III SA/Wa 1635/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Krystyna Kleiber (spr.), Sędzia WSA Alojzy Skrodzki, Asesor WSA Hieronim Sęk, Protokolant Robert Powojski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 listopada 2007 r. spraw ze skarg H. E. i E. E. na postanowienia Ministra Finansów z dnia [...] czerwca 2007 r. nr [...] nr [...] nr [...] w przedmiocie skarg na czynności egzekucyjne oddala skargi Trzema postanowieniami z dnia [...] czerwca 2007 r. o numerach [...] Minister Finansów utrzymał w mocy trzy postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] kwietnia 2007 r. o kolejnych numerach [...] oddalając jako bezpodstawne skargi H. i E. E. z dnia [...] stycznia 2007 r. na czynności egzekucyjne dokonane przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w S., zawiadomieniem z dnia [...] grudnia 2006 r. W uzasadnieniu postanowień Minister Finansów stwierdził co następuje: - Naczelnik Urzędu Skarbowego w S., działając jako organ egzekucyjny na podstawie tytułów wykonawczych o numerach [...] obejmujących zaległości z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2000 r., wszczął postępowanie egzekucyjne do majątku małżonków H. i E. E.. W toku postępowania egzekucyjnego dnia 21 grudnia 2006r. organ egzekucyjny dokonał szeregu czynności egzekucyjnych, polegających na skierowaniu zawiadomień o zajęciu prawa majątkowego, stanowiącego wynagrodzenie za pracę E. E.. Odpisy zawiadomień o zajęciu wraz z odpisami tytułów wykonawczych doręczone zostały zobowiązanym małżonkom za pośrednictwem poczty, w dniu 2 stycznia 2007 r. W dniu [...] stycznia 2007 r. zobowiązani wnieśli skargi na opisane czynności egzekucyjne, w której zarzucili, iż postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte z naruszeniem art. 32, art. 7 § 2 oraz 59 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. Nr 229, poz. 1954 ze zm.) dalej jako upea oraz art. 32 i 40 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) dalej jako kpa. W skardze wskazano, iż doręczenie odpisów tytułów wykonawczych oraz odpisów zawiadomień o podjętych czynnościach egzekucyjnych nastąpiło z pominięciem pełnomocnika, w związku z czym należy uznać te czynności za bezskuteczne, albowiem podjęte zostały w egzekucji, która nie została wszczęta zgodnie z przepisem art. 26 § 5 pkt 2 upea w związku z art. 40 § 2 kpa; - zaskarżonymi postanowieniami, z dnia [...] kwietnia 2007 r., Dyrektor Izby Skarbowej w K. oddalił skargi jako bezpodstawne i postanowienie to jest prawidłowe. Skarga na czynności egzekucyjne przewidziana w art. 54 upea jest środkiem prawnym ochrony przed naruszeniami przepisów postępowania. W ramach tego środka zaskarżenia można jednak podnosić zarzuty formalnoprawne, odnoszące się do prawidłowości postępowania organu egzekucyjnego bądź egzekutora przez pryzmat przepisów regulujących sposób i formę dokonywania czynności egzekucyjnych w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym. W trybie skargi na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego nie można podnosić zarzutów materialnoprawnych. W trybie art. 54 upea kontrolą objęta jest zaskarżona czynność egzekucyjna, przez którą rozumie się wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego - art. 1 a pkt 12 upea. Do oceny prawidłowości dokonanej czynności egzekucyjnej tj. doręczenia odpisu zawiadomienia, wystarczający jest przepis art. 72 § 4 upea, który jednoznacznie wskazuje, iż wraz z zawiadomieniem o zajęciu wierzytelności pieniężnej z wynagrodzenia za pracę, organ egzekucyjny zawiadamia zobowiązanego o zajęciu, doręczając mu odpis tytułu wykonawczego. Wobec powyższego nie ma potrzeby odpowiedniego stosowania na podstawie art. 18 upea, przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Wykonanie czynności egzekucyjnych nie może odbywać się bez udziału zobowiązanego, a jego udział w tych czynnościach nie może zostać zastąpiony przez pełnomocnika. O wszczęciu postępowania egzekucyjnego i stosowaniu środków przymusu przez organ egzekucyjny, zobowiązany winien być informowany bezpośrednio przez ten organ, a nie przez pełnomocnika. - w przedmiotowej sprawie zastosowano środek egzekucyjny - egzekucję z wynagrodzenia za pracę, do realizacji którego uprawniony jest pracodawca. O realizacji tego środka egzekucyjnego