I SA/Sz 361/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Zaremba (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Marian Jaździński, Sędzia NSA Zofia Przegalińska, Protokolant Joanna Zienkowicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 listopada 2007 r. sprawy ze skargi Z Oddział w K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych oddala skargę Pismem z dnia 24 stycznia 2007r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. wystąpił do Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w K. jako organu egzekucyjnego o umorzenie kosztów egzekucyjnych w kwocie 3.238,58 zł obciążających wnioskodawcę jako wierzyciela na podstawie postanowienia z dnia [...] Nr [...]. Z uzasadnienia wniosku wynika, że Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w K. postanowieniem z dnia [...] umorzył postępowanie egzekucyjne wobec Gminnej Spółdzielni "S." w P. prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. z uwagi na prawomocne ogłoszenie upadłości zobowiązanego. Zdaniem wierzyciela, za umorzeniem przemawia słuszny interes publiczny. Biorąc bowiem pod uwagę fakt ogłoszenia upadłości zobowiązanego oraz jego zobowiązań wobec Zakładu w kwocie 104.478,25 zł odzyskanie całości wierzytelności jest nierealne. Obciążenie zatem wierzyciela, działającego w interesie publicznym, kosztami egzekucyjnymi byłoby gospodarczo nieuzasadnione. Rozpatrując przedmiotowy wniosek, Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w K. postanowieniem z dnia [...] Nr [...] wydanym na podstawie art. 64 e § 1,2 i 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji odmówił umorzenia kosztów egzekucyjnych. Organ egzekucyjny wyjaśnił, że nie można oceniać zasadności wniosku wierzyciela w sytuacji, gdy istnieje możliwość odzyskania naliczonych kosztów egzekucyjnych w postępowaniu upadłościowym. Dopiero w przypadku nie odzyskania tych wierzytelności, po wykazaniu ważnego interesu publicznego możliwe jest ubieganie się o ulgę w postaci umorzenia. Na postanowienie to Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. złożył zażalenie, w którym wniósł o umorzenie w całości kosztów egzekucyjnych. Wierzyciel podniósł, że żaden przepis ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji kształtujący instytucję umorzenia kosztów egzekucyjnych nie przewiduje ograniczenia określonego w postanowieniu I instancji jako argumentu uzasadniającego odmowę umorzenia tych kosztów. Okoliczność prowadzenia wobec zobowiązanego postępowania upadłościowego, może natomiast stanowić podstawę do zawieszenia postępowania w przedmiocie wniosku wierzyciela o umorzenie kosztów egzekucyjnych do czasu zakończenia postępowania upadłościowego. W świetle przepisów ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń (t.j. Dz.U. z 2007r. Nr 11 poz. 74) Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest państwową jednostką organizacyjną nie prowadzący działalności gospodarczej. Przychody ZUS wynikają ściśle z przepisów prawa i ani Zakład ani Oddział nie mają bezpośredniego wpływu na ich wielkość. Zobowiązania wobec ZUS mają charakter publicznoprawny, a działalność zakładu służy interesowi publicznemu i jest finansowana ze środków publicznych. Wierzyciel zarzucił, że wobec powyższego obciążenie go kosztami egzekucyjnymi, przy jednoczesnym braku pokrycia należności z tytułu składek, jest gospodarczo nieuzasadnione i niezgodne z interesem publicznym. Postanowieniem z dnia [...] Nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej w S. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Stwierdził, że ustawodawca w art. 64e § 2 ustawy egzekucyjnej w administracji sformułował zamknięty katalog przesłanek umożliwiających umorzenie kosztów egzekucyjnych oraz, że umorzenie to ma charakter fakultatywny. W przedmiotowej sprawie nie można jednoznacznie przesądzić o nieściągalności kosztów postępowania od zobowiązanego Gminnej Spółdzielni "S." z siedzibą w P. do czasu zakończenia postępowania upadłościowego. Nie można również zgodzić się z twierdzeniami wierzyciela, że obciążenie kosztami egzekucyjnymi, przy jednoczesnym braku pokrycia należności z tytułu składek jest niezgodne z interesem publicznym. Zgodnie z art. 77 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, Zakład Ubezpieczeń Społecznych gospodaruje swoim mieniem oraz prowadzi samodzielną gospodarkę finansową w ramach posiadanych środków. Nadto z przychodów, które uzyskuje Zakład pokrywa się w szczególności pozostałe koszty bieżącej działalności Zakładu. Wierzyciel ma więc wpływ na planowanie dochodów i kosztów powstałych w toku działalności. Zapewne żalący się nie po raz pierwszy występuje jako wierzyciel w postępowaniu egzekucyjnym i powinien w związku z tym przewidzieć, że w określonych sytuacjach wiąże się to z ponoszeniem kosztów egzekucyjnych. Pojęcie "interesu publicznego", o jakim mowa w art. 64 e § 2 ustawy egzekucyjnej powinno być oceniane z uwzględnieniem wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie do organów państwa. Niemożność jednoznacznego zdefiniowania tego pojęcia powoduje, że w każdym indywidualnym przypadku jego znaczenie może uwzględniać różne aspekty wskazanych wyżej wartości. Zgodnie z art. 64 c § 9 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji środki pieniężne pochodzące z wyegzekwowanych lub pokrytych przez wierzyciela kosztów egzekucyjnych przypadają na rzecz tego organu, który je uzyskał tj. organu egzekucyjnego. Organ egzekucyjny przeznacza te środki na finansowanie wydatków bieżących i inwestycyjnych prowadzonej egzekucji administracyjnej, w tym w szczególności na zakup : - wyposażenia do którego należy zaliczyć również wyposażenie osobiste pracowników prowadzących egzekucję administracyjną, - materiałów niezbędnych do przygotowania i prowadzenia skutecznej egzekucji, - innych usług pozwalających na efektywne wykonywanie egzekucji. Dlatego zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej, w interesie publicznym, a także w interesie wierzycieli, na rzecz których działa organ egzekucyjny prowadzący postępowanie, jest uzyskanie powstałych w toku egzekucji administracyjnej kosztów. Zostaną one przeznaczone na w/w wydatki. Skuteczna egzekucja może przełożyć się na efektywność ściągania należności publicznych, w tym egzekwowanych składek, określonych w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych. Wystąpienie ważnego interesu publicznego należało zatem rozpatrywać nie tylko w kontekście sytuacji Zakładu, ale także w kontekście wpływu uzyskanych kosztów na wzrost skuteczności egzekucji administracyjnej, co niewątpliwie leży w interesie społecznym. Niezależnie od powyższego, Dyrektor Izby zauważył, że nie stwierdzono, aby ściągnięcie kosztów w niniejszej sprawie spowodowało niewspółmierne wydatki egzekucyjne. