II SA/Kr 1205/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Halina Jakubiec Sędziowie WSA Elżbieta Kremer NSA Piotr Lechowski (spr.) Protokolant Bernadetta Szczypka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 listopada 2007 r. sprawy ze skargi J.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [....] w przedmiocie zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji II S A/Kr 1205/06 Uzasadnienie Decyzją z dnia [...] r. symb. [...] po rozpatrzeniu odwołania J. M., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] r. nr [...], którą odmówiono J. M. zasiłku celowego na zakup obuwia i opału. W podstawie prawnej decyzji SKO powołano przepisy art. 2 ust. 1, art. 3, art. 7, art. 8, art. 11 i art. 39 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, póz. 593 ze zm.). Uzasadniając swoją decyzję, Kolegium Odwoławcze wskazało, że podstawę decyzji odmownej Prezydenta Miasta [...] stanowił m.in. przepis art. 107 w zw. z art. 106 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, póz. 593 z późn.zm.), w myśl których to przepisów decyzję o przyznaniu lub odmowie świadczenia wydaje się po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego, a odmowa złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym jest podstawą decyzji o odmowie przyznania świadczenia. Wskazano, iż organ l instancji miał także podstawy do zastosowania art. 11 ust. 2 tej ustawy, który brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym m.in. w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, uznaje za przesłankę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Podkreślono, że J. M. ubiegał się o przyznanie pomocy społecznej w formie zasiłku celowego, na zaspokojenie niezbędnych potrzeb bytowych na pokrycie kosztów zakupu opału i obuwia. Decyzja odmowna organu l instancji oparta była na ustaleniu braku chęci współpracy z organem, o czym świadczyła nieobecność w miejscu zamieszkania, mimo wezwania do przebywania w mieszkaniu w określonym czasie i awizowanej przez pracowników socjalnych wizyty w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Nawiązując do podniesionego w odwołaniu od tej decyzji zarzutu J. M., że w dacie wskazanej przez pracowników MOPS-u był obecny w domu, lecz nikt nie przyszedł na wywiad środowiskowy, organ odwoławczy uznał, iż nieobecność J.M. w miejscu zamieszkania była udokumentowana odpowiednimi notatkami urzędowymi i podzielił stanowisko organu l instancji, iż nie wykazał on chęci współpracy z organem co uzasadniało utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji. II SA/Kr 1205/06 Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję wniósł J. M., z wnioskiem o jej uchylenie. Skargę oparto na zarzucie naruszenia przepisów art. 7 i 8 kpa. Skarżący przyznał, że otrzymał w dniu [...] wezwanie do obecności w dniu [...] w miejscu zamieszkania i twierdził że zastosował się do niego razem z matką, lecz nikt nie przybył w celu sporządzenia wywiadu. Zdaniem skarżącego Kolegium Odwoławcze nie zbadało zasadności tego zarzutu podniesionego jeszcze w odwołaniu. Podniósł nadto, iż Kierownik Fili MOPS jest do niego nastawiony nieprzychylnie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie podtrzymując ustalenia i stanowisko prawne. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył: Skarga jest uzasadniona. Zgodnie z przepisem art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, póz. 1270 z późn.zm.), ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Przedmiotem sprawy jest wniosek J. M. z dnia [...] r. o przyznanie zasiłku celowego na zakup obuwia i opału. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 25 listopada 2005 r. sygn. akt M SA/Kr 51/02, uchylił poprzednią decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. wraz z utrzymaną nią w mocy decyzją organu l instancji - Kierownika Filii Nr [...] Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, którą odmówiono udzielenia pomocy społecznej w formie zasiłku celowego na zakup obuwia i opału. Wprawdzie rozstrzygnięcie powyższe zapadło pod rządem przepisów obowiązującej wówczas ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz. U. tj. z 1998 r. Nr 64, póz. 414 z późn.zm.), to na tle ówczesnego przepisu art. 6 ust. 1a, zwrócił Wojewódzki Sąd Administracyjny uwagę, że przesłanka braku współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym, musi być oceniana nie w sferze wolutywnej, a więc w sferze psychicznej - braku chęci współdziałania, lecz na tle obiektywnych zdarzeń, dowodzących braku współdziałania, z oderwaniem od motywów, które powodują, że go brak. II SA/Kr 1205/06 Z dniem 1 maja 