V SA/Wa 1984/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Piotr Piszczek, Sędzia WSA - Irena Kudiura (spr.), Sędzia WSA - Krystyna Madalińska-Urbaniak, Protokolant - Beata Trawińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 listopada 2007 r. sprawy ze skargi B. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia ...kwietnia 2007 r. Nr ... w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu opłaty dodatkowej uchyla zaskarżoną decyzję. Wnioskiem z dnia ... listopada 2006r. B. S. zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. o umorzenie opłaty dodatkowej za rok 1998r. W jego uzasadnieniu opisała swoją sytuację materialną jako bardzo trudną. Oświadczyła, że jedynymi źródłami jej dochodu jest wynagrodzenie za pracę oraz świadczenie emerytalne. Dodała również, że zaniedbania banku oraz opieszałość Funduszu Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa przy Ministrze Rolnictwa w 1993r. doprowadziły ją do krawędzi ubóstwa. Rozpoznając sprawę Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia ... lutego 2007r. o nr ... odmówił wnioskodawczyni umorzenia należności z tytułu opłaty dodatkowej. W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, iż w sprawie nie nastąpiła całkowita nieściągalność należności wskazana w przepisie art. 28 ust. 1 i 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, gdyż zaległości objęte zostały postępowaniem egzekucyjnym, poprzez zajęcie świadczenia emerytalnego. Nie stwierdzono również okoliczności uzasadniających umorzenie zadłużenia pomimo braku całkowitej nieściągalności. Na podstawie przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego Zakład ustalił, że dodatkowym źródłem dochodów wnioskodawczyni są jej dochody z tytułu zatrudnienia na - etatu oraz dochody jej małżonka z tytułu wynagrodzenia za pracę na - etatu. Wskazane okoliczności nie są zdaniem ZUS okolicznością zasługującą na uwzględnienie i pozytywne rozpatrzenie wniosku. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy decyzją z dnia ... kwietnia 2007r. o nr ... Prezes ZUS (działający w imieniu Zakładu) utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji, a jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazał art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego w zw. z art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W jej uzasadnieniu organ odwoławczy wyjaśnił okoliczności powstania zadłużenia i wskazał dodatkowo, że zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U.Nr 137, poz. 887 ze zm.) - dalej: "u.s.u.s.", należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Stosownie natomiast do art. 28 ust. 3a należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, - na zasadach określonych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r., w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. (Dz.U. nr 141, poz. 1365). Ponadto wskazał, że opłata dodatkowa podlega umorzeniu w sytuacji gdy umorzeniu podlega też należność główna. Ustosunkowując się do zgromadzonych w sprawie dowodów wyjaśnił dodatkowo, iż wnioskodawczyni mimo problemów zdrowotnych podjęła zatrudnienie na - etatu, zaś z zeznania o wysokości osiągniętego dochodu w roku podatkowym 2006 - PIT-36 wynika, że roczny przychód wnioskodawczyni wraz z małżonkiem wyniósł ... zł, co daje miesięcznie kwotę ... zł. Zdaniem Prezesa ZUS (działającego w imieniu Zakładu) przedłożone dokumenty nie świadczą o wyjątkowej sytuacji wnioskodawczyni, która uniemożliwia spłatę zadłużenia. Podniósł ponadto, że B. S. nie korzysta z żadnych form pomocy udzielanej przez Ośrodki Pomocy Społecznej osobom znajdującym się w trudnej sytuacji finansowej, a wygaśnięcie wierzytelności w wysokości ... zł na skutek potrącenia przez dłużnika dokonanego na podstawie nakazu zapłaty uzyskanego na podstawie fałszywego weksla nie stanowi okoliczności do umorzenia należności z tytułu opłaty dodatkowej. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie B. S. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji jako naruszającej prawo, zwolnienie od obowiązku uiszczenia opłaty dodatkowej w kwocie ...zł za rok 1998, oraz uchylenie tytułu wykonawczego nr ... z dnia ....10.2006r. W uzasadnieniu skargi przedstawiła okoliczności zawarte we wniosku o umorzenie opłaty dodatkowej jak i we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wyjaśniła dodatkowo, że jej mąż J. S. z uwagi na stan zdrowia podjął pracę na - etatu i otrzymuje wynagrodzenie w wysokości ...zł netto. Majątek ruchomy jak i nieruchomości podlegają zajęciu przez komornika z tytułu zastawu bankowego. Zdaniem skarżącej w świetle obowiązujących przepisów ZUS może umorzyć opłatę dodatkową niezależnie od rozpoznania wniosku o umorzenie składek. Podniosła, że w jej przypadku należność główna została jej umorzona w wyniku postępowania o restrukturyzacji. W odpowiedzi na skargę pełnomocnik organu wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty przedstawione w zaskarżonej decyzji z dnia ... kwietnia 2007r. W nadesłanym do Sądu piśmie procesowym z dnia ... lipca 2007r. stanowiącym uzupełnienie skargi skarżąca ponownie zakwestionowała ustalenia dokonane przez organy administracji publicznej, wskazując równocześnie, że ZUS dokonał oceny jej sytuacji materialnej i przyczyn jakie do niej doprowadziły według własnego uznania, a nie na podstawie wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego. Przedstawiła także, że kwota w wysokości ... zł musi wystarczyć na miesięczne utrzymanie dwóch osób, zakup żywności oraz na wydatki związane m.in. z opłatami za energię elektryczną i opał. