II GSK 781/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Korycińska (spr.) Sędzia NSA Janusz Zajda Sędzia del. WSA Maria Jagielska Protokolant Jerzy Stelmaszuk po rozpoznaniu w dniu 26 marca 2009 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej W. Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 3 grudnia 2007 r. sygn. akt V SA/Wa 1604/07 w sprawie ze skargi W. Z. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne oddala skargę kasacyjną I Zaskarżonym skargą kasacyjną wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w W., po rozpoznaniu sprawy ze skargi W. Z. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2006 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia zdrowotne - uchylił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej należności głównej a w pozostałej części skargę oddalił. W uzasadnieniu orzeczenia Sąd podał, że skarżący wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o umorzenie zaległych składek na ubezpieczenie zdrowotne. Decyzją z dnia [...] października 2006 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności wraz z odsetkami w łącznej kwocie 8.444,51 zł. W motywach decyzji organ wyjaśnił, że wnioskujący o umorzenie zaległości, prowadził od 15 kwietnia 1998 r. do 1 kwietnia 2004 r. jednoosobową działalność gospodarczą pod nazwą Firma Wielobranżowa "G.". W toku tej działalności wnioskodawca dopuścił do powstania zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne. W. Z. był także zatrudniony na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony osiągając zarobki w granicach 4000 - 7000 zł brutto. Posiada zobowiązania alimentacyjne w kwocie 920 zł miesięcznie oraz jest zadłużony w bankach na kwotę ok. 18000 zł. Na utrzymaniu ma niepracującą żonę zarejestrowaną jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Jego wydatki miesięczne wynoszą około 1380 zł. Zakład powołał się na treść art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2007 r. Nr 11 poz. 74), dalej: u.s.u.s. i wskazał, że ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika ażeby w stosunku do strony zachodziła przesłanka całkowitej nieściągalności, co pozwoliłoby na ewentualne rozważanie wniosku o umorzenie z tej przyczyny. W odniesieniu do strony nie zachodzi również przesłanka jej ważnego interesu w rozumieniu art. 28 § 3a u.s.u.s. w związku z treścią rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. Wprawdzie zainteresowany ma obciążenia alimentacyjne, ale jego dochody umożliwiają mu spłacenie należności choćby w ratach, zwłaszcza, że dysponuje majątkiem podlegającym egzekucji. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] grudnia 2006 r. utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy wskazując, że umorzenie należności zależy od oceny sytuacji osoby zainteresowanej i od uznania Zakładu, który musi mieć na uwadze stan środków finansowych, którymi dysponuje i z których pokrywa należności ubezpieczonych. W. Z. jest w stanie uiścić należne zadłużenie zwłaszcza, że w stosunku do tych należności zastosowanie ma 10 letni okres przedawnienia. Organ podkreślił przy tym, że jeśli chodzi o wniosek strony o rozłożenie należności głównej na raty, zostanie on rozpoznany w innym trybie. Rozpoznając skargę na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. uznał, że jest ona częściowo uzasadniona, gdyż brak było podstaw do rozstrzygania w zaskarżonej decyzji o umorzeniu należności głównej. We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy skarżący domagał się bowiem weryfikacji decyzji tylko w zakresie odmowy umorzenia odsetek. Uznając, że Prezes ZUS rozstrzygnął ponad żądanie strony, Sąd I instancji uchylił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej należności głównej w postaci składek. Dokonując natomiast oceny rozstrzygnięcia, co do żądania umorzenia odsetek, Sąd przyjął, że decyzja w tym zakresie nie narusza prawa. Sąd uznał, iż faktem jest, że skarżący jest obciążony alimentami, a jego żona jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, a nadto skarżący musi pokrywać określone i wykazywane koszty bieżącego utrzymania i obecnie pozostaje bez pracy. Tym niemniej nie można tracić z pola widzenia, w ocenie Sądu I instancji tego, że mając taką właśnie sytuację, skarżący zrezygnował z dobrze płatnej pracy, bo jak twierdzi - stan zdrowia nie pozwalał mu dalej pracować. Dobrowolne pozbawienie się przychodów pieniężnych, według Sądu I instancji świadczy o tym, że skarżący dysponuje jednak pewnymi środkami finansowymi, a to pozwala uznać, że będzie również w stanie na przestrzeni czasu płacić istniejące zadłużenie. II W skardze kasacyjnej W. Z. zakwestionował wyrok Sądu I instancji w części oddalającej skargę. Wyrokowi zarzucił naruszenie: - art. 184 Konstytucji RP, art. 1 § 1 oraz § 2 ustawy z dnia 20 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269 ze zm.), dalej p.u.s.a. oraz art. 3 § 1 i § 2 p.p.s.a., poprzez niewykonanie obowiązku kontroli decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2006 r., określonego w tych przepisach, polegające na niedostrzeżeniu naruszeń przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przepisu art. 28 § 3a u.s.u.s. w związku z treścią rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, - art. 28 § 3a u.s.u.s. w związku z treścią rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne poprzez jego niewłaściwe zastosowanie Podnosząc te zarzuty skarżący domagał się uchylenia wyroku w zaskarżonej części oraz zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego nieopłaconej pomocy prawnej z urzędu. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący podniósł, iż Sąd bezpodstawnie i arbitralnie przyjął, choć nie wynikało to ze stanu faktycznego, że "...nie zachodzi ważny interes i dowolnie uznał, że skarżący dobrowolnie, świadomie zrezygnował z dobrze płatnej pracy, mimo że skarżący był w sytuacji przymusowej, mimo iż praca szkodziła jego zdrowiu". III Na rozprawie pełnomocnik skarżącego sprecyzował wnioski zawarte w skardze kasacyjnej domagając się uchylenia zaskarżonej części wyroku i rozpoznania skargi wniesionej do Sądu I instancji. Nadto powtórzył argumentacje zarzutów skargi kasacyjnej. IV Naczelny Sad Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania, która w tej sprawie nie zachodzi. W świetle treści przytoczonego przepisu nie może budzić wątpliwości, że wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz zakreślone jest zarzutami podniesionymi przez kasatora. Ponieważ zarzuty wyznaczają granice badania sprawy przez Naczelny Sąd Administracyjny, istotne znaczenie ma należyte ich sformułowanie. Podstawy skargi kasacyjnej określa art. 174 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem skargę kasacyjną można oprzeć zarówno na naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1 przywołanego przepisu), jak i na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2 art. 174). Błędna wykładnia, o której mowa w art. 174 pkt 1 p.p.s.a. to mylne rozumienie określonej normy prawnej, a niewłaściwe zastosowanie to wadliwe uznanie, że ustalony w sprawie stan faktyczny odpowiada hipotezie określonej normy prawnej. Konstruując skargę kasacyjną należy jej zarzuty odnieść do zaskarżonego orzeczenia, wskazując przepisy prawa materialnego bądź procesowego, które naruszył wojewódzki sąd administracyjny stosując je niewłaściwie lub też błędnie wykładając, a nadto, w sytuacji oparcia skargi kasacyjnej na drugiej z podstaw wymienionych w art. 174 p.p.s.a., należy wykazać wpływ wytkniętego uchybienia na wynik sprawy sądowoadmnistracyjnej. Naruszenie prawa może polegać także na zaniechaniu zastosowania przepisu, który w określonym stanie faktycznym powinien być zastosowany. W takim wypadku w skardze kasacyjnej należy wskazać pominięty przepis i uzasadnić, dlaczego winien on lec u podstaw kwestionowanego rozstrzygnięcia. Przenosząc te ogólne uwagi na grunt rozpoznawanej skargi kasacyjnej stwierdzić należy, że jej autor, jakkolwiek powołał obydwie podstawy, o których mowa w art. 174 p.p.s.a., w istocie wadliwość orzeczenia upatruje w naruszeniu przez Sąd I instancji art. 28 § 3a u.s.u.s., "polegające na niezastosowaniu tego przepisu, mimo iż zachodziły przesłanki do jego zastosowania, tj. ważny interes" (treść zarzutu 2 skargi kasacyjnej). W myśl przywołanego w skardze kasacyjnej przepisu, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Wprowadzając instytucje umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne podmiotów określonych w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., ustawodawca przesądził, iż w stosunku do nich, po pierwsze nie musi zachodzić przesłanka całkowitej nieściągalności, po wtóre, umorzenie zaległości możliwe jest tylko w uzasadnionych przypadkach. W przepisie tym nie ma kryterium "ważnego interesu", z którym strona skarżąca wiąże jego stosowanie. Ponadto, co ma newralgiczne znaczenie, omawiany przepis nie stanowi podstawy do wydania decyzji związanej, lecz do wydania rozstrzygnięcia uznaniowego, co oznacza, że nawet wystąpienie "uzasadnionego przypadku" nie obliguje właściwego organu do umorzenia należności z tytułu składek. Inaczej rzecz ujmując, przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. stanowi podstawę materialnoprawną zarówno decyzji o umorzeniu należności, jak i decyzji odmawiającej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na to ubezpieczenie. W sytuacji odmowy umorzenia należności, nie można zatem skutecznie zarzucać naruszenia art. 28 ust. 3a u.s.u.s., poprzez jego niezastosowanie. Obok zarzutu naruszenia omawianego przepisu w pierwszym punkcie skargi kasacyjnej jej autor zarzucił nadto orzeczeniu naruszenie art.184 Konstytucji RP oraz art. 1 § 1 i 2 ustawy p.u.s.a., a także art. 3 § 1 i § 2 p.p.s.a. Konstrukcja tego zarzutu, nieodpowiadająca wymogom określonym w art. 176 p.p.s.a. zasadza się na poglądzie strony skarżącej, iż sąd administracyjny nie dokonał kontroli zgodności zaskarżonej decyzji z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Zarzut ten wiąże się więc z wiodącą tezą skargi kasacyjnej, iż odmowa umorzenia należności stanowi naruszenie art. 28 ust. 3a u.s.u.s., poprzez jego niezastosowanie. Naczelny Sąd Administracyjny z przyczyn uprzednio podanych nie podziela tego poglądu. Ponadto zauważa, że przepis art. 1 p.u.s.a. jest przepisem prawa ustrojowego; jego treść wyjaśnia funkcje pełnione przez sądy administracyjne, nie jest to przepis, który regulowałby postępowanie przed sądem administracyjnym. Z tej przyczyny art. 1 p.u.s.a. nie mieści się w zakresie podstawy kasacyjnej określonej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. Podobnie jak wcześniej powołany przepis art. 1 p.u.s.a., artykuł 3 p.p.s.a. wskazuje cele działania sądów administracyjnych oraz zakres ich kognicji. Z kolei art. 184 Konstytucji jako zasadę wskazuje kontrolę administracji przez sądy administracyjne. Żaden z przywołanych w punkcie 1 skargi kasacyjnej przepisów nie został przez Sąd I instancji naruszony. Wobec braku usprawiedliwionych podstaw skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.