2004 r. weszły w życie (poza wyjątkami określonymi art. 161 pkt 1-3) przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, póz. 593 z późn.zm.) - zwanej dalej ustawą. W myśl art. 150 ustawy jej przepisy mają zastosowanie do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem jej wejścia w życie. Organ l instancji w swej podstawie prawnej wskazał m.in. na przepisy art. 4 i 107 ustawy. Pierwszy z nich nakłada na osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej obowiązek współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Brak tego współdziałania zgodnie z art. 11 ust. 2 - który jest odpowiednikiem art. 6 ust. 1a poprzedniej ustawy - może stanowić podstawę odmowy przyznania świadczenia, albo do uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub do wstrzymania świadczeń. Przepis art. 107 ust. 4 stanowi natomiast, że w przypadku ubiegania się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej po raz kolejny, a także gdy nastąpiła zmiana danych zawartych w wywiadzie sporządza się aktualizację wywiadu. W przypadku osób korzystających ze stałych form pomocy aktualizację sporządza się nie rzadziej niż co 6 miesięcy mimo braku zmiany danych. Pracownik socjalny według art. 107 ust. 5 przeprowadzający wywiad rodzinny może domagać się od osoby lub rodziny ubiegającej się o pomoc złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym. Odmowa złożenia oświadczenia jest podstawą decyzji o odmowie przyznania oświadczenia. W sprawie poza sporem było, że dnia [...] r. skarżący potwierdził odebranie, opartego na przepisie art. 50 § 1 kpa wezwania do obecności w dniu [...] r. w godzinach [...] w miejscu zamieszkania w sprawie przeprowadzenia wywiady środowiskowego w przedmiocie zasiłku celowego na zakup obuwia i opału, przy czym wezwanie zawierało pouczenie o skutkach niezastosowania się do niego. Za dowód, iż skarżący nie zastosował się do wezwania organ l instancji przyjął notatkę służbową z dnia [...] r. (k. [...] akt ad.) a organ odwoławczy akceptował to ustalenie, pomimo zawartych w odwołaniu twierdzeń skarżącego, że w czasie wskazanym wezwaniem był w miejscu zamieszkania obecny. Oceniając treść notatki służbowej z dnia [...] r. należy skonstatować, że nie zawiera ona stwierdzenia w jakim czasie tego dnia pracownicy socjalni udali się do miejsca zamieszkania skarżącego by przeprowadzić wywiad i nie zastali nikogo w miejscu zamieszkania. Treść notatki nie zawiera stwierdzenia, że pracownicy socjalni byli w celu przeprowadzenia wywiadu w miejscu zamieszkania II S A/Kr 1205/06 skarżącego w godzinach określonych w wezwaniu, a zatem nie pozostaje w bezpośredniej sprzeczności z twierdzeniami odwołania. Organ odwoławczy przekroczył zatem granice oceny dowodów określone przepisem art. 80 kpa, gdyż nie wyjaśnił na jakich dowodach oparł ustalenie, że twierdzenie skarżącego nie jest prawdziwe. Samo stwierdzenie organu, że zapowiedziana wizyta była "udokumentowana odpowiednimi dokumentami", w świetle powyższych okoliczności nie jest wystarczające. Nadto, wbrew wskazaniom Sądu, organ odwoławczy kładzie nacisk na "niewykazanie chęci współpracy z organem", a przesłanką odmowy może być brak współpracy. W tej sytuacji brak było podstaw do stanowczego przyjęcia, że zachodziła przewidziana art. 107 ust. 5 w zw. ust. 4 ustawy podstawa do odmowy przyznania świadczenia, a ustaleń dokonano z naruszeniem art. 7, 77 i 80 kpa. Należy też podkreślić zarazem, że w świetle przepisów ustawy rodzinny wywiad środowiskowy jest szczególnym rodzajem dowodu, przewidzianym w ustawie o pomocy społecznej, jego przeprowadzenie musi poprzedzać każdą decyzję w przedmiocie przyznania lub odmowy przyznania świadczenia, za wyjątkiem - w myśl art. 106 ust. 4 - decyzji w sprawie przyznania biletu kredytowego oraz decyzji w sprawach cudzoziemców, o których mowa w art. 5a ustawy. Zawarta w art. 107 ust. 4 regulacja oznacza, że w przypadku kolejnego ubiegania się o pomoc przez ten sam podmiot (bez względu na to czy forma pomocy jest taka sama jak poprzednio), pracownik socjalny obowiązany jest sporządzić aktualizację wywiadu. Odmowa w ramach aktualizacji rodzinnego wywiadu środowiskowego złożenia oświadczenia o stanie majątkowym lub dochodach osoby lub rodziny domagającej się przyznania prawa pomocy, albo też brak współdziałania z pracownikiem socjalnym w celu uzyskania aktualizacji wywiadu w tym zakresie, może stanowić podstawę odmowy przyznania świadczenia. Okoliczności te będą organy miały na uwadze przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c w zw. z art. 135 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, póz. 1270 z późn.zm.).