IV SA/Wa 1740/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Miron, Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Czerwiński, Sędzia WSA Marek Wroczyński (spr.), Protokolant Joanna Kurek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 lutego 2008 r. sprawy ze skargi J. S. (...) na zarządzenie pokontrolne Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia (...) czerwca 2007 r. nr (...) w przedmiocie nakazu przedłożenia zgłoszenia oraz wniosku o uzgodnienie warunków przeprowadzenia działań naprawczych I. uchyla zaskarżone zarządzenie ; II. orzeka, że zaskarżone zarządzenie nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; III. zasądza od Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska na rzecz skarżącego J. S. (...) kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Syg. akt IV SA/Wa 1740/07 Uzasadnienie Mazowiecki Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska zarządzeniem pokontrolnym z dnia [...] czerwca 2007 roku biorąc za podstawę art.12 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 ustawy z dnia 20 lipca 1991 roku O inspekcji ochrony środowiska( DZ.U z 2007 roku, nr 44, poz. 287) oraz raportu badań nr [...] zarządził, aby J. S. -prowadzący działalność gospodarczą - " A." przedłożył Wojewodzie Mazowieckiemu: 1) zgłoszenie, o którym mowa w art. 11 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 roku o zapobieganiu szkodom w środowisku i ich naprawie( DZ.U nr 75, poz. 493) 2) wniosek o uzgodnienie warunków przeprowadzenia działań naprawczych wynikających z art. 13 wyżej powołanej ustawy- w terminie 14 dni od daty otrzymania zarządzenia pokontrolnego. O wykonaniu przedmiotowego zarządzenia J. S. winien poinformować organ w terminie 7 dni od terminu określonego w zarządzeniu. W uzasadnieniu zarządzenia pokontrolnego organ podnosił, że w dniu 4 czerwca 2007 roku została przeprowadzona kontrola interwencyjna na terenie zakładu "A." zlokalizowanego na terenie posesji przy ulicy [...] w M. W trakcie kontroli zostały pobrane trzy próbki gleby z głębokości 0,20 m. W pobranych próbkach oznaczono następujące wskaźniki : ołów, cynk, kadm, nikiel, chrom, glin, cyna oraz odczynnik pH. W wyniku przeprowadzonych badań odniesiono się do wartości dopuszczalnych stężeń w glebie, które są określone w rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 9 września 2002 roku w sprawie standardów jakości gleby oraz standardów jakości ziemi( DZ.U nr 165, poz.1359). W odniesieniu do grupy B( grunty zaliczone do użytków rolnych, a także grunty zabudowane i zurbanizowane z wyłączeniem terenów przemysłowych) w dwóch próbach kontrolnych, oznaczonych numerami 1461 i 1462 stwierdzono przekroczenie we wskaźnikach: * cynk - stężenie zanieczyszczenia 506 mg/kg s.m ; dopuszczalne stężenie - 300; * ołów - stężenie zanieczyszczenia 163 mg/kg s.m ; dopuszczalne stężenie-100 ; * cynk - stężenie zanieczyszczenia 562 mg/kg s.m ; dopuszczalne stężenie - 300; * kadm - stężenie zanieczyszczenia 5,85 mg/kg s.m ; dopuszczalne stężenie - 4. W ocenie organu po dokonaniu analizy prób gleby wynika, że środowisko gruntowe działki przy ulicy [...] w M., na której prowadzi działalność gospodarczą J. S. zostało zanieczyszczone. Organ podniósł również, że we wszystkich trzech analizowanych próbach gleby stwierdzono znaczne ilości glinu, który według informacji zawartych w literaturze przedmiotu, jeśli zaistnieją sprzyjające warunki( niskie pH) przechodzi w formy przyswajalne dla żywych organizmów i może stanowić dla nich poważne zagrożenie. W przypadku ludzi badania wykazały, że zwłaszcza u ludzi starszych, nasilające się objawy demencji spowodowane są zatruciem tym pierwiastkiem. We wszystkich pobranych próbkach przekroczono dopuszczalną normę zawartości glinu, która wynosi do około 4000 mg/kg s.m. Stwierdzone stężenie w poszczególnych próbkach wynosiło odpowiednio 8000, 8390 i 7110 mg/kg s.m. Z tego też względu w ocenie organu zasadnym było wydanie zarządzenia pokontrolnego nakładającego na J. S. obowiązek zgłoszenia, o którym mowa w art.11 i uzgodnienia warunków działań naprawczych z art.13 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 roku o zapobieganiu szkodom w środowisku i ich naprawie. Od zarządzenia pokontrolnego z dnia [...] czerwca 2007 roku, J. S. złożył wezwanie do usunięcia naruszenia prawa, nazwane przez niego odwołaniem. Wezwanie do usunięcia naruszenia prawa pozostało bez odpowiedzi organu. W związku z powyższym J. S. w dniu 17 sierpnia 2007 roku wniósł skargę do Sądu na zarządzenie pokontrolne Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska z [...] czerwca 2007 roku. W przedmiotowej skardze wnosił o uchylenie zaskarżonego zarządzenia i umorzenie postępowania administracyjnego. W uzasadnieniu podnosił, że wydane zarządzenie jest tendencyjne, łamie przepisy rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 9 września 2002 roku. W jego ocenie doszło do naruszenia przepisów w zakresie pobierania próbek gleby. Skarżący podnosił, że zgodnie z przywołanym wyżej rozporządzeniem próbki powinny być wzięte z warstwy 0,00 do 0,30 m. Nadto argumentował, że przed podjęciem decyzji o badaniu gleby i przekroczeniach standardów musi być znana wiedza o występujących normalnie na danym terenie zanieczyszczeniach związanych ze skałami macierzystymi, rodzajem gleby, wpływem przemysłu, opadami deszczu. Również jego zdaniem powinno być brane pod uwagę to, że w nawozach organicznych znajdują się najróżniejsze związki chemiczne, a z dachu budynku wypłukiwany jest cynk lub cyna z blachy ocynkowanej, co mogło być przyczyną przekroczeń stężenia pierwiastków w glebie na jego posesji. W niniejszym przypadku badane próbki pochodziły z głębokości 0,00 - 0,20 m, a uzyskane wyniki zawartości metali były zawyżone, ponieważ w gruntach miejskich zazwyczaj najbardziej zanieczyszczona jest warstwa 0,0 -0,05 m. Nadto podnosił, że pobrano je z drogi, po której często chodzą ludzie i mogą być przenoszone różne pyły i opiłki z warsztatu oraz z bardzo ruchliwej ulicy, przy której gromadzi się ołów. Skarżący podnosił, że w W. występuje olbrzymie zanieczyszczenie w metale ciężkie i nikt nie zakazuje ludziom tam mieszkać, uprawiać ziemi i warzyw. W ocenie skarżącego, aby móc nakładać na niego tego rodzaju zobowiązania, to winno się wykazać związek pomiędzy rodzajem przez niego prowadzonej działalności, a występującymi zanieczyszczeniami, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca. Również jego zdaniem zupełnie nieuzasadnione wydaje się wskazanie zagrożeń związanych z zawartością glinu. Glin należy do najbardziej rozpowszechnionych pierwiastków na ziemi i charakteryzuje się niską mobilnością. Jego zdaniem wykazana w próbkach zawartość glinu ma źródło naturalne i jest bardzo niska. W odpowiedzi na skargę organ wnosił o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas zaprezentowaną argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga J. S. zasługuje na uwzględnienie. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych [ DZ.U nr 153 , poz.1269 ] oraz art.3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - zwanej dalej p.p.s.a. [ DZ.U nr 153, poz.1270, ze zmianami] sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie. W niniejszej sprawie Mazowiecki Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska biorąc za podstawę art. 12 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 ustawy z 20 lipca 1991 roku o Inspekcji Ochrony Środowiska w związku z wynikami badań gleby wydał zarządzenie pokontrolne nakładające wykonanie obowiązków, o których jest mowa w art. 11 i art. 13 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 roku o zapobieganiu szkodom w środowisku i ich naprawie, dalej jako ustawa. Wyżej powołane przepisy nakładają obowiązki na podmiot korzystający ze środowiska w zakresie zgłoszenia i ustalenia sposobu naprawienia powstałej szkody w środowisku. Jednocześnie przepisy art. 6 pkt 9 i 11 ustawy zawierają definicję podmiotu korzystającego ze środowiska i szkody w środowisku. Podmiot korzystający ze środowiska jest definiowany jako podmiot korzystający ze środowiska w rozumieniu art.3 pkt 20 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 roku - Prawo ochrony środowiska, prowadzący działalność stwarzającą ryzyko szkody w środowisku lub inną działalność, o której mowa w art. 2 ust.1 pkt 2, powodującą bezpośrednie zagrożenie szkodą w środowisku lub szkodę w środowisku. Art. 3 pkt 20 ustawy o ochronie środowiska stanowi, że przez podmiot korzystający