zobowiązany, winien być bezpośrednio poinformowany przez organ egzekucyjny. Przy dokonywaniu zajęcia tego składnika majątkowego istotne jest pouczenie zobowiązanego, że nie może odbierać wynagrodzenia poza częścią wolną od zajęcia ani rozporządzać nim w żaden inny sposób, co wynika z art. 72 § 4 pkt 1 upea. Przy wszczęciu egzekucji administracyjnej poprzez doręczenie dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wynagrodzenia za pracę, nieuprawnione będzie powiadomienie pełnomocnika o ustanowionym zakazie, jest to bowiem zakaz skierowany wprost do zobowiązanego. Zobowiązany winien być zatem powiadomiony bezpośrednio przez organ egzekucyjny o zajęciu egzekucyjnym i jego skutkach. Z tych względów organ stosując środki przymusu z jednoczesnym doręczeniem tytułu wykonawczego nie powinien doręczać tych pism pełnomocnikowi, lecz bezpośrednio zobowiązanemu. Dodatkowo należy wyjaśnić, iż zobowiązany naruszający zakaz rozporządzania zajętym składnikiem majątkowym naraża się na odpowiedzialność karną. Chcąc skorzystać z pomocy prawnej, czemu służy instytucja pełnomocnika, strona może upoważnić go do wnoszenia środków zaskarżenia określonych w ustawie, celem ochrony swych praw w postępowaniu egzekucyjnym, co miało miejsce w przedmiotowej sprawie. Przepis art. 40 § 2 kpa, na który powołują się zobowiązani, nie ma zastosowania w momencie wszczęcia egzekucji administracyjnej wraz z dokonaniem czynności egzekucyjnej. - odnosząc się do zarzutu przedawnienia zobowiązania oraz braków w tytułach wykonawczych należy wyjaśnić, że kwestie te nie podlegają rozpoznaniu w trybie skargi na czynność egzekucyjną. Kwestie te mogły być przedmiotem postępowania wszczętego w związku ze złożonymi zarzutami w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej zakończonego ostatecznym postanowieniem Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] kwietnia 2007 r. utrzymującym w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. z dnia [...] stycznia 2007 r. o uznaniu zarzutów za bezzasadne. . - w przedmiotowych sprawach nie stwierdzono uchybień formalnych w dokonanych czynnościach egzekucyjnych. Zawiadomienie o zajęciu wynagrodzeń za pracę wysłane zostało za pośrednictwem poczty do Sądu Rejonowego w S. i J., zajęcie rachunku bankowego do Banku, a do zobowiązanych został wysłany odpis tego zawiadomienia wraz z odpisami tytułów wykonawczych. Przesyłka została doręczona zarówno dłużnikowi zajętej wierzytelności, jak i Zobowiązanym. Druk zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wynagrodzenie za pracę odpowiada wzorowi określonemu dla tego rodzaju druków w rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. Nr 137, poz. 1541, z późn. zm.), zawiadomienie podpisane zostało przez upoważnionego pracownika organu egzekucyjnego. Zastosowanie środka egzekucyjnego było więc zgodne obwiązującymi przepisami prawa. Pełnomocnik skarżących, nie zgadzając się z powyższymi rozstrzygnięciami złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie trzy skargi. Wniósł w nich o uchylenie zaskarżonych postanowień i poprzedzających ich postanowień Dyrektora Izby Skarbowej w K.. Zaskarżonym postanowieniom zarzucił błędną kwalifikację podstawy prawnej zarzutów strony, brak stosowania art. 120 Ordynacji podatkowej, wadliwe stosowanie art. 18 upea w odniesieniu do art. 32 i 40 § 2 kpa w powiązaniu z art. 18 upea oraz błędne stosowanie art. 26 § 5 pkt 2 upea. W uzasadnieniu skarg wskazał: - ustawa egzekucyjna nie zawiera przepisów dotyczących doręczeń. Jednak jej przepis art. 18 stanowi, że: "Jeżeli przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego". Nie można zgodzić się ze stwierdzeniem organu, że czynności odbioru korespondencji, a szczególnie zawiadomień o zajęciu i tytułów wykonawczych jest czynnością egzekucyjną, która wymaga osobistego działania zobowiązanego. Dopiero doręczenie tytułów wykonawczych wszczyna egzekucję administracyjną. W doktrynie i orzecznictwie spotykamy się z utrwaloną opinią, że czynnościami, które nie mogą być wykonane przez pełnomocnika są np.: złożenie wyjaśnień, poddanie się przesłuchaniu, stawienie się celem stwierdzenia tożsamości strony. Natomiast, od dnia doręczenia pełnomocnictwa organowi, to pełnomocnik winien być zawiadamiany o wszystkich czynnościach, w tym o zajęciu prawa majątkowego, czy o wystawieniu tytułów egzekucyjnych. Przepis art. 40 § 2 kpa ma zastosowanie do doręczeń wszystkich pism dotyczących zobowiązanego i przedmiotu toczącego się postępowania. Przepis ten ma charakter bezwzględny i nie dopuszcza żadnych wyjątków. Znaczy to, że pominięcie pełnomocnika w postępowaniu jest równoznaczne z pominięciem strony. Strona postępowania administracyjnego, ustanawiając pełnomocnika, chroni się przed skutkami nieznajomości prawa, a jeżeli organ administracji pomija pełnomocnika w toku czynności postępowania administracyjnego, to niweczy skutki staranności strony w dążeniu do ochrony swych praw i interesów i otrzymania takiej ochrony prawnej, jaką powinna ona uzyskać w państwie prawa (postanowienie SN z 09.09.1993r. III ARN 45/93). Natomiast doręczenie pisma stronie, która ustanowiła pełnomocnika, ma charakter wyłącznie informacyjny, a skutki prawne rozpoczynają się z datą skutecznego doręczenia pisma pełnomocnikowi. Zgodnie z art. 26 § 5 pkt 1 upea doręczenie zobowiązanemu odpisów tytułów wykonawczych wszczyna egzekucję administracyjną. Natomiast do wszczęcia egzekucji w trybie art. 26 § 5 pkt 2 upea, co zachodzi w przedmiotowej sprawie, konieczne jest spełnienie dwóch warunków, tj. 1) doręczenie dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego musi nastąpić przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego, 2) po doręczeniu zawiadomienia dłużnikowi zajętej wierzytelności musi dojść do skutecznego doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. W przedmiotowym postępowaniu egzekucyjnym nie doszło więc do jego prawnego wszczęcia w związku z niespełnieniem warunku doręczenia tak tytułów egzekucyjnych, jak i zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego. - zgodnie z art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku. Co prawda § 4 tego przepisu wskazuje, że bieg terminu przedawnienia zostaje przerwany wskutek zastosowania środka egzekucyjnego, o którym skarżący zostali zawiadomieni, ale konieczne było spełnienie warunku zawiadomienia skarżących w sposób prawnie skuteczny, a nie wyłącznie w sposób informacyjny. W odpowiedzi na skargi Minister Finansów podtrzymał swoją argumentację zawartą w zaskarżonych postanowieniach i wniósł o oddalenie skargi. Podniósł ponownie, iż w postępowaniu wszczętym skargą na czynność egzekucyjną nie mogą być podnoszone okoliczności będące przedmiotem odrębnego postępowania, w którym badane są zarzuty materialnoprawne. Wojewódzki Sąd Administracyjny po rozpoznaniu połączonych, w trybie at.111 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U . Nr 153, poz. 271 ze zm.) trzech opisanych spraw, zważył: Skargi nie są uzasadnione, a zaskarżone postanowienia odpowiadają prawu przy czym należy podkreślić, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 , - Prawo o ustroju sądów administracyjnych Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.). Oznacza to, że niezależnie od zarzutów skargi analizie Sądu zostało poddane również toczące się postępowanie oraz zgodność wydanych postanowień z obowiązującymi przepisami. Sąd nie podziela stanowiska skarżących, iż w sprawach tych nie doszło do wszczęcia postępowania egzekucyjnego. O wszczęciu postępowania egzekucyjnego stanowi art. 26 § 5 upea. Zgodnie z tym przepisem, organ egzekucyjny wszczyna egzekucję administracyjną na wniosek wierzyciela, na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, a momentem wszczęcia egzekucji administracyjnej jest doręczenie przez organ egzekucyjny zobowiązanemu tytułu wykonawczego lub doręczenie dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub prawa majątkowego zobowiązanego, jeżeli to doręczenie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Z treści tego przepisu wynika więc, że do wszczęcia postępowania egzekucyjnego dochodzi na skutek ziszczenia się jednej z alternatywnie występujących przesłanek. Treść przepisu art. 26 § 5 upea stanowi alternatywę rozłączną i oznacza, iż spełnienie tylko jednego warunku prowadzi do wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Interpretacja dokonana przez pełnomocnika, prowadząca do konkluzji, iż do wszczęcia postępowania egzekucyjnego niezbędne jest ziszczenie się obu warunków z art. 26 § 5 upea, jest błędna. W sprawie