I FZ 44/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : Artur Mudrecki po rozpoznaniu w dniu 20 lutego 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia D. sp. j. w likwidacji na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 grudnia 2007 r., sygn. akt III SA/Wa 1590/07, w zakresie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi D. sp. j. w likwidacji na postanowienie Ministra Finansów z dnia 18 czerwca 2007 r., nr [...] , w przedmiocie oddalenia skargi na czynności egzekucyjne postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. Postanowieniem z dnia 5 grudnia 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny odmówił przyznania prawa pomocy D. sp. j. w likwidacji w sprawie jej skargi na postanowienie Ministra Finansów z dnia 18 czerwca 2007 r., nr [...]. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia przywołano przepisy, tj. art. 246 § 2 pkt 2 oraz art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2002 r. nr 153, poz. 1270 ze zm.) (dalej; u.p.p.s.a.) Dalej podkreślono, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania zasadności złożonego wniosku, a także spełnienia ustawowych przesłanek w tym zakresie. Sąd I instancji dalej wskazał, że stan majątkowy wskazany przez stronę w złożonym formularzu PPPr uznał za niewystarczający do oceny jej stanu majątkowego wobec czego wezwał ją w trybie art. 255 u.p.p.s.a. o przedłożenie dodatkowych oświadczeń i stosownych dokumentów źródłowych. Z obowiązku tego strona się nie wywiązała co, zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, oznaczało, że spółka nie zdołała wykazać, że nie ma możliwości uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 100 zł. W zażaleniu na to postanowienie likwidator spółki wniósł o jego uchylenie i o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, lub o jego uchylenie i przyznanie skarżącej wnioskowanego prawa pomocy. W obszernym uzasadnieniu wskazał, że na zarządzenie z dnia 11 września 2007r. składał zażalenie podnosząc, iż na tym etapie postępowania wezwanie do przedstawienia dodatkowych informacji i dokumentów źródłowych było przedwczesne. Następnie zamiast rozpatrzenia zażalenia otrzymał kolejne wezwanie do przedstawienia dokumentów, dlatego w piśmie z dnia 12 listopada 2007 r. poprosił o wyjaśnienie sprawy. Strona kolejno zarzuciła przedmiotowemu postanowieniu naruszenie art. 258 u.p.p.s.a. Jej zdaniem, wbrew treści art. 258 § 1 i § 2 pkt 3, pkt 5 i pkt 7 u.p.p.s.a. nie poinformowano strony, że zarządzenia i wezwania w tej sprawie wydawał referendarz sądowy a samo postanowienie wydał Asesor sądowy. W opinii żalącego w sprawie naruszono również art. 255 w związku z art. 252 u.p.p.s.a. poprzez nierozpoznanie zażalenia na zarządzenie z dnia 11 września 2007 r. przed rozpoznaniem wniosku o przyznanie prawa pomocy. Ponadto strona podniosła, że doszło do naruszenia art. 141 § 4 w związku z art. 166 u.p.p.s.a. oraz naruszenia art. 246 § 2 w zw. z art. 245 u.p.p.s.a. Zdaniem Strony Sąd błędnie ustalił, że skarżąca spółka jawna jest osobą prawną. Dodatkowo wbrew wyjaśnieniom zawartych w pismach złożonych w tej sprawie uznał, że spółkę stać na poniesienie kosztów sądowych choćby w części. Według żalącego błędne było także przyjęcie, że spółka jawna wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych w części w oparciu o art. 246 § 2 pkt 2 u.p.p.s.a. kiedy we wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazano, że wnosi o przyznanie w zakresie całkowitym. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. W punkcie wyjścia niniejszej sprawy należałoby wskazać na art. 245 u.p.p.s.a. bowiem wskazuje on nie tylko na możliwy zakres przyznania prawa pomocy ale jest zarazem odpowiedzią na prawidłowość zarzutu żalącego wskazującego jakoby Sąd I instancji nieprawidłowo uznał, że strona wnioskowała o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym. Otóż zgodnie z art. 245 § 1 u.p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 u.p.p.s.a.). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 u.p.p.s.a.). Żalący podniósł, że podstawa prawna rozstrzygnięcia winna opierać się na przepisie, tj. art. 246 § 2 pkt 1 u.p.p.s.a. Twierdzenie to jednak nie może się ostać bowiem przepis ten wskazuje przy spełnieniu jakich przesłanek może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej prawo pomocy w zakresie całkowitym. W sprawie zaś strona nie wnosiła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym (zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego) a o zwolnienie ją od kosztów sądowych. Zatem jej wniosek - jak wynika z przywołanego wyżej przepisu, tj. art. 245 u.p.p.s.a. - sprowadzał się do przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym (zwolnienia od kosztów sądowych). Tym samym powołana argumentacja Sądu I jak i podstawa prawna (art. 246 § 2 pkt 2) w tym zakresie była słuszna. Słuszności tej jednak nie powinien pozbawiać fakt, że Sąd I instancji przywołując przepis, tj. art. 246 § 2 pkt 2 u.p.p.s.a. wskazał na przesłanki jakie powinna spełniać osoba prawna aby mogło być jej przyznane prawo pomocy. Stwierdzenie to wobec dalszego uzasadnienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego nie powinno mieć większego znaczenia, zwłaszcza, że przesłanki przyznania prawa pomocy wynikające z tego przepisu są także przesłankami dla jednostek organizacyjnych nieposiadającymi osobowości prawnej. Zatem również dla strony żalącej która jako spółka jawna jest takową jednostką. Kolejno za niezasadny, Naczelny Sąd Administracyjny, uznaje zarzut wskazujący na nieprawidłowości wynikające z faktów, że w sprawie zarządzenie do wezwania o przedstawienie dodatkowych informacji i dokumentów źródłowych wydał referendarz sądowy o czym strona, w opinii żalącego, nie była powiadomiona a postanowienie wydał asesor sądowy. Należy tutaj wyjaśnić, że art. 258 § 1 u.p.p.s.a. wskazuje na katalog czynności, których wykonanie może zostać powierzone referendarzowi sądowemu. Obok czynności o charakterze techniczno-procesowym (§ 2 pkt 1-5) referendarz jest również uprawniony do podejmowania działań o charakterze orzeczniczym (§ 2 pkt 6-8). Zatem skoro czynności w zakresie postępowania o przyznanie prawa pomocy mogą być powierzone referendarzowi sądowemu, to mogą być one również wykonane przez sędziego. Argumentacja żalącego dotyczącego niepowiadomienia kto wezwał stronę do przedłożenia dodatkowych dokumentów źródłowych, dla tut. Sądu, jest niezrozumiała. Należy bowiem wskazać, że z akt sprawy (karta 32) wynika, że nadawcą wezwania był Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zaś wezwanie to wystosował referendarz sądowy. A jak już zostało wcześniej podkreślone uprawnienie takie przysługiwało mu na podstawie przepisu, tj. art. 258 § 2 pkt 5. Abstrahując od powyższego, Naczelny Sąd Administracyjny, powziął wątpliwości co do wpływu faktu nieprzedłożenia przez stronę odpowiednich dokumentów źródłowych na ostateczne rozstrzygnięcie Sądu I instancji w przedmiocie przyznania prawa pomocy. Wątpliwości powyższe wywołane zostały wskazywaniem żalącego na naruszenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny przepisów, tj. art. 255 w zw. z art. 252 u.p.p.s.a. Jak wynika z uzasadnienia Sądu I instancji okoliczność nieprzedłożenia przez stronę stosownych dokumentów miała decydujący wpływ na odmowę przyznania prawa pomocy. W tym tle należy zaznaczyć, że z akt sprawy wynika, iż strona była dwukrotnie wzywana o przedłożenie stosownych dokumentów. Na pierwsze wezwanie (z dnia 14 września 2007 r.) złożyła pismo zatytułowane zażalenie (z dnia 8 października 2007 r.) na drugie zaś (z 26 października 2007 r.) złożyła pismo z dnia 12 listopada 2007 r. Wobec powyższego należy zauważyć, że strona co do przedmiotowych wezwań nie zachowywała się biernie. Niemniej jednak Wojewódzki Sąd Administracyjny w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia w żaden sposób się do powyższych faktów nie odniósł. Zdaniem tut. Sądu powyższe wątpliwości winny być wyjaśnione. Należy bowiem pamiętać, że art. 246 § 2 pkt 2 u.p.p.s.a. formułuje nieostre kryteria ocenne, stąd szczególnie istotne jest uprawdopodobnienie okoliczności wskazanych w tym przepisie. Należy zatem możliwie najdokładniej ustalić rzeczywistą sytuację materialną wnioskodawcy, a co za tym idzie stan faktyczny sprawy powinien być bezsporny. Mieć bowiem trzeba na względzie, że prawo pomocy, stanowić ma gwarancję konstytucyjnej zasady prawa do sądu (art. 45 Konstytucji RP). Prawo to ma umożliwiać realizację swoich praw na drodze sądowej osobom nie posiadającym dostatecznych środków na ponoszenie niezbędnych kosztów postępowania. Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, działając na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a.