I GZ 97/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Anna Robotowska po rozpoznaniu w dniu 28 maja 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia "B. P." Spółki z o.o. w P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w O. z dnia 27 lutego 2008 r., sygn. akt I SA/Ol 514/07 w przedmiocie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych ponad kwotę 2.000 zł w sprawie ze skargi "B. P." Spółki z o.o. w P. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w O. z dnia [...] lipca 2007 r., Nr [...] w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe oraz określenia kwoty podatku od towarów i usług postanawia: 1. uchylić zaskarżone postanowienie; 2. przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 27 lutego 2008 r., sygn. akt I SA/Ol 514/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w O. przyznał "B. P." Sp. z o.o. w P. prawo pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od opłat sądowych i wydatków w kwocie przekraczającej 2.000 zł. W uzasadnieniu postanowienia Sąd podał, że Spółka złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy obejmujący zwolnienie od kosztów sądowych. Spółka uzasadniając wniosek stwierdziła, iż nie posiada żadnych środków, które mogłyby zostać wykorzystane do uiszczenia wpisu od skargi, gdyż prowadzona jest wobec niej egzekucja na podstawie decyzji będących przedmiotem zaskarżenia, zaś jej wszystkie rachunki bankowe zostały zablokowane. Skarżąca przyznała, że umowa spółki przewiduje co prawda możliwość nałożenia na wspólników w drodze uchwały wspólników dopłat w wysokości do 10-krotności wartości posiadanych udziałów, jednak nie przewiduje obowiązku podjęcia takiej uchwały. "B. P." Sp. z o.o. w P. wskazała również, że jej sytuacja finansowa stale się pogarsza, co uniemożliwia poniesienie kosztów sądowych w 108 sprawach zawisłych przed sądem administracyjnym. Po przeanalizowaniu sytuacji finansowej Spółki Wojewódzki Sąd Administracyjny w O. stwierdził, że z danych ujętych w rozpoznawanym wniosku wynika, iż skarżąca posiada środki pozwalające jej na częściowe sfinansowanie kosztów sądowych. Wskazał także, iż spółka nie zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej, nie wszczęła postępowania upadłościowego czy naprawczego, zaciąga zobowiązania, a także posiada nieściągnięte wierzytelności wobec innych podmiotów. WSA podał, że spółka zainwestowała w środki trwałe w budowie kwotę 7.574.134,20 zł, niezależnie, czy przyjmie się, że nastąpiło to w 2007 r., czy – jak twierdzi "B. P." - było to wynikiem zmian w sprawozdaniach finansowych spowodowanych błędami księgowymi w 2006 r. Odnosząc się do niemożności opłacenia kosztów sądowych ze środków uzyskanych z dopłat od wspólników Sąd pierwszej instancji uznał, że wskazana argumentacja świadczy wyłącznie o braku operatywności oraz bierności władz spółki i uzasadnia przyznania prawa pomocy ze środków Skarbu Państwa. W ocenie Sądu strona może również opłacić należne koszty sądowe ze środków uzyskanych w wyniku sprzedaży posiadanych udziałów i akcji, zaś na istnienie możliwości płatniczych wskazuje także fakt zaciągania przez spółkę pożyczek (m.in. na pokrycie kosztów administracyjnych – w kwocie 62.951,90 zł) oraz wysokość kwot przeznaczonych w okresie styczeń – wrzesień 2007 r. na wydatki w postaci usług prawnych (113.182.83 zł), usług łączności (58.313,64 zł), czynszu i dzierżawy (192.532,48 zł), usług różnych (350.267,39 zł). Uwzględniając w części wniosek spółki Wojewódzki Sąd Administracyjny w O. wziął pod uwagę dużą liczbę spraw, w których spółka "B. P." ma obowiązek zapłacenia wpisu (łączna kwota wpisów, do których uiszczenia strona została wezwana wynosi 709.834 zł). W zażaleniu na powyższe postanowienie "B. P." Sp. z o.o. w P. wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia w zaskarżonym zakresie i zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Zdaniem skarżącej na etapie inwestowania w środki trwałe spółka nie przewidywała ani przy zachowaniu należytej staranności nie mogła przewidywać konieczności zgromadzenia znacznych kwot na pokrycie kosztów postępowania