IV SA/Gl 422/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Stanisław Nitecki Asesor WSA Edyta Żarkiewicz Protokolant sekretarz sądowy Agnieszka Janecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 listopada 2007r. sprawy ze S. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie uprawnienia do kierowania pojazdami 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta J. z dnia [...] r. Nr [...], 2) określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Decyzją Prezydenta Miasta J. dnia [...] wydaną na podstawie art. 5 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 roku o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 ze zm.) oraz art. 92 ust. 2 ustawy z dnia 05 czerwca 1998 roku o samorządzie powiatowym (Dz.U. z 2001 roku, Nr 142, poz. 1592 ze zm.) postanowiono zatrzymać S.N. prawo jazdy kategorii [...] o numerze [...] numer druku [...] wydane dnia [...] przez Prezydenta Miasta J. W uzasadnieniu organ wskazał, iż w dniu [...] wpłynął do organu wniosek z dnia [...] p.o. Zastępcy Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych Ośrodka Pomocy Społecznej w J. działającego na podstawie pełnomocnictwa Prezydenta Miasta J. będącego organem właściwym dłużnika do prowadzenia postępowania wobec dłużników alimentacyjnych oraz postępowania w sprawach zaliczek, a także do wydawania decyzji administracyjnych w tych sprawach o zatrzymanie prawa jazdy S.N. We wniosku jako podstawę zatrzymania organ właściwy dłużnika wskazał art. 5 ust. 1 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. Podniesiono, iż zawiadomieniem z dnia [...] Prezydent Miasta J. działając jako organ właściwy w sprawach uprawnień do kierowania pojazdami silnikowymi poinformował stronę o ponownym wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego mającego na celu zatrzymanie prawa jazdy. W dniu [...] S.N. przesłuchany w charakterze strony zeznał, iż nie przyznaje się do "uchylania od zarzutu" i oczekuje na rozprawę sądową. S.N. oznajmił również, iż w związku z [...] wystąpił o [...] oraz złożył apelację od [...] Sądu Rejonowego w J. odnośnie sprawy alimentacyjnej. W tym stanie rzeczy organ wskazał, iż zgodnie z art. 5 ust. 1 i 2 ustawy organ właściwy dłużnika w przypadku złożenia do prokuratury wniosku o ściganie za przestępstwo określone w art. 209 § 1 kodeksu karnego kieruje do starosty (prezydenta miasta na prawach powiatu) wniosek o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego. Na podstawie wniosku starosta (prezydent na prawach powiatu) wydaje decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy. Podniósł, iż powyższa decyzja ma charakter związany w przypadku wystąpienia przesłane określonych w przepisie ustawowym starosta (prezydent na prawach powiatu) zobligowany jest do wydania decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy. W przedmiotowej zaś sprawie przesłanką wydania decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy S.N. jest wniosek organu właściwego dłużnika o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego wraz z informacją o złożeniu wniosku o ściganie S.N. za przestępstwo określone w art. 209 § 1 k.k. Wskazano, iż w przedmiotowej sprawie nie ma znaczenia iż S.N. oczekuje na rozprawę sądową oraz to iż ubiega się o [...]. Stąd też skoro organ właściwy dłużnika złożył wniosek do prokuratury o ściganie za przestępstwo określone w art. 209 § 1 k.k. oraz wystąpił z wnioskiem do prezydenta miasta o zatrzymanie S.N. prawa jazdy należało na podstawie art. 5 ust. 2 ustawy zatrzymać S.N. prawa jazdy kategorii [...]. W odwołaniu od tej decyzji S.N. uznał decyzję za krzywdzącą. Zaznaczył, że nigdy nie uchylał się i nie uchyla od płacenia alimentów, a zaległość wynika z [...]. Podniósł, iż osoba która nie posiada dochodów w sposób oczywisty nie może być "przestępcą" uchylającym się od powinności alimentacyjnych. Podkreślił, iż płacił większe alimenty niż miał zasadzone. Wskazał nadto, że wystąpił o [...]. Zwrócił uwagę na konieczność posiadania prawa jazdy w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. Podkreślił, iż posiada wiele dowodów, iż nie uchyla się od płacenia alimentów, w tym zwrócone mu przekazy pocztowe z kwotami które przesłał na poczet alimentów. Decyzją z dnia [...] Nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 856 z późno zm.) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. orzekło utrzymać zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu organ odwoławczy w całości podzieliło poglądy zaprezentowane w uzasadnieniu organu I instancji. Wskazało, iż w rozpatrywanej sprawie zaistniała przesłanka zatrzymania S.N. prawa jazdy kat. [...], gdyż jedyną i wyłączną przesłanką zatrzymania prawa jazdy jest złożenie wniosku o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego. W rozpatrywanej sprawie wniosek taki został złożony przez Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych Ośrodka Pomocy Społecznej w J. (wniosek z dnia [...], nr [...], a z jego treści wynika, że Ośrodek Pomocy Społecznej w J. złożył wniosek o ściganie S.N. za przestępstwo określone w art. 209 § 1 k.k. Taka sytuacja wyczerpuje przesłankę zatrzymania prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego S.N. zarzucił, iż pozbawiono go prawa do obrony i został ukarany przed udowodnieniem mu winy. Zaznaczył, że nie jest wiadome, czy obowiązek alimentacyjny jest zasadny. Wskazał na wydanie [...] w sprawie alimentacyjnej. Zaznaczył, iż [...] od [...] nie przynosi dochodu. Podnosił, iż pracownik OPS nie kontaktował się z nim osobiście, a jedynie rozmawiał telefonicznie. Nadmienił, iż zapraszał pracownika OPS do [...], gdyż pracuje po [...] godzin dziennie. Nadto skarżący w dniu [...] przesłał do Sądu pismo w którym wskazywał, iż prowadzony przez niego [...] przynosi straty. Do pisma dołączył deklaracje podatkowe oraz dokumenty wskazujące, iż posiada nieuregulowane należności m.in. za [...]. Podnosił, iż nie osiąga dochodu ze [...] W odpowiedzi wniosło o oddalenie skargi i podtrzymało stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. W ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego podniesione w skardze zarzuty nie wnoszą do sprawy nowych elementów. W sprawie administracyjnej dotyczącej zatrzymania prawa jazdy organy administracyjne nie są uprawnione do badania słuszności czy prawidłowości wydanego orzeczenia sadowego w sprawie alimentacyjnej. Wyłączną przesłanką zatrzymania prawa jazdy jest złożenie wniosku o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego, co nastąpiło w rozpatrywanej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga musiała odnieść skutek. W punkcie wyjścia należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153 poz.1269) Sąd ten sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wspomnianego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) wynika natomiast, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Cytowana regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 cytowanej ustawy tejże kontroli legalności dokonuje także z urzędu , nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Godzi się przy tym zaznaczyć, iż ocena przez sąd administracyjny zaskarżonej decyzji wymaga odniesienia się do sprawy w pełnym zakresie, a więc z uwzględnieniem okoliczności i rozstrzygnięć administracyjnych poprzedzających wydanie zaskarżonej decyzji, zwłaszcza w sytuacji gdy istnieje między nimi bezpośredni związek. Jeżeli organ nie zastosuje środków, które są w jego dyspozycji, w celu usunięcia negatywnych skutków wadliwego załatwienia sprawy, to sąd administracyjny rozpatrując skargę może, na podstawie art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), stosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Dla spełnienia tego celu obowiązkiem organu jest przedstawić Sądowi wraz ze skargą pełną dokumentację, jaka była brana pod uwagę w postępowaniu administracyjnym i miała wpływ na wydane rozstrzygnięcie. Sądy administracyjne nie zostały bowiem wyposażone przez ustawodawcę w kompetencje do prowadzenia postępowania dowodowego mającego na celu wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, a stan ten musi jednoznacznie wynikać z akt administracyjnych sprawy. Odnosząc się do przepisów prawa materialnego, jakie stanowiły podstawę prawną zaskarżonej decyzji zauważa się, iż przesłanki zezwalające na zastosowanie restrykcyjnej sankcji w postaci pozbawienia uprawnień do prowadzenia pojazdów mechanicznych określone zostały w sposób precyzyjny i nie budzący wątpliwości. Dokonując, poza werbalną, wykładni celowościowej zapisów zawartych w art. 4 i 5 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej ( Dz. U. Nr 86 poz. 732 ) wydaje się oczywiste, iż sankcja taka może zostać uruchomiona w postępowaniu administracyjnym wyłącznie wtedy, gdy po stronie dłużnika alimentacyjnego udowodniona została uporczywość w niewywiązywaniu się z obowiązku alimentacyjnego. O uporczywości w uchylaniu się od obowiązku alimentacyjnego stanowić miałoby, w rozumieniu przepisu art. 4 ust. 3 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej uniemożliwienie przez dłużnika alimentacyjnego przeprowadzenia wywiadu o którym mowa w art. 4 ust. 1 lub odmowa podjęcia prac, o których mowa w ust. 2 tegoż przepisu lub uchylania się od nich. Zatem chodzi tu o trzy sytuacje uprawniające organ właściwy dłużnika do informowania podmiotu uprawniony do złożenia wniosku o ściganie za przestępstwo określone w art. 209 § 1 k.k. : 1. uniemożliwienie przez dłużnika alimentacyjnego przeprowadzenia wywiadu o którym mowa w art. 4 ust. 1 omawianej ustawy, 2. odmowa poddania się aktywizacji zawodowej, 3. odmowa podjęcia prac organizowanych na zasadach robót publicznych, określonych w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Jak z powyższego wynika, uporczywym uchylaniem się od płacenia alimentów można określić tylko taką sytuację, gdy wystąpiła jedna trzech wyżej opisanych sytuacji, a zobowiązany, mając