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych [Dz.U. nr 153, poz. 1269] oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.], dalej - p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając skargę sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Przy czym kontrola ta obejmuje stan faktyczny i prawny na dzień wydania decyzji. Stwierdzić należy, że powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia. Zdaniem Sądu złożona w niniejszej sprawie skarga jest zasadna, z uwagi na fakt przeprowadzenia postępowania dowodowego w sposób mało wnikliwy, a tym samym na odbiegające od rzeczywistości ustalenie stanu faktycznego. Zgodnie bowiem z unormowaną w art. 7 k.p.a. zasadą prawdy obiektywnej organy administracji publicznej "podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy". Zgodnie z tą zasadą organ prowadzący postępowanie ma obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością. W szczególności jest obowiązany dokonać wszechstronnej oceny okoliczności konkretnego przypadku na podstawie analizy całego materiału dowodowego, a stanowisko wyrażone w decyzji uzasadnić w sposób wymagany przez przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego (np. wyrok NSA z dnia 26 maja 1981 r., SA 810/81, ONSA 1981, nr 1, poz. 45). Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Prezes ZUS (działający w imieniu Zakładu), co prawda opisał sytuację rodzinną skarżącej, ustalił dochód jej gospodarstwa domowego w 2006r. (na podstawie PIT-36) na kwotę ... zł miesięcznie, ale pominął znaczące i ważne dla strony okoliczności podnoszone zarówno w skardze, jak i w piśmie procesowym z dnia ... września 2007r. wskazujące, że powyższa kwota jest wartością brutto tj. przed zapłatą składek i opodatkowaniem oraz potrąceniem komornika. Tym samym zgodzić się należy ze stanowiskiem skarżącej, że miesięczny dochód jej rodziny to kwota rzędu ... zł netto miesięcznie czyli ... zł na osobę po dokonanych miesięcznych potrąceniach. Zdaniem Sądu istotnym zatem w sprawie jest dokładne przeanalizowanie i ustalenie po odjęciu od uzyskanego przez skarżącą dochodu netto wydatków związanych z utrzymaniem siebie i jej męża, zakupem żywności, opału czy odzieży. Wyjaśnić również należy, że opłata dodatkowa, o której mowa w przepisie art. 24. ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych jest wymierzana w razie nieopłacenia składek przez dłużnika lub opłacenia ich w zaniżonej wysokości. Można przyjąć tym samym, że jest środkiem niejako "mobilizującym" dłużnika do właściwego i terminowego regulowania należności wobec Zakładu. Ponownie rozpatrując sprawę, po ustaleniu wysokości kwoty pozostałej po odliczeniu niezbędnych wydatków związanych z "normalnymi" w warunkach skarżącej wydatkami, organ odwoławczy winien zwrócić również uwagę, w jaki sposób odmowa umorzenia w całości lub w częścią nałożonej na B. S. opłaty dodatkowej wpłynie na jej możliwości finansowe w kontekście konieczności zaspokajania potrzeb skarżącej i jej rodziny. Nie można pominąć również faktu, iż majątek ruchomy i nieruchomy skarżącej jest objęty zastawem bankowym, a jedynym źródłem dochodu skarżącej jest świadczenie emerytalne oraz jej wynagrodzenie za pracę wykonywaną na - etatu oraz wynagrodzeniem jej męża, z uwagi na stan zdrowia zatrudnionego na - etatu. W ocenie Sądu, dokonując powyższych ustaleń Zakład Ubezpieczeń Społecznych (w imieniu którego działa Prezes ZUS) będzie mógł ustalić, czy wobec B. S. istnieje podstawa do dochodzenia nałożonej przez ZUS opłaty dodatkowej, czy ewentualnie do umorzenia w całości lub w części wskazanej opłaty na zasadach określonych w art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Odnosząc się natomiast do żądania skarżącej, którym było zwolnienie od obowiązku uiszczenia opłaty dodatkowej w kwocie ... zł za rok 1998 oraz uchylenie tytułu wykonawczego nr ... z dnia 26.10.2006r. wyjaśnić należy, że o uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzyga właściwy organ administracji publicznej. Sąd administracyjny nie ma uprawnień do merytorycznego załatwienia sprawy administracyjnej. Tym samym nie mógł uwzględnić w/w żądań zawartych w skardze. Był natomiast uprawniony do zbadania skarżonej decyzji pod względem jej legalności, tj. zgodności z przepisami mającymi w sprawie zastosowanie. Stwierdzając zaś, iż decyzja Prezesa ZUS (działającego w imieniu Zakładu) jest wadliwa, orzekł o wyeliminowaniu jej z obrotu prawnego. Tym samym sprawa po zwrocie akt przez Sąd, ponownie będzie rozważana przez organ administracyjny w kontekście tego, czy możliwe jest umorzenie w całości lub w części należności skarżącej wobec ZUS. Z tych względów stwierdzić należy, że w toku postępowania administracyjnego doszło do naruszenia przepisów art. 7, art. 8, art. 77 § 1 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotne znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy i z uwagi na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji wyroku.