ze środowiska należy rozumieć między innymi przedsiębiorcę w rozumieniu art.4 ustawy z dnia 2 lipca 2004 roku o swobodzie działalności gospodarczej. Przez szkodę w środowisku zaś rozumie się negatywną, mierzalną zmianę stanu lub funkcji elementów przyrodniczych, ocenianą w stosunku do stanu początkowego, która została spowodowana bezpośrednio lub pośrednio przez działalność prowadzoną przez podmiot korzystający ze środowiska - w powierzchni ziemi, przez co się rozumie zanieczyszczenie gleby lub ziemi, w tym w szczególności zanieczyszczenie mogące stanowić zagrożenie dla zdrowia ludzi. Tak więc aby na dany podmiot można było nałożyć obowiązki wynikające z art. 11 i art.13 ustawy, organ powinien poczynić ustalenia- czy mamy do czynienia z podmiotem korzystającym ze środowiska, który doprowadził do zagrożenia lub powstania szkody w środowisku bezpośrednio lub pośrednio, a szkoda została spowodowana przez działalność prowadzoną przez ten podmiot. Przenosząc to na grunt niniejszej sprawy należy zauważyć, iż J. S. jako osoba prowadząca działalność gospodarczą, niewątpliwie jest podmiotem korzystającym ze środowiska w rozumieniu przepisów ustawy. Jednocześnie organ administracji publicznej wydając zarządzenie pokontrolne nałożył na skarżącego obowiązki wynikające z art. 11 i art. 13 ustawy, nie czyniąc ustaleń przede wszystkim, co istnienia związku pomiędzy powstaniem szkody w środowisku, a prowadzoną przez skarżącego działalnością jako podmiotu korzystającego ze środowiska. Organ wydając zarządzenie pokontrolne poprzestał tylko na ustaleniu, że powstała szkoda w środowisku poprzez zanieczyszczenie gleby - przekroczenie zawartości cynku, ołowiu, cynku, kadmu oraz glinu na posesji, na której prowadzi działalność gospodarczą skarżący J. S. Należy zauważyć, że przepis art.80 kpa stanowi, iż organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Wyrażona tym przepisem zasada swobodnej oceny dowodów nakłada na organ obowiązek dokonania oceny dowodów zgodnie z przepisami prawa procesowego oraz z zachowaniem określonych reguł tej oceny. Regułami tymi są: a) oparcie się na materiale dowodowym zebranym przez organ ; b) ocena powinna być oparta na wszechstronnej ocenie całokształtu materiału dowodowego; c) organ powinien dokonać oceny znaczenia i wartości dowodów dla toczącej się sprawy. Nadto dokonana ocena winna znaleźć swoje odzwierciedlenie w sporządzonym uzasadnieniu. Z zasady prawdy obiektywnej, wyrażonej w art.7 k.p.a., będącej naczelną zasadą postępowania administracyjnego wynika, iż organy administracji publicznej prowadzące postępowanie mają obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego w taki sposób, aby ustalić stan faktyczny zgodny z rzeczywistością, a zwłaszcza mają obowiązek dokonać wszechstronnej oceny okoliczności konkretnej sprawy na podstawie analizy całego materiału dowodowego i swoje stanowisko wyrazić w uzasadnieniu podjętej decyzji( vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17.10.2001 ; I SA 1110/01, LEX 75 516). Brak prawidłowych ustaleń faktycznych w zakresie, czy powstała szkoda jest związana z działalnością gospodarczą prowadzoną przez skarżącego na przedmiotowej nieruchomości spowodowała, że organ nie mógł prawidłowo zastosować przepisów prawa materialnego. Prawidłowe zastosowanie przepisów prawa materialnego wymaga najpierw poczynienia niewadliwych ustaleń faktycznych. Odnosząc się do zarzutów skargi w zakresie błędów w zakresie pobierania próbek gleby, oceny ich wyników, to należy zauważyć iż zarzuty skargi w tym zakresie nie kwestionują, iż takie przekroczenia skażenia gleby mają miejsce, a jedynie pod noszą fakt, iż ich źródłem nie był zakład przez niego prowadzony. Organ ponownie rozpoznając sprawę winien wyjaśnić, czy istnieją dowody wskazujące na powiązanie pomiędzy prowadzoną działalnością gospodarczą, a stwierdzonym naruszeniem warunków wymagań ochrony środowiska w zakresie skażenia gleby. Z tych względów biorąc za podstawę art. 146 § 1 p.p.s.a. orzeczono jak na wstępie. Na podstawie art. 152 p.p.s.a. Sąd orzekł o wstrzymaniu wykonalności przedmiotowego zarządzenia. Na podstawie art. 200 i art.205 § 1 p.p.s.a. orzeczono o zwrocie kosztów postępowania na rzecz skarżącego( uiszczonego wpisu sądowego).