I FZ 236/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Maria Dożynkiewicz (spr.) po rozpoznaniu w dniu 5 czerwca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A. sp. z o.o. w J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 lutego 2008 r. sygn. akt III SA/Wa 1768/07 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi A. sp. z o.o. w J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 9 sierpnia 2007 r. nr (...) w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia: 1) oddalić zażalenie; 2) z urzędu sprostować oczywistą omyłkę w sentencji postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 lutego 2008 r., sygn. akt III SA/Wa 1768/07 poprzez zastąpienie wskazanej błędnie nazwy siedziby skarżącej A. sp. z o.o. "w W." w wersie czwartym licząc od góry właściwą nazwą siedziby "w J." oraz zastąpienie wskazanej błędnie daty wydania zaskarżonej decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w W. "8 sierpnia 2007 r." w wersie szóstym licząc od góry właściwą datą "9 sierpnia 2007 r." Przedmiotem zażalenia jest postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 26 lutego 2008 r., sygn. akt III SA/Wa 1768/07, którym Sąd ten odmówił Spółce z o.o. A. w J. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi spółki na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z 9 sierpnia 2007 r. nr (...) w przedmiocie podatku od towarów i usług. Zaskarżone postanowienie zostało wydane w wyniku złożenia sprzeciwu skarżącej na postanowienie referendarza sądowego odmawiające przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu Sąd ten wskazał, że w odpowiedzi na wezwanie WSA do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 400 zł spółka złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Wyjaśniła w nim, że w ostatnim roku obrotowym wykazała stratę w wysokości 249461,76 zł, toczy się w stosunku do niej równoległe postępowanie podatkowe w podatku od towarów i usług za 2003 r. Nie ma środków na rachunkach bankowych oraz jakichkolwiek nadwyżek pieniężnych, które mogłaby przeznaczyć na wpis. Kapitał zakładowy skarżącej wynosi 50000 zł. Na wezwanie Sądu nadesłano również wyciąg z rachunku bankowego, deklarację VAT-7 za okresy od stycznia do sierpnia 2007 r., bilans i rachunek zysków i strat za 2005 i 2006 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyniku porównania wysokości wymaganego wpisu z informacjami, jakich udzieliła spółka na temat swojego stanu majątkowego uznał, że skarżąca nie uprawdopodobniła swojej sytuacji majątkowej w sposób, który uzasadniałby przyznanie jej prawa pomocy. Sąd podkreślił, że strona mimo wezwań Sądu nie wywiązała się należycie z obowiązku przedstawienia dodatkowych informacji dotyczących dochodu i stanu majątkowego, bowiem nie nadesłała wszystkich wymaganych dokumentów (m.in. odpisów zeznań podatkowych za lata 2005-2006 oraz wykazu posiadanych środków trwałych). Ponadto Sąd wskazał, że spółka nadal prowadzi działalność gospodarczą, o czym świadczą przedstawione dokumenty i uzyskuje z tej działalności przychody. WSA zarzucił spółce nierzetelność przedstawionych informacji (np. przedstawienie wyciągów bankowych jedynie za wybrane okresy i tylko z jednego konta, podczas gdy spółka podała we wniosku informację o "ograniczonych środkach na rachunkach bankowych"). Z nadesłanego bilansu za 2006 r. wynika, że na dzień 31 grudnia 2006 r. stan środków pieniężnych w kasie i na rachunkach wyniósł 34184,58 zł, a należności od kontrahentów przewyższały zobowiązania spółki. Wartość środków trwałych określono zaś na kwotę 18856,82 zł. Spółka wniosła zażalenie na powyższe postanowienie, zarzucając Sądowi pierwszej instancji naruszenie art. 244 § 1 i art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.; dalej p.p.s.a.). W jego uzasadnieniu podniosła, że dokumenty znajdujące się w aktach sprawy w sposób dostateczny obrazują bardzo trudną sytuację ekonomiczną, w jakiej znajduje się skarżąca. Podkreślono jednocześnie, iż niedopuszczalne jest przyjęcie, że dla oceny możliwości pokrycia przez spółkę kosztów wpisu mają znaczenie zachodzące wcześniej zdarzenia gospodarcze, jak również sytuacja finansowa spółki w okresie poprzedzającym otrzymanie decyzji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 244 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Na mocy art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Stosownie do art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w zakresie całkowitym może nastąpić, gdy osoba ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). Instytucja prawa pomocy jest