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. w skardze wniesionej w Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie wniósł o uchylenie postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w S. Skarżący zarzucił, że w zaskarżonym rozstrzygnięciu jednostronnie zinterpretowano pojęcie "interesu publicznego" o jakim mowa w art. 64e § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2005r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.). Dyrektor Izby Skarbowej nie wziął bowiem pod uwagę szczególnego statusu ZUS oraz środków, którymi dysponuje. Środki na ubezpieczenie społeczne powinny być szczególnie chronione, a osoby ubezpieczone mają prawo wymagać, aby ich składki były przeznaczone w głównej mierze na wypłatę świadczeń ubezpieczonym. ZUS z jednej strony powinien dbać o system ubezpieczeń społecznych i wypłacać świadczenia z tego tytułu, z drugiej strony zobowiązany jest wszelkimi możliwymi środkami ściągać i egzekwować należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Wniosek o umorzenie kosztów egzekucyjnych powinien być zdaniem skarżącego rozważony z tego punktu widzenia. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w S. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu. Dodatkowo podniósł, że Dyrektor Oddziału ZUS w K. nie skorzystał z uprawnień przysługujących mu jako organowi egzekucyjnemu z art. 19 § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Gdyby bowiem wszczął egzekucję i zastosował przysługujące mu środki egzekucyjne, koszty tego postępowania obciążające ZUS jako wierzyciela mogłyby kształtować się na niższym poziomie. Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z art. 64 e § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2005r. Nr 229 poz. 1954 ze zm.) organ egzekucyjny może umorzyć w całości lub w części przypadające na jego rzecz koszty egzekucyjne, jeżeli : 1) stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku lub gdy zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej, 2) za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny, 3) ściągnięcie tylko kosztów egzekucyjnych spowodowałoby niewspółmierne wydatki egzekucyjne. Z powyższego uregulowania wynika, że organ egzekucyjny, który dysponuje prawem do umorzenia kosztów egzekucyjnych, może, ale nie musi, umorzyć te koszty. Z tego też względu sama odmowa umorzenia kosztów egzekucyjnych nie narusza prawa zarówno wtedy, gdy wystąpiły przesłanki ich umorzenia, jak i wtedy, gdy nie miały one miejsca. Sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona i obejmuje zbadanie, czy organ rozważył wszelkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia wnioskowanej ulgi. "Interes publiczny" o jakim mowa w art. 64 e § 2 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie został przez ustawodawcę zdefiniowany. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji trafnie wskazano, że pojęcie to powinno być ocenione z uwzględnieniem wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie do organów państwa. Należy podkreślić, że interes publiczny nie może być utożsamiony z subiektywnym przekonaniem wnioskodawcy o zasadności umorzenia tych kosztów. "Interes publiczny" o jakim mowa w przepisie musi być przy tym tego rodzaju, aby można było określić go przymiotnikiem – "ważny". Użycie tego słowa podkreśla bowiem wyjątkowość zastosowania instytucji umorzenia kosztów. Dyrektor Izby Skarbowej w zaskarżonym postanowieniu rozpatrzył treść tego pojęcia zarówno w kontekście sytuacji skarżącego, który prowadzi samodzielną gospodarkę finansową w ramach posiadanych środków i występując nie po raz pierwszy w roli wierzyciela w postępowaniu egzekucyjnym musi liczyć się z tym, że zostanie obciążony kosztami egzekucyjnymi, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego, jak również w kontekście wpływu uzyskanych kosztów egzekucyjnych na wzrost skuteczności egzekucji administracyjnej, co niewątpliwie leży w interesie publicznym, w tym również wierzyciela, którym jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Nie bez znaczenia w sprawie jest zdaniem Sądu również wysokość przedmiotowych kosztów. Niezależnie od powyższego, w odpowiedzi na skargę trafnie zwrócono uwagę, że dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych pełni funkcję organu egzekucyjnego w zakresie egzekucji świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Skorzystanie przez skarżącego z tego ustawowego uprawnienia miałoby niewątpliwie wpływ na kształtowanie kosztów postępowania egzekucyjnego obciążającego Zakład jako wierzyciela. Reasumując, w zaskarżonym postanowieniu zdaniem Sądu, w sposób wyczerpujący uzasadniono stanowisko odmawiające umorzenia kosztów egzekucyjnych w świetle przesłanek określonych w art. 64 e § 2 pkt 2 omawianej ustawy. Ocenione zostały przedstawione przez skarżącego przyczyny, dla których domagano się umorzenia kosztów egzekucyjnych. Wyjaśniono również powody, dla których uznano, że w sprawie nie wystąpiły przesłanki ich umorzenia. Dlatego na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) należało orzec jak w sentencji.