IV SA/Wa 1702/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alina Balicka, Sędziowie asesor WSA Aneta Opyrchał, Sędzia WSA Wanda Zielińska-Baran (spr.), Protokolant Marek Lubasiński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 grudnia 2007 r. sprawy ze skargi M. J. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] czerwca 2007 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania 1. uchyla zaskarżoną decyzję 2. zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku 3. zasądza od Wojewody Mazowieckiego na rzecz skarżącego M. J. kwotę 340 (trzysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z dnia (...) kwietnia 2007 r. Prezydent W. działając na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietna 1974 r. o ewidencji ludności (t. j. : Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.), po rozpatrzeniu wniosku U. S., orzekł o wymeldowaniu M. J. z pobytu stałego z lokalu nr (..) przy ul. (...) w W. W uzasadnieniu decyzji organ podał, iż został spełniony warunek konieczny do wymeldowania, gdyż M. J. opuścił miejsce stałego pobytu bez dopełnienia obowiązku wymeldowania się. Podniósł nadto, że w toku postępowania wyjaśniającego zostało ustalone, iż M. J. wystąpił przeciwko wnioskodawczyni do sądu powszechnego o przywrócenie naruszonego posiadania spornego lokalu. Wyrokiem z dnia (...) sygn. akt (...) Sąd Rejonowy dla W. Wydział (...) Cywilny powództwo M.J. oddalił. Odwołanie od decyzji z dnia (..) kwietnia 2007 r. wniósł M. J., wskazując że uzasadnienie decyzji sporządzone jest wybiórczo, często fakty mijają się z prawdą a także, że organ dał wiarę zeznaniom "wygodnych" świadków pomijając np. zeznania gospodarza budynku. Wojewoda Mazowiecki po rozpoznaniu wyżej wymienionego odwołania, w oparciu o przepis art. 138 § 1 pkt 1 Kpa w związku z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, decyzją z dnia (...) czerwca 2007 r. utrzymał w mocy decyzję Prezydenta W. Uzasadniając swoje stanowisko Wojewoda Mazowiecki wskazał, że zgodnie z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Powołując stanowisko orzecznictwa podniósł, że opuszczenie miejsca pobytu stałego powinno nastąpić w sposób dobrowolny i mieć trwały charakter. Nie jest natomiast dobrowolnym takie opuszczenie lokalu, do którego strona została zmuszona jednakże na tę okoliczność strona może się powoływać wyłącznie wówczas, gdy wykaże, że poczyniła kroki prawne w celu obrony swoich praw do przebywania w danym lokalu, skutkujące uzyskaniem rozstrzygnięcia o przywróceniu naruszonego posiadania mieszkania lub potwierdzającego fakt zmuszenia do jego opuszczenia. Organ odwoławczy wskazał, iż z oświadczenia złożonego przed organem pierwszej instancji przez wnioskodawczynię U. S. wynika, że M. J. w lokalu nr (..) przy ul. (...) w W. nie przebywa od (...)r., kiedy to wyprowadził się od swoich rodziców i wyjechał do Londynu. Po powrocie do Polski, w latach 90-tych, zamieszkał i mieszka obecnie u swojej żony w Z. przy ul. (...). Wyżej wymieniony w miejscu stałego zameldowania nie ma żadnych rzeczy osobistych, a także nie posiada kluczy do drzwi wejściowych do spornego lokalu. M. J. przez te wszystkie lata w miejscu zameldowania na pobyt stały bywał sporadycznie i tylko w odwiedziny (ostatni raz w lutym 2003 roku). Wnioskodawczyni wyjaśniła nadto, że od śmierci jej męża E. J. (ojca M. J.), tj. od (...) 2003 r. ona jest głównym najemcą lokalu nr (..) przy ul. (...).w W. Podała, że M. J. wystąpił do sądu z powództwem o wejście w stosunek najmu. Pozew został jednak oddalony, podobnie jak pozew M. J. o przywróceniu naruszonego posiadania spornego lokalu. Organ podał, ze fakt nie zamieszkiwania od wielu lat przez M. J. w miejscu stałego zameldowania potwierdzili przesłuchani w charakterze świadka, a mieszkający w sąsiedztwie spornego lokalu, Z.S. i J. G. Pełnomocnik M. J., M. J. oświadczyła, iż jest żoną wyżej wymienionego od (...) r. i od ich ślubu mąż nigdy nie mieszkał z nią na stałe. Zawsze mieszkali oddzielnie. Wskazała, że nie jest prawdą, że jej mąż nie mieszka w miejscu stałego zameldowania od (...) r., gdyż nie przebywa tam dopiero od śmierci ojca. Lokal nr (...) przy ul. (...) w W. składa się z dwóch pokoi, z których