawanej sprawie spełnione. Reasumując, stwierdzić należy, że w przypadku zaistnienia przesłanek określonych w art. 64 c § 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229 poz. 1954 ) wierzyciel zostaje obciążony kosztami postępowania egzekucyjnymi w wysokości w jakiej zostały one pobrane od zobowiązanego, a następnie zobowiązanemu zwrócone. Świadczy o tym użyty w przepisie zwrot "obciąża nimi wierzyciela". Znaczy to też, że ustawa egzekucyjna nie przewiduje przy określaniu wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego obciążających wierzyciela możliwości uwzględniania stopnia i zakresu jego przyczynienia się do niezgodnego z prawem wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Tym samym, brak podstaw do rozważania w jakiej mierze i w jakim zakresie wierzyciel przyczynił się do bezprawnego wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Podzielić też należy pogląd Dyrektora Izby Skarbowej, iż organ egzekucyjny w rozpoznawanej sprawie w żadnej mierze nie ponosi winy za bezprawne prowadzenie postępowania egzekucyjnego. Z przedstawionych powodów, Sąd nie dostrzegł podstaw do stwierdzenia, by zaskarżone postanowienie naruszało prawo materialne, bądź by postępowanie je poprzedzające naruszało przepisy proceduralne w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Dlatego skargę jako niezasadną oddalono na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 173 poz. 1270 ze zm.)