I OW 49/07

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Barbara Adamiak, Sędziowie NSA Małgorzata Pocztarek (spr.), Tomasz Zbrojewski, Protokolant Tomasz Zieliński, po rozpoznaniu w dniu 4 grudnia 2007 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Miejskim Ośrodkiem Pomocy Społecznej w B., a Ośrodkiem Pomocy Społecznej w B. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania sprawy o przyznanie pomocy bezdomnemu Z. R. postanawia wskazać Burmistrza B. jako organ właściwy do rozpoznania wniosku Z. R. o refundowanie kosztów pobytu w schronisku PCK dla bezdomnych w B. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w B., wystąpił z wnioskiem o rozstrzygnięcie negatywnego sporu o właściwość pomiędzy tym organem a Ośrodkiem Pomocy Społecznej w B., o wskazanie organu właściwego do rozpoznania wniosku o przyznanie pomocy bezdomnemu Z. R., ostatnio zameldowanemu na pobyt stały w B. przy ul. [...], w postaci pokrycia kosztów pobytu w Schronisku Dla Osób Bezdomnych PCK w B. W uzasadnieniu wniosku organ wskazał, że z dokumentów zgromadzonych w trakcie przeprowadzonego rodzinnego wywiadu środowiskowego Z. R. w miejscu jego pobytu czasowego, tj. w Schronisku PCK, [...] w B. wynika, iż jest on osobą bezdomną i posiada stały meldunek w B. przy ul. [...], w związku z czym akta sprawy przesłane zostały do załatwienia Ośrodkowi Pomocy Społecznej w B. Postanowieniem z dnia [...] nr [...], Dyrektor Ośrodka Pomocy Społecznej w B. na podstawie art. 19 i art. 65 k.p.a. uznał się niewłaściwy i zwrócił wniosek o pokrycie odpłatności za pobyt w schronisku, do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. uznając, że jest on właściwy do załatwienia sprawy. Zdaniem Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B., stanowisko Ośrodka Pomocy Społecznej w B. nie jest trafne. Stosownie bowiem do treści art. 101 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.) w przypadku osoby bezdomnej, właściwą do prowadzenia postępowania w sprawie świadczeń objętych tą ustawą jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały. Z. R. bezspornie jest osobą nieposiadającą tytułu prawnego do żadnego lokalu mieszkalnego. Organ podkreślił, że trudno uznać, iż przebywanie wnioskodawcy w schronisku (B., [...]) jest zamieszkiwaniem pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania, z wolą koncentracji w tym miejscu swoich spraw życiowych, w tym założenia ośrodka osobistych i majątkowych interesów. Wbrew twierdzeniom Ośrodka Pomocy Społecznej w B., właściwą w tej sprawie nie jest gmina miejsca zamieszkania strony, gdyż tego typu kryterium nie jest przyjmowane w przypadku osób bezdomnych. Ustawa o pomocy społecznej wyraźnie rozróżnia te kategorie przesłanek decydujących o ustaleniu właściwości miejscowej gminy, przyznając co prawda pierwszeństwo miejscu zamieszkania, ale nakazuje jednocześnie stosowanie kryterium stałego meldunku wobec osób bezdomnych. Wobec powyższego Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w B. nie jest organem właściwym do wydania w niniejszej sprawie decyzji administracyjnej. W odpowiedzi na wniosek, Ośrodek Pomocy Społecznej w B. wniósł o rozstrzygniecie negatywnego sporu o właściwość poprzez wskazanie, że organem właściwym do załatwienia sprawy jest Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w B. Organ podniósł, że Z. R. przebywał w Państwowym Zakładzie Wychowawczym w S. P., gdzie następnie otrzymał skierowanie do Ośrodka Szkolno-Wychowawczego w B. Nigdy nie posiadał on prawa do lokalu przy ul. [...], gdyż była to i jest nadal placówka oświatowa, gdzie w czasie pobierania nauki (tj. w latach 1971-1973) przebywał w internacie. Z powodu niedopatrzenia został zameldowany w internacie Ośrodka Szkolno-Wychowawczego w B. na pobyt stały. Od 1973 r., tj. od czasu ukończenia nauki w Ośrodku wyjechał z terenu B., wyprowadził się do B. ul. [...] (zgodnie z kserokopią wyciągu księgi ewidencyjnej Ośrodka Szkolno-Wychowawczego w B.) i do dnia dzisiejszego nie przebywał na terenie Gminy B. Organ podkreślił, że pobyt w Ośrodku Szkolno-Wychowawczym był wyłącznie czasowy. Jednocześnie fakt, że Z. R. od 34 lat przebywa poza Gminą B., świadczy o tym, iż