jeden zajmował jej mąż a drugi jego ojciec z żoną U. S. Podała, że po pogrzebie ojca M. J. U. S. wymieniła zamki w drzwiach i nie wpuściła M. J. do domu. W przedmiotowym lokalu zostały wszystkie rzeczy osobiste M. J.: radio, telewizor, regał, książki tapczan i krzesła. Podniosła, że mąż chce mieszkać w lokalu nr (...) przy ul. (...) w W., gdyż jest to jego dom rodzinny, ale U. S. uniemożliwia mu to. Składając wyjaśnienia w sprawie M. J. podał, iż obecnie najemcą spornego lokalu jest U.S. która po wstąpieniu w stosunek najmu wymieniła zamki w drzwiach wejściowych i nie dała mu kluczy do lokalu. Pozbawiła go zatem możliwości wejścia i użytkowania lokalu, a także wyrzuciła część jego mebli, rzeczy osobistych i pamiątek rodzinnych. M.J. wskazał, iż w miejscu stałego zameldowania mieszkał razem z rodzicami aż do ich śmierci, prowadził z nimi gospodarstwo domowe i miał nieograniczone prawo do zamieszkiwania. Wszystkie meble i całe urządzenie mieszkania należały do jego rodziców. W związku z zaistniałą sytuacją wystąpił do sądu o przywrócenie naruszonego posiadania. Powództwo zostało jednak oddalone, gdy z złożył je po wymaganym terminie. Mając na względzie stanowisko prezentowane przez NSA organ uznał, że okoliczność nieprzebywania M. J. w spornym lokalu spowodowana wymianą przez U. S. zamków w drzwiach i w ten sposób uniemożliwienia mu zamieszkiwania nie oznacza, że nie opuścił on miejsca stałego zameldowania z własnej woli. Skoro bowiem nie wystąpił do sądu o przywrócenie naruszonego posiadania we właściwym czasie i mieszkał wraz z rodziną przy ul. (...) w Z., to godził się z zaistniałą sytuacją. W związku z powyższymi ustaleniami organ stwierdził, że M. J. dobrowolnie i na stałe nie przebywa w nr (...) przy ul. (...) w W., a zatem w sprawie doszło do opuszczenia miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych i tym samym zaistniała podstawa do wydania decyzji o wymeldowaniu. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na wyżej wymienioną decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia (...) czerwca 2007 r. wniósł M. J. żądając jej uchylenia. Zaskarżonej decyzji zarzucił, iż wydana została w oparciu o błędne ustalenie stanu faktycznego, dotyczące m.in. przyjęcia, że opuszczenie spornego lokalu przez skarżącego nastąpiło dobrowolnie a także, że zamieszkuje on z rodziną w innym miejscu. W uzasadnieniu skargi podniósł, że nie jest prawdą, iż nie mieszkał w miejscu zameldowania od (...) r. i nie przebywał tam od śmierci ojca. Wskazał, że do opuszczenia lokalu został zmuszony bowiem po pogrzebie ojca ((..) 2003 r.) żona ojca – U. S. wymieniła zamki w drzwiach i nie wpuściła go do lokalu. W przedmiotowym lokalu zostały natomiast jego rzeczy osobiste. M. J. podał, że w celu wejścia do lokalu wystąpił na drogę prawną, jednakże działał bez profesjonalnego pełnomocnika i uchybił terminowi do skutecznego dochodzenia swych praw w związku naruszeniem posiadania spornego lokalu. Konkludując skarżący podniósł, iż ustalenie organu, że dobrowolnie i na stałe nie przebywa on w lokalu nr (...) przy ulicy (...) w W. a także przyjęcie, że na stałe przebywa z rodziną przy ulicy (...) w Z. jest tylko domniemaniem, które należy udowodnić. W odpowiedzi na skargę Wojewoda Mazowiecki wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Na rozprawie w dniu 3 grudnia 2007 r. pełnomocnik skarżącego wyraziła pogląd, że organy obu instancji nie przeprowadziły postępowania dowodowego we właściwy sposób bowiem nie uwzględniły wniosków dowodowych skarżącego, m.in. o przesłuchanie byłego i obecnego gospodarza domu oraz przeprowadzenie wizji lokalnej w przedmiotowym lokalu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone m.in. przepisami art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej : P.p.s.a.) sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, przy czym stosownie do art. 134 § 1 ustawy P.p.s.a. sąd rozpoznający sprawę nie jest związany zarzutami i granicami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, Sąd ma prawo i obowiązek uwzględnić również te okoliczności, które wprawdzie nie zostały wskazane w skardze jako zarzut, ale miały na tę ocenę wpływ. Kierując się powyższą regułą sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem prawa. Wskazać należy, że legalność decyzji administracyjnej wymaga jej zgodności nie tylko z prawem materialnym, lecz także z przepisami postępowania administracyjnego. Oceniając zaskarżoną decyzję, pod kątem przepisów proceduralnych stwierdzić należy, że wydanie jej nie zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem wyjaśniającym, do czego organ odwoławczy był zobowiązany zgodnie z określoną w art. 15 Kpa zasadą dwuinstancyjności. W myśl powołanej zasady każda sprawa administracyjna rozpoznana i rozstrzygnięta decyzją organu pierwszej instancji podlega w wyniku wniesienia odwołania przez legitymowany podmiot ponownemu rozpatrzeniu i rozstrzygnięciu. Sprawa administracyjna jest zatem dwukrotnie rozpoznawana i rozstrzygnięta. Dwukrotne rozpoznanie oznacza nakaz przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego po raz pierwszy przez organ pierwszej instancji a następnie przez organ odwoławczy. Ponownie rozpoznając sprawę organ odwoławczy, stosownie do treści art. 136 Kpa, może na żądanie strony lub z urzędu przeprowadzić dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie. Granice postępowania dowodowego generalnie wyznaczają zasady ogólne postępowania: powołana wyżej zasada dwuinstancyjności oraz wyrażona w art. 7 Kpa zasady prawdy obiektywnej, która nakłada na organ odwoławczy obowiązek podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy administracyjnej. Realizację zasady prawdy obiektywnej zapewniają przede wszystkim gwarancje zawarte w przepisach art. 77 Kpa. Stosownie do treści art. 77 § 1 Kpa organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Pominięcie ustalenia faktu mającego znaczenie dla sprawy stanowi zatem naruszenia zarówno art. 77 § 1 Kpa jak i art. 7 Kpa. Powyższą konstatację potwierdza orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w wyroku z dnia 29 września 1997 r., sygn. akt I SA/Wr 700/79 podkreślił, że zaniechanie zaś przez organ podjęcia czynności procesowych zmierzających do zebrania pełnego materiału dowodowego, zwłaszcza gdy strona powołuje się na określone ważkie dla niej okoliczności jest uchybieniem przepisom postępowania administracyjnego, skutkującym wadliwość decyzji. (Kpa z orzecznictwem, Gdańsk 2000, s. 199). W sprawie niniejszej, jak wynika z oświadczenia pełnomocnika skarżącego złożonego w trakcie rozprawy przed Sądem, skarżący na etapie postępowania administracyjnego wnosił o przesłuchanie w charakterze świadka gospodarzy budynku mieszczącego się przy ulicy (...) w W. Z treści natomiast znajdującego się w aktach sprawy odwołania z dnia 4 maja 2007 r. wniesionego przez skarżącego od decyzji Prezydenta W. z dnia (...) kwietnia 2007 r. wynika, że skarżący kwestionuje fakt pominięcia przez organ zeznań gospodarza domu. Podkreślić należy, że zarówno z uzasadnienia decyzji jak i akt administracyjnych sprawy nie wynika by organ odwoławczy w jakikolwiek sposób ustosunkował się do wyżej wymienionego wniosku dowodowego strony. Powyższe oznacza, że organ odwoławczy prowadząc postępowanie wyjaśniające pominął istotne dla strony okoliczności sprawy a zatem nie można przyjąć, iż zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy w sprawie, co skutkowało uznaniem przez Sąd, że Wojewoda Mazowiecki prowadząc postępowanie wyjaśniające naruszył art. 7 i art. 77 § 1 Kpa. Należy zwrócić uwagę, iż wydając zaskarżoną decyzję wyłącznie o ustalenia poczynione przez organ pierwszej instancji, bez przeprowadzenia wnioskowanego przez skarżącego dodatkowego postępowania celem uzupełnienia dowodów w sprawie, organ naruszył również zasadę dwuinstancyjności postępowania. Podkreślenia bowiem wymaga, iż w myśl zasady określonej w art. 15 Kpa organ odwoławczy miał obowiązek ponownie rozpoznać sprawę administracyjną - a to oznacza w szczególności obowiązek uzupełnienia dowodów w sprawie zgodnie z treścią art. 136 Kpa. - nie było zaś jego rolą, jak to uczynił w sprawie niniejszej, dokonanie weryfikacji decyzji wydanej w pierwszej. Z tych wszystkich względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie powołanych wyżej przepisów i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 wyżej wymienionej ustawy.