II OZ 1092/07

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Gliniecki po rozpoznaniu w dniu 23 listopada 2007 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. M. "[...]" w Ł. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 czerwca 2007 r., sygn. akt VII SA/Wa 31/07 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi A. M. "[...]" w Ł. na decyzję Ministra Zdrowia z dnia [...], nr [...] w przedmiocie wygaśnięcia pozwolenia na obrót produktem biobójczym postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie W związku ze skargą A. M. "[...]" w Ł. na decyzję Ministra Zdrowia z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wygaśnięcia pozwolenia na obrót produktem biobójczym, zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału VII Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 stycznia 2007 r. wezwano skarżącego do uiszczenia wpisu w wysokości 200 zł., stosownie do § 2 ust. 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193). Pismem z dnia 2 lutego 2007 r. skarżący złożył zażalenie na powyższe zarządzenie, w którym wniósł o uchylenie zarządzenia wzywającego do uiszczenia wpisu podnosząc, iż dochody uzyskiwane z prowadzonej działalności gospodarczej z trudem pozwalają na utrzymanie przedsiębiorstwa oraz, że wpisy we wszystkich sprawach związanych z wygaszeniem pozwoleń na obrót produktami, które wytwarza przedsiębiorstwo skarżącego wynoszą 8 tys. zł. W związku z powyższym Sąd przesłał skarżącemu urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy. We wniosku tym skarżący podał, że posiada dom mieszkalny o pow. [...] m- oraz niezabudowaną działkę rekreacyjną o pow. [...] m- i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną. Na dochód składa się emerytura żony w wysokości [...] zł. oraz dochód z prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej w wysokości ok. [...] - [...] zł. miesięcznie. Łączna wartość kredytów zaciągniętych przez skarżącego wynosi [...] zł. Skarżący podniósł, że uiszczenie wpisów we wszystkich sprawach przed wojewódzkim sądem administracyjnym, jakie wniesione zostały w związku z prowadzoną działalnością, stanowiłyby wielki uszczerbek w dochodzie skarżącego. Zarządzeniem z dnia 22 marca 2007 r. wezwano skarżącego do oświadczenia ile kredytów posiada i jakie związane są z tym miesięczne raty, czy uzyskuje dochód z publikacji ulotek, folderów i miniporadników oraz do nadesłania zaświadczenia z Urzędu Skarbowego o dochodach za 2006 r., wyciągu z własnego konta bankowego za ostatnie 3 miesiące, konta małżonki oraz konta przedsiębiorstwa, jeśli prowadzony jest odrębny rachunek, a także do nadesłania zaświadczenia z Urzędu Gminy o rodzaju prowadzonej działalności gospodarczej. W odpowiedzi skarżący w piśmie z dnia 10 kwietnia 2007 r. oświadczył, że posiada 3 kredyty w kwotach: [...], [...] i [...] tys. zł., których miesięczna spłata wynosi [...] zł., nie uzyskuje dochodu z publikacji i jest płatnikiem podatku zryczałtowanego, wobec czego Urząd Skarbowy nie wystawia zaświadczeń o dochodach, a wartość netto ze sprzedaży produktów firmy wyniosła za 2006 r. [...] tys. zł., a za I kwartał 2007 r. [...] tys. zł., co miesięcznie daje dochód netto ok. [...] tys. zł. Odnośnie rachunków bankowych skarżący oświadczył, iż posiada 2 konta obarczone kredytami, których wyciągi za okres 3 miesięcy mają ok. 60 stron, i wysyłanie takiej ilości dokumentów w 40 sprawach byłoby bezcelowe. Skarżący oświadczył także, że jego żona posiada rachunek, na którym znajduje się ok. [...] zł. Do pisma tego dołączył wyciągi bankowe ze swoich rachunków - z osobistego za okres [...].03.2007. do [...].03.2007. a z rachunku "[...]" zestawienie z dnia [...].03.2007. Postanowieniem z dnia 7 maja 2007 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym, wskazując, że skarżący posiada stałe źródło dochodu (w I kwartale 2007 r. obrót przedsiębiorstwa wyniósł [...] tys. zł.), posiada zdolność kredytową oraz nie nadesłał żądanych dokumentów, co doprowadziło do uznania, że jest w stanie ponieść koszty postępowania samodzielnie. Od tego postanowienia skarżący wniósł sprzeciw, podnosząc, że brak połączenia wszystkich spraw z jego skarg na decyzje Ministra Zdrowia w jedną "świadczy o ogromnej chęci tworzenia wielości bytów", żądanie nadesłania wyciągów z kont nosi cechy szykany biurokratycznej, a żądanie przesłania zaświadczenia z urzędu gminy o rodzaju prowadzonej działalności gospodarczej jest bezpodstawne. Postanowieniem z dnia 13 czerwca 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu tego postanowienia Sąd podkreślił, że prawo pomocy może być przyznane tylko w wyjątkowych przypadkach, przy czym ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Tymczasem skarżący nie nadesłał żądanych dokumentów, a informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz w piśmie z dnia 10 kwietnia 2007 r. i sprzeciwie, nie pozwalają na jednoznaczną ocenę rzeczywistych możliwości finansowych wnioskodawcy i jego rodziny. Pismem z dnia 13 lipca 2007 r. skarżący złożył zażalenie na postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego o odmowie przyznania prawa pomocy, podnosząc, że Sąd powinien rozpoznać sprawy z jego skarg wspólnie, aby uniknąć mnożenia niepotrzebnych biurokratycznych procedur. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W okolicznościach tej sprawy zażalenie jest usprawiedliwione. Nie można bowiem odmówić słuszności zarzutom skarżącego dotyczącym nierozpatrzenia jego sytuacji materialnej w kontekście wszystkich skarg, jakie skarżący zmuszony był złożyć w wojewódzkim sądzie administracyjnym. Chociaż każda sprawa jest rozpatrywana indywidualnie i możliwość poniesienia kosztów postępowania Sąd ocenia w odniesieniu do konkretnej sprawy, to jednak nie można nie brać pod uwagę podnoszonych przez skarżącego trudności finansowych, związanych z koniecznością uiszczenia wpisów w kilkudziesięciu sprawach, jakie skarżący równocześnie wytoczył. Nie można zgodzić się z twierdzeniem skarżącego, że wszystkie sprawy powinny podlegać jednemu wpisowi, skoro wydane zostały odrębne decyzje w odniesieniu do każdego z pozwoleń. Jednak skarżący podnosił w swoich pismach, że wydane przez Ministra Zdrowia decyzje o wygaszeniu pozwoleń na obrót produktami, dotyczą ok. 70 % dochodu prowadzonej przez niego działalności gospodarczej, stanowiącej podstawę utrzymania jego rodziny. Wpisy od skarg w tych sprawach przed sądem I instancji wynoszą 8 000 zł., co w przypadku wykazywanego przez skarżącego dochodu w wysokości ok. [...] zł. brutto stanowi znaczne obciążenie, biorąc pod uwagę inne okoliczności sprawy (koszty związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, w tym związanych z tą działalnością zaciągniętych kredytów). Sąd powinien ocenić możliwości poniesienia kosztów wszystkich wszczętych przez skarżącego postępowań, mając na uwadze, że wykazywany przez skarżącego dochód (po odliczeniu kosztów związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą) stanowi dochód łączny firmy i jego osobisty. Należy też pamiętać, że niemożność uiszczenia wpisu sądowego stanowi barierę w rozpoznaniu skargi przez Sąd, co prowadziłoby w konsekwencji do naruszenia gwarantowanego konstytucyjnie prawa każdego do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). Tymczasem kosztów postępowania sądowego nie można ograniczać wyłącznie do kosztów związanych z uiszczeniem wpisu od skargi. Skarżącego obciążać mogą także inne koszty w toku postępowania, w przypadku ewentualnego oddalenia skargi - koszty związane ze sporządzeniem uzasadnienia wyroku i wniesieniem skargi kasacyjnej (koszty wpisu i ustanowienia pełnomocnika). Sąd powinien mieć również te okoliczności na uwadze, szczególnie, że w kilkunastu dotychczas rozpatrywanych sprawach, w których prawo pomocy nie zostało skarżącemu przyznane, będzie on zobligowany do poniesienia całkowitych kosztów związanych z tymi postępowaniami. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie słusznie zauważył, iż skarżący nie przedstawił kompletu żądanych dokumentów (wyciągów z rachunków bankowych z ostatnich trzech miesięcy), co do zasady powodowałoby odmowę przyznania prawa pomocy, to w zaistniałych okolicznościach nie można nie przyznać racji skarżącemu, iż wzywanie do wykazania sytuacji uprawniającej do przyznania prawa pomocy poprzez przedstawienie dokumentów tej samej treści (dotyczących tego samego czasookresu) do wszystkich spraw, wniesionych w tym samym czasie, nie było uzasadnione. Sąd miał możliwość wezwania skarżącego do rzetelnego wykazania jego sytuacji w jednej sprawie i następnie sporządzenia notatek służbowych odsyłających do dokumentów źródłowych, zamiast zobowiązywania skarżącego do nadsyłania tych samych zaświadczeń i wydruków we wszystkich sprawach, tym bardziej, że dokumenty te, jak wskazał skarżący, są wyjątkowo obszerne i ich przedstawienie stanowiłyby dla niego dodatkowy, nieuzasadniony koszt, co jest o tyle istotne, że przedmiotem rozpoznania Sądu jest wniosek o przyznanie prawa pomocy. Nie zmienia to jednak słusznej uwagi Sądu, że orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy nie może być oparte na gołosłownych twierdzeniach strony. Zatem jedynie w przypadku uzyskania przez Sąd potwierdzenia sytuacji wskazywanej przez skarżącego we wniosku, możliwa jest rzetelna ocena jego sytuacji materialnej. W tej sytuacji, nie można jednak obciążać skarżącego odpowiedzialnością za niewykazanie sytuacji uprawniającej do przyznania prawa pomocy. Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji postanowienia.