nie uczynił B. jako centrum życiowego i miejsca stałego zamieszkania. Zgodnie z art. 101 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej właściwość miejscową Gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Miejscem zamieszkania osoby jest zaś według art. 25 k.c. miejscowość, a nie konkretny lokal mieszkalny; w zakres więc miejsca zamieszkania w tym znaczeniu nie wchodzi jej adres. Zdaniem organu powoływanie się przez wnioskodawcę na treść art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej jest nieuzasadnione. Celem zapisu art. 101 ust. 2 powołanej ustawy było przyporządkowanie osób bezdomnych w przypadku załatwiania ich spraw do gmin stałego i ostatniego miejsca ich zamieszkania. Skoro gmina B. nigdy nie była miejscem stałego zamieszkania wnioskodawcy, a zameldowanie na pobyt stały było dokonane sprzecznie ze stanem faktycznym, to w takiej sytuacji Ośrodek Pomocy Społecznej w B. nie powinien być uznany za właściwy w tej sprawie. W związku z tym organem właściwym do rozpoznania sprawy o przyznanie pomocy bezdomnemu Z. R. jest Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w B. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 w zw. z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga sprawy o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej. Spór zainicjowany wnioskiem złożonym w niniejszej sprawie ma charakter negatywnego sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta B., a Burmistrzem B., albowiem oba ww. organy uznają się za niewłaściwe miejscowo do załatwienia sprawy dotyczącej refundowania kosztów pobytu Z. R. w schronisku PCK w B. Stosownie do art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 583 ze zm.) właściwość miejscową gminy realizującej zadania w zakresie pomocy społecznej, ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Od powyższej zasady przewidziane zostały jednak wyjątki co oznacza, że w pewnych przypadkach do udzielania pomocy społecznej właściwa miejscowo będzie inna gmina. I tak zgodnie z ust. 2 art. 101 ustawy, w przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały. W myśl natomiast ust. 3 art. 101 ustawy w przypadkach szczególnie uzasadnionych, sytuacje osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki oraz w sprawach cudzoziemców, którym udzielono zgody na pobyt tolerowany i cudzoziemców, o których mowa w art. 5a, właściwą miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie. Odstępstwo od zasady określonej w art. 101 ust. 1 ustawy przewiduje też przepis ust. 6 tego artykułu. Stanowi on, że dla mieszkańca domu pomocy społecznej właściwa jest gmina, która skierowała go do tego domu. Z powołanych przepisów wynika, że o właściwości miejscowej gminy wykonującej zadania z zakresu pomocy społecznej nie zawsze decyduje kryterium, jakim jest miejsce zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Niekiedy zastąpione jest ono kryterium miejsca zameldowania na pobyt stały, czy miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie. Wymienione przepisy nie utożsamiają miejsca zamieszkania i zameldowania, chociaż w praktyce w większości przypadków tożsamość taka występuje. W przypadku osoby bezdomnej, ustawodawca wyraźnie zastrzega, że powinna ona otrzymać pomoc od gminy, na terenie której zameldowana jest na pobyt stały. Wydaje się, że powyższa regulacja ma na celu zagwarantowanie bezdomnemu, który z oczywistych powodów częściej niż inne osoby zmienia miejsca zamieszkania, łatwego dostępu do świadczeń z pomocy społecznej. Dla ustalenia gminy właściwej miejscowo do udzielenia pomocy społecznej osobie bezdomnej zameldowanej na pobyt stały, nie mają żadnego znaczenia okoliczności towarzyszące wykonaniu obowiązku meldunkowego, w tym przede wszystkim, czy realizacja tego obowiązku nastąpiła zgodnie z przepisami ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.). Z tych względów wyjaśnienia Burmistrza B. przedstawione w odpowiedzi na wniosek, z których wynika, że Z. R. został zameldowany na pobyt stały w internacie Ośrodka Szkolno-Wychowawczego, wskutek niedopatrzenia pozostają bez wpływu na rozstrzygnięcie sporu o właściwość. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.