II GSK 316/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : sędzia NSA Edward Kierejczyk po rozpoznaniu w dniu 18 marca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej W. N. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 grudnia 2007 r. sygn. akt IV SA/Wa 1650/07 w zakresie odrzucenia skargi w sprawie ze skargi W. N. na postanowienie Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] czerwca 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia zaświadczenia właściwego urzędu skarbowego postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 3 grudnia 2007 r., sygn. akt IV SA/Wa 1650/07 odrzucił skargę W. N. na postanowienie Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] czerwca 2007 r. znak: [...], którym utrzymano w mocy postanowienie tego organu z dnia [...] maja 2007 r. odmawiające przywrócenia terminu do złożenia zaświadczenia właściwego urzędu skarbowego, dokumentującego kwotę należnego podatku dochodowego od przychodów z pozarolniczej działalności gospodarczej za rok 2005 oraz zasądził zwrot kwoty 100 zł uiszczonej tytułem wpisu. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd uznał, że skarżąca uchybiła trzydziestodniowemu terminowi do wniesienia skargi, określonemu w art. 53 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., ponieważ wniosła ją w dniu 27 lipca 2007 r. (data nadania pisma w urzędzie pocztowym), a ze znajdującego się w aktach sprawy potwierdzenia odbioru skarżonego postanowienia organu administracji wynika, że zostało ono skarżącej doręczne w dniu 21 czerwca 2007 r. W skardze kasacyjnej od tego postanowienia skarżąca zarzuciła mu naruszenie przepisów prawa procesowego mające istotny wpływ na wynik postępowania, w szczególności art. 72 i 178 p.p.s.a. i wniosła o jego uchylenie w całości. W uzasadnieniu zwróciła uwagę, że pojęcie "dorosły" w rozumieniu art. 72 p.p.s.a. jest tożsame z pojęciem "pełnoletni", określonym w art. 10 § 1 kc, co wynika zarówno z orzecznictwa jak i właściwego rozumienia języka potocznego, w którym "pełnoletność" oznacza wiek, w którym uzyskuje się pełnię praw cywilnych i politycznych oraz ponosi się pełną odpowiedzialność za swoje czyny. Dopiero z chwilą osiągnięcia pełnoletności w rozumieniu art. 10 kc człowiek staje się na tyle dojrzały i zdolny do samodzielnego kształtowania praw i obowiązków, a więc osobą, która działa z pełnym rozeznaniem także w zakresie następstw czynności faktycznych o skutkach prawnych, do których należy zaliczyć doręczanie pism w postępowaniu administracyjnym czy sądowym. Skarżąca podkreśliła, że zaskarżone postanowienie Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego zostało doręczone w dniu 21 czerwca 2007 r. przez pocztę polską synowi skarżącej, który był małoletni w dniu odbioru przesyłki poleconej, ponieważ urodził się 5 lipca 1989 r. Przesyłkę tą skarżąca otrzymała od małoletniego syna dopiero 27 czerwca 2007 r. Należało zatem uznać, że doręczenie tego postanowienia nastąpiło nieprawidłowo, ponieważ dokonano tej czynności do rąk osoby niebędącej dorosłym domownikiem, a nadana w dniu 27 lipca 2007 r. przez skarżącą skarga została wniesiona w terminie. Do skargi kasacyjnej załączono między innymi kserokopię odpisu skróconego aktu urodzenia syna skarżącej. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie podkreślając, że tezy postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 grudnia 1993 r. (sygn. akt SA/Po 1931/93) o uznaniu określenia "dorosły" jako tożsamego z pojęciem "pełnoletni" użytym w art. 10 § 1 kc nie należy interpretować jedynie w oparciu o kryteria wykładni językowej, ponieważ względy praktyczne i wykładnia celowościowa przemawiają za mniej sformalizowanym stanowiskiem. Jeśli pismo odebrała osoba niepełnoletnia i dotarło ono do adresata, to nie ma podstaw do kwestionowania prawidłowości jego doręczenia adresatowi, tym bardziej, że na doręczycielu przekazującemu przesyłkę domownikowi nie spoczywa szczegółowy obowiązek weryfikacji wieku domownika. Przesyłkę z dnia 21 czerwca 2007 r. odebrał syn skarżącej, któremu w dniu jej odebrania do ukończenia 18 lat brakowało zaledwie 14 dni. Nie ulega wątpliwości, że przesyłka adresowana do skarżącej do niej dotarła za pośrednictwem domownika, a pisemne oświadczenie syna o przekazaniu listu poleconego dopiero po tygodniu jest nieprzekonywujące, ponieważ zasady doświadczenia życiowego wskazują, że małoletni zwykle przekazują korespondencję dorosłym lub umieszczają ją w widocznym miejscu (i raczej nie chowają jej do zamkniętej szuflady z książkami), a większe problemy z przekazaniem przesyłek adresatom częściej stwarzają osoby dorosłe, na przykład w podeszłym wieku. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna została oparta na jednej z dwóch możliwych podstaw określonych w art. 174 p.p.s.a. tj. na naruszeniu przez Sąd I instancji przepisów postępowania, czyli art. 72 i 178 p.p.s.a. Należy jednak podkreślić, że sposób doręczenia skarżącej postanowienia Prezesa KRUS podlega jeszcze zasadom uregulowanym w rozdziale 8 - Doręczenia kodeksu postępowania administracyjnego, a nie przepisom procedury sądowoadministracyjnej, w tym wskazanemu przez skarżącą art. 72, który reguluje podobnie sposób doręczania pism, ale już w postępowaniu sądowym. Doręczanie pism jest czynnością materialno - techniczną administracji, która wywołuje określone skutki prawne przez fakty. W procedurze administracyjnej, podobnie jak w cywilnej, prawne skutki związane są z doręczeniem pisma, natomiast z punktu widzenia poprawności czynności procesowych i biegu postępowania nie ma znaczenia, czy adresat z treścią tego pisma się zapoznał. Samo potwierdzenie pokwitowania ma istotne znaczenie przy ocenie daty rozpoczęcia lub zakończenia biegu terminu oraz możliwości dokonania określonych czynności (por. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2004, s. 290-291). W art. 43 k.p.a. uregulowane jest tzw. doręczenie zastępcze, które może być dokonane tylko z zachowaniem łącznie kilku przesłanek w nim określonych, tj. po pierwsze - adresat jest nieobecny w momencie doręczenia pisma, po drugie - pismo przyjmują osobiście za pokwitowaniem dorosłe osoby wymienione w przepisie, z zachowaniem kolejności w nim podanej tj. domownik, sąsiad lub dozorca domu. Po trzecie - osoby te zobowiązują się do oddania pisma osobiście adresatowi. W orzecznictwie dokonano już wykładni terminu "dorosły domownik", co w rozpoznawanej sprawie ma istotne znaczenie. Przyjęto, że określenie "dorosły" w rozumieniu art. 43 k.p.a. jest tożsame z pojęciem "pełnoletni" określonym w art. 10 § 1 kc (tak: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Poznaniu z dnia 3 grudnia 1993 r., sygn. akt SA/Po 1931/1993, ONSA 1995/2/53 a także wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 maja 1999 r., sygn. akt II SA 447/1999, lex nr 46791). Zgodnie z art. 10 § 1 kc pełnoletnim jest, kto ukończył lat osiemnaście. Jest to zasada ogólna dotycząca wszelkiego rodzaju sytuacji w różnych dziedzinach życia społecznego, z którymi wiążą się określone regulacje prawne, a które to regulacje dla własnych potrzeb nie definiują tego pojęcia. Tak jest np. w ustawach określających przyznawanie świadczeń rodzinnych czy dotyczących bezrobocia. Ustawodawca przyjął, że z osiągnięciem pełnoletności dana osoba nabywa pełnię praw publicznych a tym samym ponosi całkowitą odpowiedzialność za swoje czyny. Wyjątki od tej zasady uregulowane są wyraźnie w konkretnych przepisach np. prawa rodzinnego, dotyczącego zawarcia małżeństwa czy też w przepisach prawa pracy lub prawa karnego. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ zwrócił uwagę, że w dniu doręczenia przesyłki poleconej synowi skarżącej do ukończenia 18 lat brakowało tylko 14 dni i powołał się na orzeczenie z dnia 28 lutego 2002 r. (sygn. akt III CKN 1316/2000, lex nr 55/37), w którym Sąd Najwyższy stwierdził, że jeżeli przesyłkę odebrała osoba wprawdzie niepełnoletnia, ale będąca domownikiem, to gwarantuje to realną możliwość dojścia oświadczenia do wiadomości adresata. Należy jednak podkreślić, że wskazane orzeczenie dotyczy zupełnie innego stanu faktycznego, na co Sąd Najwyższy zwrócił uwagę w tym wyroku stwierdzając, że nie można wprost reguł dotyczących doręczeń procesowych przenosić na użytek skuteczności składania oświadczeń woli. Nie można zatem uznać argumentu organu, że skoro do uzyskania pełnoletności odbiorcy przesyłki, nie będącemu jej adresatem, brakowało dwa tygodnie, to doręczenie jej należy uznać za skuteczne, ponieważ pełnoletność osiąga się z upływem pełnej daty. Stosownie do art. 112 kc zdanie drugie, przy obliczaniu wieku osoby fizycznej termin upływa z początkiem ostatniego dnia, który swoją datą odpowiada dniu urodzenia. Jest to również reguła ogólna, a odstępstwo od niej może być przewidziane tylko w ustawie. Doręczający winien zatem sprawdzać, czy odbiorca przesyłki faktycznie ukończył 18 lat i jest tym samym uprawniony do jej odbioru w imieniu adresata. W związku z takim przyjęciem terminu "dorosły" w rozumieniu art. 43 k.p.a. należało stwierdzić, że doręczenie skarżącej postanowienia organu nie było prawidłowe, ponieważ dokonano go do rąk domownika, który nie był osobą dorosłą. Tym samym skarżąca nie miała możliwości pełnego wykorzystania przysługującego jej trzydziestodniowego terminu do wniesienia skargi do sądu administracyjnego (zgodnie z art. 53 § 1 p.p.s.a.), bo nie można jej obciążać skutkami wadliwego doręczenie poprzez skrócenie okresu przewidzianego przez ustawodawcę do przygotowania i wniesienia skargi. W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.