II SA/Rz 429/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ryszard Bryk Sędziowie WSA Zbigniew Czarnik /spr./ AWSA Magdalena Józefczyk Protokolant sek. sąd. Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II Ogólno-Administracyjnym na rozprawie w dniu 9 listopada 2006 r. sprawy ze skargi J. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2006 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] stycznia 2006 r. nr [...] Decyzją z dnia [...] marca 2006 r., [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej /GOPS/, [...] z dnia [...] stycznia 2006 r. w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego dla J. J. z tytułu opieki nad córką P. J. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że odwołanie nie mogło być uwzględnione, gdyż decyzja Kierownika GOPS jest zgodna z przepisami prawa, a to jest podstawa do nieuwzględnienia odwołania. Organ odwoławczy wskazał, że Kierownik GOPS poprawnie zastosował w sprawie z wniosku odwołującej się art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych /Dz.U. nr 139, z 2006 r., poz. 992/. Zgodnie z tym przepisem świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje matce, ojcu lub opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli pomimo spełnienia warunków określonych w art. 17 ust. 1 tej ustawy, dziecko zostaje umieszczone w rodzinie zastępczej albo w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę przez co najmniej 5 dni w tygodniu, z wyjątkiem zakładów opieki zdrowotnej. Ponieważ córka odwołującej się przebywa 4 dni w tygodniu w internacie Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego dla Dzieci Niewidomych i Słabowidomych, to spełnione zostają warunki skutkujące odmową przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż wskazany ośrodek zapewnia całodobową opiekę przez co najmniej 5 dni w tygodniu. Zdaniem organu odwoławczego dla sprawy nie ma znaczenia fakt, że P. J. została przyjęta do szkoły na podstawie skierowania Prezydenta Miasta [...] działającego na wniosek Starosty. Skierowanie takie jest umieszczeniem w placówce opiekuńczo-wychowawczej, gdyż przy braku definicji ustawowej skierowania, przyjąć należy potoczne znaczenie tego terminu, a ono odpowiada działaniem podjętym przez organy. Z decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego nie zgodziła się J. J. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie zarzuciła decyzji naruszenie prawa materialnego, art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b) oraz nie uwzględnienie art. 3 pkt 18 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Naruszenie art. 17 ust. 5 lit. b) ustawy zdaniem skarżącej polega na błędnej wykładni przepisu, przyjmującej, że jej córka P. J. umieszczona została w ośrodku szkolno-wychowawczym, w warunkach które skutkować muszą nie przyznaniem świadczenia pielęgnacyjnego. Konsekwencją błędnej wykładni przepisów prawa jest wydanie wadliwej decyzji, która nie jest zgodna ze stanem faktycznym i prawnym sprawy. Z tych powodów skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie przywołując argumentację jak w uzasadnieniu własnej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, zważył co następuje: Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./ dalej: p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działań administracji publicznej i stosują prawem przewidziane środki. Zakres kontroli sprawowanej przez sądy nie jest wyznaczony granicami skargi, jej podstawą prawną, ani formułowanymi przez stronę wnioskami. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sądy rozpoznają skargi w granicach, danej sprawy biorąc pod uwagę zgodność z przepisami prawa. Rozpoznając sprawę ze skargi J. J. Sąd stwierdza, że skarga zasługuje na uwzględnienie, a to oznacza, że zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja Kierownika GOPS podlegają uchyleniu jako niezgodne z prawem. Sąd podziela argument skargi wskazujący na naruszenie przepisów prawa materialnego art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b) ustawy o świadczeniach rodzinnych polegające na błędnej wykładni tego przepisu. W sprawie poza sporem pozostaje stwierdzenie, że matka P. J. – J. jest osobą spełniającą warunki określone w art. 17 ust. 1 ustawy uprawniające do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Przedmiotem sporu pozostaje tylko kwestia, czy do skarżącej ma zastosowanie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b) ustawy, a więc spełnione są okoliczności związane z umieszczeniem dziecka w placówce zapewniającej całodobową opieką przez co najmniej 5 dni w tygodniu, które nie dają podstaw do przyznania świadczenia opiekunowi umieszczonego w takiej placówce dziecka. Organy konsekwentnie przyjmują, że warunki określone w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b) ustawy zostały spełnione w stosunku do P. J., a to oznacza, że jej matka J. nie może mieć