spełniony został warunek z art. 26 § 5 pkt 2 upea - doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności, a zatem doręczenie przez organ egzekucyjny zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego nie było już warunkiem koniecznym dla skutecznego wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Należy zauważyć, że zarówno przepisy upea jak i kpa dają dłużnikowi prawo posiadania profesjonalnego pełnomocnika, który może zastępować przy szeregu czynności egzekucyjnych, a na pewno przy składaniu pisemnych wyjaśnień, wniosków, skarg czy zarzutów. Z całą pewnością jednak pełnomocnik dysponujący pełnomocnictwem ma obowiązek przedłożenia go organowi egzekucyjnemu przy pierwszej czynności, w której występuje, w danej sprawie. Przepis art. 33 § 3 kpa wyraźnie stanowi, że "pełnomocnik dołącza do akt oryginały lub urzędowo poświadczony odpis pełnomocnictwa. Adwokat lub radca prawny oraz rzecznik patentowy może sam uwierzytelnić odpis udzielonego mu pełnomocnictwa". Oznacza to, że ma być ono kierowane w sposób czytelny i sformalizowany do akt konkretnie oznaczonej sprawy, a więc sprawy już toczącej się. Sąd rozpoznający sprawę podziela pogląd prezentowany w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 czerwca 2006 r. I FSK 1021/05 (Lex 242965), z którego wynika, że ".....w postępowaniu egzekucyjnym strona może być reprezentowana przez pełnomocnika. Wynika to z art. 32 k.p.a. w zw. z art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Organ musi zostać zawiadomiony o fakcie ustanowienia pełnomocnika w danej, konkretnej sprawie (pełnomocnictwo ma być złożone do akt), nie może domniemywać jego istnienia. Nie można uznać za trafny pogląd, iż pełnomocnictwo udzielone do prowadzenia wszelkich spraw, w tym jak w niniejszej sprawie do reprezentowania strony w postępowaniu celnym, podatkowym i egzekucyjnym i złożone do akt sprawy celnej i podatkowej, nawet wówczas, gdy sprawę prowadzi ten sam organ, wywołuje skutek w każdym postępowaniu toczącym się z udziałem tej strony lub na etapie poprzedzającym to postępowanie. Ustanowienie pełnomocnika jest bowiem prawem, a nie obowiązkiem strony, w każdym zatem postępowaniu winna ona wskazać, czy chce działać przez pełnomocnika". W tej sprawie pełnomocnik małżonków E. złożyła pełnomocnictwo do Urzędu Skarbowego w S., nie wskazując numerów spraw, które miałyby być objęte jej udziałem. Pełnomocnictwo to jest szerokie - do wszystkich spraw egzekucyjnych skarżącego w sprawach zobowiązań podatkowych łącznie ze wskazaniem adresu do doręczeń. W ten sposób w jego treści nie występują elementy określające bliższe sprawy, której pełnomocnictwo dotyczy. Trudno zatem uznać, że pełnomocnictwo to zostało skutecznie doręczone organowi egzekucyjnemu. Nie jest trafny zarzut naruszenia w sprawie art. 18 upea w związku z art. 32 upea oraz art. 40 § 2 kpa, również z przyczyn wskazanych w uzasadnieniach postanowień Ministra Finansów. Sąd podziela jego argumentację, iż stosując środek przymusu z jednoczesnym doręczeniem tytułu wykonawczego, organ egzekucyjny powinien doręczyć zawiadomienie o zajęciu i odpis tytułu wykonawczego bezpośrednio zobowiązanym, albowiem w przypadku takiego środka, jakim było zajęcie wynagrodzenie za pracę, art. 72 § 4 pkt 1 upea nakłada na organ obowiązek pouczenia zobowiązanego, że nie może odbierać wynagrodzenia poza częścią wolną od zajęcia ani rozporządzać nim w żaden inny sposób. Zdaniem Sądu pouczenie to ma charakter osobisty. W przypadku naruszenia zakazu, okoliczność osobistego odbioru dokumentu daje gwarancję, iż zobowiązany wiedział o jego treści. W skardze skierowanej do Sądu pełnomocnik zarzucił brak zastosowania w sprawie art. 120 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa /Dz. U. Nr 137 poz.926 ze zmianami/, ale nie wyjaśnił, dlaczego w postępowaniu toczącym się w trybie art. 54 upea, miałby być naruszony i ten przepis. Natomiast słusznie Minister Finansów wskazał, iż zarzutów merytorycznych, dotyczących np. przedawnienia należności nie można podnosić w trybie postępowania z art. 54 upea, co czynił pełnomocnik. Wobec tego, że złożone skargi nie były zasadne Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o postępowaniu administracyjnym przed sądami administracyjnymi (Dz.U . Nr 153, poz. 271) skargi oddalił.