przed sądem administracyjnym. Ponadto, nawet gdyby spółka zachowała takie środki, w chwili obecnej nie byłyby one dostępne z uwagi na zajęcie majątku "B. P." przez organy egzekucyjne w ramach wykonywania decyzji zaskarżonych w sprawach skierowanych do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w O. Skarżąca podniosła również, że spółka nie może ponosić negatywnych konsekwencji tego, że nie została podjęta uchwała o nałożeniu dopłat. Zarząd nie ma bowiem wpływu na to, czy wspólnicy taką uchwałę podejmą, zaś nawet w przypadku podjęcia wskazanej uchwały, wierzytelności z tego tytułu zostałyby najprawdopodobniej zajęte przez organy egzekucyjne. Spółka "B. P." stwierdziła ponadto, że posiadane przez nią udziały - w spółce B. H. – przeszły na własność wierzyciela skarżącej z tytułu zadłużenia, jakie posiadała wobec niego, z którego nie była w stanie się wywiązać z uwagi na zajęcie wszystkich rachunków bankowych przez organy celne. W ocenie skarżącej za odmową przyznania jej prawa pomocy nie przemawia również okoliczność zaciągnięcia pożyczek w 2007 r., ponieważ zostały one udzielone przez podmioty powiązane, które nie dysponują już środkami na dalsze finansowanie skarżącej, zaś uzyskanie pożyczki lub kredytu na zasadach komercyjnych w obecnej sytuacji finansowej skarżącej nie jest możliwe (Spółka w roku 2007 poniosła stratę bilansową w kwocie 6.501.422,87 zł). Zdaniem spółki za odmową przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym nie przemawia także argument odnoszący się do wysokości wydatków na usługi prawne, usługi łączności, usługi różne oraz czynsz i dzierżawę. W ocenie skarżącej kwoty podane w uzasadnieniu kwestionowanego postanowienia nie są ścisłe, a ponadto nie sposób oczekiwać, że spółka prowadzić będzie spór z organami podatkowymi bez konieczności poniesienia znacznych nakładów na usługi prawne. Nadto podkreśliła, iż sytuacja finansowa spółki istotnie uniemożliwia poniesienie w całości kosztów sądowych w 156 sprawach zawisłych przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w O. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 246 § 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej Sąd może przyznać prawo pomocy w zakresie całkowitym bądź częściowym, jeżeli ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ciężar dowodu powyższych okoliczności spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Świadczy o tym użycie we wskazanym przepisie zwrotu "gdy wykaże". Dodatkowo należy podkreślić, iż przyznanie prawa pomocy osobom prawnym i innym jednostkom organizacyjnym, przy spełnieniu przesłanek przewidzianych w przepisie art. 246 § 2 pkt 1 i 2 p.p.s.a., nie ma charakteru obowiązkowego. Sąd bowiem może, a nie musi, przyznać taką pomoc, gdy w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. Oceniając zasadność zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny wziął pod uwagę z jednej strony szeroko rozumiane możliwości finansowe skarżącej, a z drugiej wysokość obciążeń finansowych w tym postępowaniu oraz w analogicznych postępowaniach zawisłych przed sądem administracyjnym. Należy stwierdzić, że skarżąca jako spółka wykazała brak dostatecznych środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego, zwłaszcza gdy się weźmie pod uwagę znany Sądowi z urzędu fakt, że nie są to koszty jednostkowe do pokrycia w jednej sprawie, lecz dotyczą ponad 100 spraw, co nie może być obojętne dla oceny jej kondycji finansowej i związanej z tym możliwości ponoszenia kosztów sądowych. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, z uwagi na konsekwencje wynikające z faktu, iż NSA oddalił już 102 zażalenia spółki w przedmiocie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, polegające na konieczności uiszczenia kosztów w wyżej wymienionych postępowaniach sądowych w łącznej kwocie prawie 200.000 zł, sytuacja finansowa "B. P." Sp. z o.o. w P. uległa pogorszeniu w stopniu uzasadniającym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie i przyznał skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, tj. zgodnie z wnioskiem strony. ----------------------- 2