przyznanego świadczenia pielęgnacyjnego. Przyjmując taki pogląd organy stoją na stanowisku, że "umieszczenie" dziecka, o którym stanowi art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b) ustawy musi być wykładane szeroko i oznacza każdy przypadek przebywania dziecka w placówce. Sąd takiego poglądu nie podziela, gdyż jest on sprzeczny z treścią przepisu. Zdaniem Sądu wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b) ustawy o świadczeniach rodzinnych musi wychodzić od treści art. 17 ust. 1, który określając warunki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego stanowi zasadę. Inaczej rzecz ujmując trzeba stwierdzić, że każdy, kto spełnia warunki określone w tym przepisie musi mieć przyznany świadczenie pielęgnacyjny. Wyjątkiem od tej reguły jest ust. 5 przepisu, w którym wskazano sytuację gdy pomimo spełnionych warunków świadczenia przyznać nie można. Skutkiem takiego ukształtowania przepisu jest inny wniosek niż przyjmowany przez organy. Te twierdzą, że "umieszczenie" o którym mowa w przepisie należy interpretować szeroko, natomiast Sąd przyjmuje pogląd odmienny, ale zgodny z regułami wykładni, które wyjątki od zasad nakazują interpretować w sposób ścieśniający, a nie szeroki. W rezultacie, nietrafny jest sposób wykładni wskazanego przepisu przyjęty przez organy, zakładający jako wypełnienie jego dyspozycji, każde przebywanie dziecka w placówce wskazanej w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b), bez względu jaka jest jego podstawa. Tak wykładany przepis prowadzi do skutków niemożliwych do zaakceptowania, gdyż różnicujących sytuację prawną osób znajdujących się w podobnej sytuacji faktycznej, stawiając w niekorzystnej pozycji wszystkich, którzy ze względów obiektywnych, bo leżących po stronie władzy publicznej /nie zorganizowanie odpowiedniej szkoły/ traciliby prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Sytuacja taka jest niedopuszczalna, gdyż w istocie uprawnienie do świadczenia traciliby wszyscy, którzy de fakto ponoszą większy trud związany z wychowywaniem i opieką, bo muszą swoje dziecko dowozić do szkoły oddalonej znacznie od miejsca zamieszkania. Wprowadzenie takiej nierównowagi pomiędzy podmiotami nie może być oceniane jako uzasadnione, a wykładnia która do takiego stanu prowadzi nie może być akceptowana. Zdaniem Sądu przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych /t.j. Dz.U. nr 139, z 2006 r., poz. 992/ uzależniając przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego matce, ojcu dziecka lub jego opiekunowi faktycznemu od umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej albo w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę przez co najmniej 5 dni w tygodniu (...) jako wyjątek od zasady wynikającej z art. 17 ust. 1 tej ustawy musi być wykładany w sposób ścieśniający, a to oznacza, że pobyt dziecka w placówce musi być skutkiem władczego działania właściwych organów podejmowanego na podstawie przepisów prawa, gdyż tylko wtedy można przyjąć, że nastąpiło umieszczenie dziecka w placówce. Inne stany faktyczne nie spełniają warunku "umieszczenia" dziecka, o którym stanowi art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b) ustawy, zwłaszcza umieszczeniem nie jest skierowanie dziecka do określonej placówki celem realizowania obowiązku szkolnego jeżeli władza publiczna nie jest w stanie zapewnić dziecku dostępu do nauki na właściwym poziomie i warunkach, w ramach gminy lub powiatu. Stanowisko Sądu potwierdza zebrany w sprawie materiał dowodowy, z którego wynika, że P. J. jest uczennicą Specjalnej Szkoły Podstawowej nr [...] w K., a jej przebywanie w internacie podyktowane jest niemożnością codziennego dojeżdżania na lekcje. Z akt sprawy wynika także, że przebywa ona w internacie 4 dni w tygodniu. Zdaniem Sądu okoliczność ta ma istotne znaczenie, gdyż wskazany w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b) co najmniej 5-cio dniowy okres sprawowania opieki musi być łączony z faktycznym czasem pobytu dziecka w danej placówce, a nie właściwością tej placówki. Sąd taki pogląd prezentuje przyjmując, że przepisy prawa nie kwalifikują ośrodków i placówek wychowawczych ze względu na okres sprawowanej opieki. Gdyby tak było to trzeba by przyjmować, że wskazanie czasu opieki nad dzieckiem jest elementem konstytuującym dany typ placówki wychowawczej, a to dawałoby podstawę do przyjęcia, że o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego rozstrzyga status ośrodka. Jednak przepisy nie dają podstaw do przyjmowania takiego stanowiska, bowiem nie różnicują ośrodków z punktu widzenia czasu sprawowanej opieki. Stan taki prowadzi więc do wniosku, że okres przebywania, który wskazuje art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b) ustawy ma być czasem faktycznego pobytu. Mając na uwadze powyższe oraz treść art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. Sąd orzekł jak na wstępie.