I SA/Wa 875/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Gabriela Nowak (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Emilia Lewandowska asesor WSA Joanna Skiba Protokolant Ewelina Dębna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 grudnia 2007 r. sprawy ze skargi H. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] marca 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia nienależnych świadczeń rodzinnych 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta W. z dnia [...] lutego 2007 r., nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata A. I. – U. prowadzącej Kancelarię Adwokacką w W. przy ulicy [...], tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej kwotę 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa 80/100) złotych, w tym: tytułem opłaty kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, tytułem 22% podatku od towarów i usług kwotę 52,80 (pięćdziesiąt dwa 80/100) złotych. I SA/Wa 875/07 UZASADNIENIE Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] marca 2007 r. nr [...] po rozpoznaniu odwołania H. W., od decyzji Prezydenta W. nr [...] wydanej w dniu [...] lutego 2007 r. w przedmiocie odmowy umorzenia części kwoty uznanych za nienależne świadczeń, ustalonych decyzją Prezydenta W. nr [...] z dnia [...] czerwca 2005 r., w wysokości [...] zł - utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W toku postępowania administracyjnego ustalono następujący stan faktyczny: Decyzją nr [...] z dnia [...] czerwca 2004 r. Prezydent W. orzekł między innymi w pkt. 3 o przyznaniu dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego, na P. S. w kwocie [...] zł miesięcznie na okres od 01 maja 2004 r. do 30 kwietnia 2005 r., oraz w kwocie [...] zł na okres od 01 maja 2005 r. do 30 maja 2005 r. Następnie decyzją nr [...] z dnia [...] czerwca 2005 r. Prezydent W. orzekł w przedmiocie: 1/ uchylenia własnej decyzji własnej nr [...] z dnia [...] czerwca 2004 r. w części dotyczącej punktu 3 decyzji, przyznającego dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego, na P. S. od dnia 01 września 2004 r., 2/ uznania za nienależne wskazanego w pkt 1 dodatku wypłaconego H. W. za okres od 01 września 2004 r. do 29 maja 2005 r. w kwocie [...] zł i zobowiązania jej do bezzwłocznego zwrotu wskazanej kwoty wraz z odsetkami. Po rozpoznaniu odwołania H. W. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] sierpnia 2005 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta W. nr [...] z dnia [...] czerwca 2005 r. W dniu 28 lipca 2005 r. H. W. złożyła wniosek o przyznanie zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami na następny okres zasiłkowy (wrzesień 2005 r. - sierpień 2006 r.). W dniu 27 października 2005 r. H. W. złożyła wniosek o umorzenie pozostałej części nienależnie pobranych świadczeń w kwocie [...] zł łącznie z odsetkami. Decyzją nr [...] z dnia [...] listopada 2005 r. Prezydent W. orzekł w przedmiocie: 1/ przyznaniu zasiłku rodzinnego na K. S. w kwocie [...] zł miesięcznie na okres od 1 września 2005 r. do 31 sierpnia 2006 r., 2/ przyznaniu zasiłku rodzinnego na P. S. w kwocie [...] zł miesięcznie na okres od 1 września 2005 r. do 31 sierpnia 2006 r., 3/ przyznaniu dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem niepełnosprawnym w okresie korzystania z urlopu wychowawczego, na K. S. w kwocie [...] zł miesięcznie na okres od 1 września 2005 r. do 31 maja 2006 r., 4/ przyznaniu dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego, na K. S. w kwocie [...] zł miesięcznie na okres od 1 września 2005 r. do 31 maja 2006 r. Jednocześnie w decyzji wskazano, iż świadczenia za miesiąc wrzesień i październik 2005 r. ulegną w całości potrąceniu zgodnie z decyzją nr [...], świadczenie za listopad 2005 r. ulegnie potrąceniu do kwoty [...] zł. Wskazana decyzja została utrzymana w mocy decyzją SKO w W. z dnia [...] lipca 2006 r. nr [...]. Decyzją nr [...] z dnia [...] listopada 2005 r. Prezydent W. orzekł w przedmiocie: - przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem niepełnosprawnym w okresie korzystania z urlopu wychowawczego, na K. S. w kwocie [...] zł miesięcznie na okres od 01 lipca 2005 r. do 31 sierpnia 2005 r. Orzekł jednocześnie, że świadczenia za miesiące lipiec i sierpień 2005 r. ulegną w całości potrąceniu zgodnie z decyzją nr [...]. Wskazana wyżej decyzja została utrzymana w mocy decyzją SKO w W. z dnia [...] lipca 2006 r. sygn. [...]