ku temu realne i faktyczne możliwości alimentów nie płaci i czyni to celowo. Dla zastosowania zatem w postępowaniu administracyjnym prowadzonym przeciwko dłużnikowi alimentacyjnemu sankcji w postaci pozbawienia uprawnień do kierowania pojazdami mechanicznymi konieczne jest wykazanie - poprzez udowodnienie -wystąpienia jednej z przesłanek opisanych w art. 4 ust. 3 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej wskazującej, iż dłużnik alimentacyjny mając realne i faktyczne możliwości wywiązywania się ze swego obowiązku, nie czyni tego z przyczyn przez siebie zawinionych. Jest oczywiste, iż udowodnienie tych okoliczności obciąża organ administracyjny. Z przedstawionej Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu dokumentacji spraw nie wynika, by skarżący mógł być bezspornie uznany za osobę uchylającą się w złej wierze i to w sposób uporczywy od płacenia alimentów na rzecz [...]. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, jak i uzasadnieniu decyzji organu I instancji nie zostały w ogóle opisane zdarzenia (sytuacje) przewidziane w art. 4 ust. 3 omawianej ustawy, które uprawniałyby organ właściwy dłużnika do informowania podmiotu uprawniony do złożenia wniosku o ściganie za przestępstwo określone w art. 209 § 1 k.k. Trzeba tu wskazać organom, iż takie konkretne zdarzenia winny być nie tylko wskazane, lecz także w sposób przekonywujący udokumentowane, a w przypadku ich zakwestionowania przez stronę skarżącą, zachodzi konieczność sprawdzenia faktów. Należy tu wskazać, iż oczywistym wydaje się, iż przed wydaniem decyzji w kwestii zatrzymania prawa jazdy, organy procedujące obowiązane są do zbadania zasadności wniosku inicjującego to postępowanie, tym bardziej, iż wniosek ten nie podlega jakiejkolwiek innej kontroli. W tej mierze wskazać należy, iż organy obu instancji w ogóle nie wskazały jaka przesłanka legła u podstaw do wystąpienia do prokuratury z zawiadomieniem o popełnieniu występku z art. 209 § 1 k.k.., a nie wynika to też z załączonego do akt sprawy wniosku OPS w J. z dnia [...] o zatrzymanie prawa jazdy. Co więcej w chwili wydawania decyzji przez organ odwoławczy jest on zobowiązany ocenić stan faktyczny z chwili orzekania, biorąc pod uwagę wszelkie zmiany i nowe okoliczności. Skarżący w odwołaniu wskazywał, iż z prowadzonej przez niego działalności gospodarczej ([...]) nie osiąga dochodu, a przekazy pieniężne z alimentami wracają do niego nieodebrane. Samorządowe Kolegium Odwoławcze miało obowiązek odnieść się do tych twierdzeń i sprawdzić ich zasadność. Pomijając powyższe wskazać należy, iż przedstawione Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu akta sprawy nie zawierały jakiejkolwiek dokumentacji dotyczącej zobowiązań alimentacyjnych skarżącego, w tym tak podstawowych dokumentów jak, dokumentów potwierdzających istnienie zobowiązania alimentacyjnego skarżącego względem [...], czy informacji komornika sądowego o stanie egzekucji i przyczynach bezskuteczności egzekucji (art. 3 ust. 1 omawianej ustawy). Wszystkie wyżej opisane opisane kwestie winny być jednoznacznie wyjaśnione w toku postępowania administracyjnego. Na zakończenie należy ponownie wskazać organom orzekającym w sprawie, iż tylko w przypadku uniemożliwienia przez dłużnika alimentacyjnego przeprowadzenia wywiadu o którym mowa w art. 4 ust. 1 oraz odmowy ze strony dłużnika alimentacyjnego poddania się aktywizacji zawodowej lub odmowy podjęcia prac organizowanych na zasadach robót publicznych, określonych w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy istnieje możliwość rozstrzygnięcia o pozbawieniu go uprawnień do kierowania pojazdami mechanicznymi w oparciu o art. 5 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej i nie jest dopuszczalna, w przypadku stosowania sankcji wymienionej w tej normie prawnej, wykładnia rozszerzająca. Żadne inne, niż wymienione w tym przepisie okoliczności nie zezwalają, zgodnie z brzmieniem art. 4 ust. 3 wskazanej ustawy na uznanie w postępowaniu administracyjnym, toczącym się wobec dłużników alimentacyjnych, na pozbawienie ich uprawnień do kierowania pojazdami mechanicznymi. Biorąc przeto pod uwagę obowiązki organu administracyjnego wynikające z treści art. 7 i art. 77 k.p.a., którym uchybił w toku postępowania poprzedzającego wydanie decyzji będącej przedmiotem kontroli w ramach złożonej przez S.N. skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał za konieczne na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylić zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą i przekazać sprawę do jej ponownego rozpoznania w celu wykazania istnienia przesłanek wskazujących na uporczywość w uchylaniu się od obowiązku alimentacyjnego skarżącego w rozumieniu art. 4 ust. 3 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. Ponieważ zaskarżona decyzja została uchylona, a wyrok sądu jest nieprawomocny, w oparciu o art. 152 cyt. ustawy stwierdzono, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.