I FZ 143/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Sylwester Marciniak po rozpoznaniu w dniu 14 maja 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia T. S.A. w S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 26 lutego 2008 r., sygn. akt I SA/Sz 181/06 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od uiszczenia opłaty sądowej od skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi T. S.A. w S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia 26 stycznia 2006 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za lipiec 2001 r. postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 26 lutego 2008 r., sygn. akt I SA/Sz 181/06, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odmówił spółce T. S.A. w S. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od uiszczenia opłaty sądowej od skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi tej spółki na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia 26 stycznia 2006 r., Nr [...], w przedmiocie podatku od towarów i usług za lipiec 2001 r. Skarżąca motywując swój wniosek podała, iż jej kapitał zakładowy wynosi 26.068.700 zł, środki trwałe – 5.404.403,48 zł, a strata netto za ostatni rok obrotowy – 333.380,40 zł, dodając, że jej bilans nie odzwierciedla stanu faktycznego. Stan konta spółki za koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosił 0 zł. Skarżąca wskazała również, iż od pięciu lat nie prowadzi żadnej działalności, nie zatrudnia żadnych pracowników oprócz członków zarządu, którzy nie pobierają wypłat, nie posiada żadnych środków na rachunkach bankowych, ani nie posiada żadnego majątku ruchomego czy nieruchomego, nie posiada nadto majątku wniesionego na pokrycie kapitału zakładowego, a do jej majątku skierowana jest egzekucja komornicza, która nie może być zrealizowana na skutek braku dochodu. Wnioskodawczyni zaznaczyła, że wykazane w zeznaniach przychody nie pochodzą z jej działalności, ale są wynikiem refakturowania przez nią rachunków telefonicznych i skarżąca nie osiąga z tego tytułu zysków. Bilans sporządzony na dzień 30 listopada 2007 r. nie odzwierciedla rzeczywistego stanu majątku spółki, bowiem nie uwzględnia egzekucji komorniczych. Skarżąca wskazała też, iż nie posiada wskazanych aktywów, które zostały odebrane w procesie windykacji przez komorników, jednakże mimo wniosków spółki ani komornik ani wierzyciele nie przedstawili jej rozliczenia stanu egzekucji. Spółka oświadczyła, że wszelkie środki, jakie posiadała na poczet ewentualnych spraw sądowych zostały przeznaczone na prowadzenie spraw cywilnych (windykacji należności), z których żadna nie została zakończona. Analiza przedstawionych przez spółkę dokumentów i złożonych oświadczeń doprowadziła Sąd I instancji do stwierdzenia, że wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał między innymi na wysokość kapitału zakładowego oraz wartość środków trwałych spółki, zauważył także, że z dokumentów wynika, iż spółka na koniec 2006 r. wykazała stratę w kwocie 333.380,40 zł, a z dodatkowo nadesłanego zestawienia sald i obrotów za rok obrotowy 2007 r. wynika, że na koniec tego roku spółka osiągnęła zysk w kwocie 82,5 zł. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego spółka złożyła tylko takie wyjaśnienia, które wskazywałyby na brak możliwości poniesienia przez nią opłat sądowych, a strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych, preferencyjnie traktując inne zobowiązania, nie może skutecznie podnieść zarzutu, że odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądem. Sąd I instancji podniósł też, że strona jako podmiot prowadzący działalność winna w procedurze planowania wydatków uwzględnić również potrzebę gromadzenia środków na prowadzenie ewentualnego postępowania i liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów sądowych. W zażaleniu na powyższe postanowienie spółka wniosła o jego zmianę i przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od uiszczenia opłaty sądowej od skargi kasacyjnej. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono sprzeczność istotnych ustaleń Sądu I instancji z treścią zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego przez przyjęcie, że skarżąca jest w stanie pokryć koszty wpisu od skargi kasacyjnej oraz naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przez odmowę przyznania prawa pomocy, mimo iż spółka spełniła przesłanki z tego przepisu. Spółka wskazała, że argument Sądu I instancji, iż strona powinna była uwzględnić wydatki na koszty sądowe w procedurze planowania wydatków, nie jest trafny – nie byłoby to przydatne w sytuacji, gdy majątek spółki zajęty został przez komornika. Nie jest też trafny zarzut o preferencyjnym traktowaniu innych zobowiązań – posiadane środki spółka przeznaczyła na pokrycie kosztów sądowych celem windykacji innych należności, a skoro wierzycielem w przypadku kosztów sądowych jest Skarb Państwa, nie można mówić o preferencyjnym traktowaniu innych zobowiązań. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.) osobie prawnej prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Należy podkreślić, iż prawo pomocy stanowi instytucję wyjątkową. Zasadą jest bowiem ponoszenie przez strony kosztów postępowania sądowoadministracyjnego (art. 199 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Przy tym uznaniu Sądu pozostawił ustawodawca ocenę przytoczonych przez wnioskodawcę okoliczności, uzasadniających jego zdaniem wyjątkowe traktowanie wynikające z art. 246 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu I instancji, iż skarżąca spółka nie spełnia przesłanek z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy. Słusznie wskazano na wysokość kapitału zakładowego oraz na wartość środków trwałych spółki. Podkreślić też należy, iż spółka już trzykrotnie wnosiła o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym, za każdym razem odmawiano uwzględnienia jej wniosku, a zażalenia na postanowienia w tym zakresie były oddalane. Z postanowień tych wynika co prawda, iż głównym powodem odmowy przyznania strony prawa pomocy było niedostarczenie przez spółkę dokumentów, o których przedłożenie ją wzywano, jednakże zauważyć należy, iż w postanowieniu z dnia 5 września 2006 r. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpatrując zażalenie na pierwsze z zapadłych w niniejszej sprawie postanowień w przedmiocie prawa pomocy, wskazał również na duży kapitał zakładowy spółki jako przeszkodę w udzieleniu jej prawa pomocy. Wysokość tego kapitału nie uległa od tego czasu zmianie. Analiza składanych w sprawie wniosków o przyznanie prawa pomocy prowadzi do konkluzji, iż nie zachodzą przesłanki, o których mowa w art. 165 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przepis ten stanowi, iż postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane lub zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy. Sytuacja spółki w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie uległa zmianie w sposób uzasadniający zmianę postanowienia w przedmiocie przyznania jej prawa pomocy. Wskazać należy, iż okoliczności, na które strona się powołuje jako przemawiające za przyznaniem jej prawa pomocy – brak realnego przychodu, egzekucje komornicze, ponoszenie kosztów w celu wyegzekwowania należności, brak prowadzonej działalności gospodarczej, brak zatrudniania pracowników, brak majątku i środków finansowych na rachunkach – pozostają bez zmian. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego jedyne zmiany, które można zaobserwować w położeniu spółki są zmianami na korzyść – wskazać przede wszystkim należy na fakt ponoszenia strat w 2006 r. i zakończenie roku obrotowego 2007 z zyskiem, nawet jeśli jest to zysk niewielki. Na uwagę zasługuje okoliczność, iż w sytuacji podobnej do przedstawionej we wniosku oddalonym obecnie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, tyle że przy wykazywanych stratach, spółka była w stanie ponieść koszt wpisu sądowego od skargi w niniejszej sprawie. Mając na względzie to, że na obecnym etapie postępowania koszty postępowania (wpis od skargi kasacyjnej) są niższe, a sytuacja spółki uległa poprawie (wykazywany zysk za rok 2007), Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, iż brak jest podstaw do przyznania stronie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, a zatem słusznie wniosek strony został oddalony. Mając powyższe na uwadze, stosownie do przepisu art. 184 w zw. z art. 197 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji.