II OZ 1161/09

Dnia 11 stycznia 2010 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jerzy Bujko po rozpoznaniu w dniu 11 stycznia 2010 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A.B. i J.B. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 listopada 2009 r. sygn. akt VII SA/Wa 1516/07 odmawiające zmiany postanowienia w sprawie prawa pomocy w sprawie ze skargi A.B. i J.B. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] czerwca 2007 r. znak: [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 3 listopada 2009 r., po rozpoznaniu wniosku A.B. i J.B. o przyznanie prawa pomocy w sprawie o sygn. akt VII SA/Wa 1516/07 ze skargi A.B. i J.B. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] czerwca 2007 r., odmówił zmiany postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 lipca 2008 r. dotyczącego odmowy przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że postanowieniem z dnia 16 lipca 2008 r. odmówiono A.B. i J.B. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych. Postanowienie to zostało utrzymane w mocy przez Naczelny Sąd Administracyjny (postanowienie z dnia 16 września 2008 r., sygn. akt II OZ 918/08). Wyrokiem z dnia 18 czerwca 2009 r. Sąd I instancji skargę oddalił. Strona skarżąca wniosła skargę kasacyjną od powyższego wyroku, składając jednocześnie na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyjaśnił, że wydane w niniejszej sprawie postanowienie Sądu I instancji z dnia 16 lipca 2008 r. jest postanowieniem niekończącym postępowania, które na podstawie art. 165 p.p.s.a., może być uchylone lub zmienione, jedynie w przypadku, gdy zmienią się okoliczności sprawy. Zdaniem Sądu I instancji, w ponownym wniosku o przyznanie prawa pomocy A.B. i J.B. nie przedstawili nowych okoliczności, które przemawiałyby za zmianą postanowienia z 16 lipca 2008 r. Wprawdzie wnioskodawcy zaznaczyli, że z uwagi na kryzys panujący w branży wyrobów metalowych ich sytuacja materialna się pogorszyła, ponadto zwrócili uwagę na okoliczność, że syn wnioskodawców pozostaje bez pracy. Pomimo tego należy jednak stwierdzić, że sytuacja materialna strony się nie pogorszyła. W porównaniu do sytuacji majątkowej z 2008 r. dochód wnioskodawców pozostał ten sam, syn wnioskodawców przestał być studentem i obecnie znajduje się na etapie poszukiwania pracy. Wnioskodawcy wskazali posiadanie innego samochodu osobowego - w formularzu z 2008 r. strona wskazała samochód osobowy Opel Astra, obecnie Citroen C2. Zażalenie na powyższe postanowienie wnieśli skarżący zarzucając błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że okoliczności powołane przez skarżących we wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych nie są wystarczające do przyznania im prawa pomocy oraz, że nie nastąpiła zmiana okoliczności sprawy. Podniesiono, że gdyby wnioskodawcy byli osobami majętnymi, dysponowaliby znaczną ilością dokumentów obrazujących ich wydatki i pozyskiwane dochody. Tymczasem wnioskodawcy prowadzą gospodarstwo nie odbiegające swoim standardem od przeciętnego gospodarstwa w Polsce. Zmiany samochodu zmuszeni byli dokonać, w celu poczynienia oszczędności, bowiem nowy samochód jest bardziej ekonomiczny. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym może nastąpić jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny. Instytucja prawa pomocy powinna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności, jak również przedstawione dokumenty powinny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. W niniejszej sprawie podstawowe znaczenie ma fakt, że jest to drugi wniosek w przedmiocie prawa pomocy złożony w postępowaniu przez skarżących. Postanowieniem z dnia 16 lipca 2008 r. odmówiono A.B. i J.B. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych Postanowienie to zostało utrzymane w mocy przez Naczelny Sąd Administracyjny - postanowienie z dnia 16 września 2008 r., sygn. akt II OZ 918/08 - a zatem jest postanowieniem prawomocnym (art. 168 § 1 p.p.s.a.). Nie wyklucza to jednak możliwości ponownego ubiegania się przez stronę o przyznanie prawa pomocy, ponieważ stosownie do treści 243 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku (na każdym jego etapie). Zgodnie jednak z art. 170 p.p.s.a., orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe. Wspomniana moc wiążąca orzeczenia w odniesieniu do sądów oznacza, że muszą one przyjmować, iż dana kwestia kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu (B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Zakamycze 2006, s. 365). Przenosząc powyższe na grunt niniejszego postępowania wpadkowego należy stwierdzić, że Sąd I instancji rozpoznając kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy nie może odstąpić od oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy zawartej we wskazanym postanowieniu z dnia 16 lipca 2008 r. Możliwość zmiany bądź uchylenia wspomnianego orzeczenia daje natomiast art. 165 p.p.s.a., jednakże tylko przy spełnieniu wskazanego w nim warunku, a mianowicie zmiany okoliczności sprawy. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy będzie to w szczególności pogorszenie sytuacji finansowej wnioskodawcy. Mając na uwadze przytoczone wywody Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że zasadnie Sąd I instancji kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy potraktował jako wniosek złożony w trybie art. 165 p.p.s.a., tj. zmierzający do weryfikacji poprzedniego postanowienia wskutek zmiany okoliczności sprawy. Rozpoznając ten wniosek, Sąd I instancji zobowiązany był zatem zbadać, czy nastąpiła zmiana okoliczności sprawy, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie, przede wszystkim ustalić, jakie były dochody i wydatki skarżącego w chwili wydania postanowienia z dnia 16 lipca 2008 r., a jakie w chwili kolejnego rozpoznania sprawy. Takiej analizy Sąd I instancji dokonał, a Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym postanowieniu. Mając powyższe na uwadze, działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w postanowieniu.