jednakże wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 2 p.p.s.a. spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. Konieczne jest również wskazanie, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej i finansowej wnoszącego. Sąd ma dopiero wówczas możliwość przyznania prawa pomocy, a w ten sposób obciążenia budżetu państwa, gdy strona wykaże obiektywny i rzeczywisty brak możliwości poniesienia wymaganych kosztów. W razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, sąd administracyjny może na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów. Z możliwości określonej w art. 255 p.p.s.a. skorzystał Sąd pierwszej instancji wzywając skarżącą o doręczenie dokumentów potwierdzających jej sytuację majątkową i finansową, a zwłaszcza uprawdopodobnienie informacji, na jakie powoływała się skarżąca we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Dokumenty te – m. in. odpisy zeznań podatkowych za lata 2005-2006 oraz wykaz posiadanych środków trwałych – umożliwiłyby ocenę, czy zachodzi przesłanka określona w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Skarżąca nie wykonała w pełni wezwania Sądu, bowiem nie dostarczyła wszystkich wymaganych dokumentów źródłowych, uniemożliwiła tym samym wszechstronne zbadanie, czy strona rzeczywiście nie posiada dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Skarżąca nie nadesłała ani deklaracji podatkowych za poszczególne lata, ani wszystkich wymaganych wyciągów z posiadanych przez siebie rachunków bankowych. Skoro zatem strona uchyliła się od przedstawienia wskazanej przez WSA dokumentacji, powinna liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jej oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym uzasadniające przyznanie prawa pomocy. W odniesieniu zaś do argumentu zawartego w zażaleniu, jakoby dla oceny możliwości pokrycia przez spółkę kosztów wpisu nie mają znaczenia zdarzenia gospodarcze i sytuacja finansowa spółki w okresie poprzedzającym otrzymanie decyzji, to stwierdzić należy, że w orzecznictwie NSA - postanowienia z 6 października 2004 r., GZ 61/04, GZ 64/04 (niepubl.) - przyjmuje się, że zapobiegliwości i przezorności w zakresie zabezpieczenia środków na ponoszenie kosztów sądowych należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów - także sądowych. Dla oceny istnienia przesłanki do przyznania prawa pomocy określonej w powołanym wyżej przepisie ma zatem znaczenie nie tylko sytuacja finansowa spółki na dzień wniesienia skargi do Sądu, ale także sytuacja spółki we wcześniejszym okresie i na moment rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy, bowiem dopiero analiza przebiegu zmian sytuacji finansowej pozwala ocenić, czy trudności spółki mają charakter trwały, czy też są jedynie przejściowe. W świetle powyższych rozważań należy stwierdzić na gruncie niniejszej sprawy, iż spółka nie wykonała ciążącego na niej obowiązku wykazania, że nie ma dostatecznych środków na pokrycie pełnych kosztów postępowania, bowiem niedostarczając wymaganych dokumentów, czy też dostarczając dokumenty o niespójnym zakresie informacji: - nie uprawdopodobniła ponad wszelką wątpliwość, iż nie posiada środków na opłacenie wpisu w wysokości 400 zł; - nie uprawdopodobniła, czy z ważnych powodów została całkowicie pozbawiona możliwości ponoszenia kosztów sądowych. Trafnie zauważył Sąd pierwszej instancji, że nie można obciążyć budżetu państwa kosztami sądowymi w sprawie spółki z o.o., która nadal prowadzi działalność gospodarczą znacznych rozmiarów, posiada należne jej od kontrahentów wierzytelności, a także środki trwałe wielokrotnie przewyższające wartość wymaganego wpisu. Marginalnie należy wskazać, jak słusznie podkreślił Sąd pierwszej instancji, powołując się na orzeczenie Sądu Najwyższego z 19 września 1937 r., CII 618/37 (Zb. Urz. 1938, poz. 193), że w przypadku spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, spółka ta nie może powoływać się na brak środków finansowych, gdyż może ona pokryć opłaty sądowe przez zażądanie dopłat od wspólników. Zaskarżone postanowienie nie narusza prawa. Zatem nie znajdując podstaw do uwzględnienia zażalenia należało je stosownie do art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. oddalić. O sprostowaniu oczywistej omyłki pisarskiej orzeczono na podstawie art. 156 § 1, 2 i 3 w związku z art. 166 i art. 193 p.p.s.a., bowiem z zaskarżonej decyzji Dyrektora Izby Skarbowej wynika, iż została ona wydana 9 sierpnia 2007 r., natomiast z odpisu pełnego z Krajowego Rejestru Sądowego wynika, iż siedzibą Spółki z o.o. A. jest J. ----------------------- 1