. Decyzją nr [...] z dnia [...] czerwca 2006 r. Prezydent W. odmówił umorzenia części kwoty uznanych za nienależne świadczeń w wysokości [...] zł, ustalonych decyzją nr [...] z dnia [...] czerwca 2005 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] listopada 2006 r. nr [...] uchyliło powyższą decyzję i przekazało sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. Decyzją nr [...] z dnia [...] lutego 2007 r Prezydent W. odmówił umorzenia kwoty [...] zł, będącej częścią uznanych za nienależnie świadczeń, ustalonych decyzją nr [...]. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że w dacie złożenia wniosku o umorzenie części nienależnie pobranych świadczeń, kwota niespłaconej zaległości wynosiła [...] zł, albowiem z całej kwoty [...] zł, do dnia 27 października 2005 r. została już potrącona kwota [...]. Organ I instancji uzasadnił odmowę umorzenia pozostałej części należności : brakiem chęci wystąpienia o egzekucję alimentów przeciwko ojcu dzieci, brakiem chęci przerwania urlopu wychowawczego i powrotu do pracy w sytuacji gdy obydwie córki uczęszczają do przedszkola, świadomością pobierania świadczeń nienależnych oraz wskazał na okoliczność, że w dacie wydawania decyzji całość świadczeń uległa już potrąceniu. Odwołanie od powyższej decyzji złożyła H. W., wnosząc o uchylenie decyzji i orzeczenie przez organ odwoławczy o umorzeniu kwoty [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania doszło do przekonania, że odwołanie nie może zostać uwzględnione. Organ odwoławczy wskazał, że decyzja w przedmiocie umorzenia należności, wydawana jest w ramach tzw. "uznania administracyjnego". Podniósł, że rolą organu II instancji jest zbadanie, czy decyzja organu I instancji zapadła z zachowaniem reguł procedury administracyjnej, po wyjaśnieniu okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia oraz czy stanowisko organu I instancji zostało należycie uzasadnione. Organ odwoławczy podkreślił, że na aprobatę zasługuje stanowisko, iż brak po stronie skarżącej chęci wystąpienia o egzekucję alimentów przeciwko ojcu dzieci oraz brak chęci przerwania urlopu wychowawczego i powrotu do pracy w sytuacji gdy obydwie córki uczęszczają do przedszkola, stanowi przesłanki negatywne do umorzenia świadczeń. Wskazał, że skoro strona posiada wprawdzie niezbyt duże, ale jednak posiada możliwości poprawienia sytuacji finansowej swojej rodziny i świadomie tych możliwości nie wykorzystuje, to oznacza to, iż sytuacja finansowo-bytowa rodziny nie jest dramatycznie zła. Podniósł, że obydwie okoliczności zaistniały w okresie, gdy skarżącej potrącono ze świadczeń bieżących świadczenia nienależne. Organ II instancji wskazał, że przesłanki umorzenia nienależnych świadczeń w ustawie o świadczeniach rodzinnych są odmienne od przesłanek umorzenia w ustawie o pomocy społecznej, zatem zarzut naruszenia art. 104 ust. 4 tej ostatniej ustawy nie jest trafny. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] marca 2007 r. nr [...] wniosła H. W.. Zaskarżonej decyzji zarzucała naruszenie przepisów: 1. art. 30 ust 9 Ustawy z dnia 28 listopada 2003r o świadczeniach rodzinnych w zw. z art.6 k.p.a. poprzez błędne przyjęcie, iż organ I instancji prawidłowo uzasadnił swoje stanowisko oraz, że decyzja organu nie była oparta na dowolnym działaniu organu i mieściła się w ramach tzw. "uznania administracyjnego", 2. art. 104 ust 4 Ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej w zw. z art.20 ust. 4 poprzez odmowę ich zastosowania do przedmiotowego stanu faktycznego, 3. art. 7 kpa poprzez jego niezastosowanie w części dotyczącej uwzględnienia słusznego interesu obywatela przy rozstrzyganiu sprawy, będącego następstwem dowolnej i wybiórczej oceny zebranego materiału dowodowego i poprzez niezastosowanie całokształtu przepisów prawnych służących "załatwieniu sprawy", 4. art. l0 kpa w zw. z art. 7 kpa. - przez nieuwzględnienie prawa strony do czynnego udziału w postępowaniu oraz naruszenie zasady prawdy obiektywnej poprzez uznanie, iż pominiecie pisma z dnia 8 lutego nie stanowi naruszenia tych przepisów wobec faktu wpłynięcia pisma w dniu wydania decyzji. Wnosiła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i wydanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeczenia co do istoty sprawy i umorzenia kwoty [...] uznanej za nienależne pobrane świadczenie rodzinne. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wnosiło o oddalenie skargi podtrzymując w całości argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest do zbadania, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik postępowania. W toku postępowania sądowego skarżąca złożyła do akt sprawy decyzję Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego W. z dnia [...] lipca 2007 r. , który po rozpatrzeniu jej wniosku o zmianę nazwiska orzekł zmianę nazwiska H. T. W. na nazwisko S. Rozpatrując niniejszą sprawę Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż zarówno zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja naruszają przepisy prawa procesowego oraz materialnego w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. Naruszone zostały przepisy postępowania, a w szczególności art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 kpa, co mogło mieć istotny wpływ na wynik niniejszej sprawy. Ponadto wydane w sprawie decyzje naruszają art.30 ust. 9 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. nr 139 poz. 992), gdyż organ nie wykazał w sposób przekonujący, że w sprawie niniejszej nie można było uznać, iż nie zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Stosownie do art. 30 ust. 9 powołanej ustawy o świadczeniach rodzinnych organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Kryterium zastosowania art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych są więc, szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny i te okoliczności winny być przedmiotem wnikliwej analizy i rozważań organu. Tak więc to organ winien ustalić, w sposób nie budzący wątpliwości jaka była sytuacja bytowa rodziny skarżącej, czego nie uczynił. Uznaniowy charakter wskazanego art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych w żadnym wypadku nie oznacza dowolności działania organu. Przesłanki, które przemawiają za danym rozstrzygnięciem powinny znaleźć odzwierciedlenie w materiale dowodowym i w uzasadnieniu decyzji. Skarżąca zarówno w odwołaniu, jak i w skardze przedstawiła szereg okoliczności wskazujących na trudną sytuację rodziny. Wskazała, że jest samotną matką wychowującą dwoje dzieci, w tym jedno z orzeczeniem o niepełnosprawności. Podniosła, że jedynym źródłem dochodu rodziny są alimenty wypłacane przez ojca dzieci w wysokości [...] zł miesięcznie. Wskazała, że na skutek decyzji o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia rodzina popadła w ubóstwo, podniosła że przebywając na urlopie wychowawczym nie otrzymuje wynagrodzenia. Organ wskazał jako przyczyny przemawiające za odmową umorzenia nienależnie pobranych świadczeń: brak po stronie skarżącej chęci wystąpienia o egzekucję alimentów przeciwko ojcu dzieci oraz brak chęci przerwania urlopu wychowawczego i powrotu do pracy w sytuacji gdy obydwie córki uczęszczają do przedszkola. W tej sytuacji stwierdzić należy, że organ nie ustosunkował się do opisanej przez skarżącą sytuacji bytowej i nie dokonał jej szczegółowej analizy. Pełnomocnik skarżącej w piśmie procesowym z dnia 26 listopada 2007 r. wskazała, że dowodem trudniej sytuacji życiowej skarżącej jest również duża ilość decyzji w przedmiocie przyznania zasiłków celowych, które były przyznawane ze względu na trudną sytuację życiową i materialną rodziny skarżącej oraz w celu zapewnienia niezbędnych potrzeb bytowych potwierdzonych w wywiadach środowiskowych. Decyzjom tym z uwagi na trudną sytuację materialną skarżącej był przyznawany rygor natychmiastowej wykonalności. Podniosła, że nie można z jednej strony wielokrotnie uznawać, iż istnieje szczególny uzasadniony wypadek do udzielenia pomocy, a z drugiej strony, przy analizie tej samej sytuacji uznawać, iż taki przypadek nie zachodzi. Stwierdzić należy, iż ma rację skarżąca podnosząc, że organ w swych rozważaniach zupełnie pominął tę okoliczność. Stosownie do art. 107 kpa uzasadnienie decyzji powinno zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Zasada przekonywania nie może być uznana za zrealizowaną, gdy organ pominie milczeniem niektóre twierdzenia lub nie odniesie się do faktów istotnych dla danej sprawy, co ma miejsce w sprawie niniejszej. Z przedstawionych względów obie wydane w sprawie decyzje należało uchylić. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit c oraz art. 152, art. 200 ustawy z 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.