II SA/Sz 542/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grzegorz Jankowski, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Gebel (spr.),, Sędzia NSA Elżbieta Makowska, Protokolant Aneta Kukla, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 grudnia 2007 r. sprawy ze skargi J. O. na decyzję Uczelnianej Komisji ds. Pomocy Materialnej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie stypendium za wyniki w nauce I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wydziałowej Komisji ds. Pomocy Materialnej z dnia [...] nr [...], II. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, III. zasądza od Rektora Uniwersytetu na rzecz skarżącej kwotę [...]zł ([...]) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Wyrokiem z dnia (...). sygn. akt (...) Wojewódzki Sąd Administracyjny po rozpoznaniu skargi J O na decyzję Rektora Uniwersytetu z dnia (...). Nr (...) w przedmiocie odmowy przyznania stypendium naukowego, stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Dziekana Wydziału Humanistycznego Uniwersytetu z dnia (...) Nr (...). Wydając przedmiotowy wyrok Sąd wskazał na następujące uchybienia: Zapisy § 28 pkt 7 Regulaminu zasad i trybu przyznawania pomocy materialnej dla studentów Uniwersytetu Szczecińskiego, wprowadzonego zarządzeniem Rektora nr (...), wskazują na to, że wnioski o przyznanie stypendium, "złożone po terminie określonym w ust. 7, lub uzupełnione po terminie określonym w ust. 8 regulaminu nie będą rozpatrywane, co skutkuje utratą prawa do stypendium". Innymi słowy, wniosek złożony po terminie pozostawia się bez rozpoznania, co w praktyce powinno sprowadzać się do niepodejmowania czynności procesowych, a tym samym nie wydawania przez organy uczelni aktów administracyjnych w sprawie. Dlatego też, w ocenie Sądu, wydanie przez organy obu instancji decyzji odmawiającej J O przyznania stypendium za wyniki w nauce, pozbawione było podstaw prawnych (art. 156 § 1 pkt 2 Kpa). Następnie w uzasadnieniu wyroku Sąd zakwestionował zapisy regulaminu w części dotyczącej uprawnienia do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia podania o przyznanie stypendium wyłącznie dla studentów niepełnosprawnych, starających się o stypendia socjalne. Zdaniem Sądu, zapisy takie wskazują na nierówne traktowanie stron w dostępie do środków prawnych przewidzianych prawem procesowym, do których to środków zalicza się wniosek o przywrócenie terminu. Według Sądu, terminy zawarte w powołanym powyżej regulaminie należą do terminów prawa procesowego, co powinno skutkować możliwością występowania przez wszystkie uprawnione strony z wnioskiem o przywrócenie przedmiotowego terminu. Z powyższych względów Sąd uznał, że w rozpoznawanej sprawie pozbawiono wnioskodawczynię prawa do rozpatrzenia złożonego przez nią wniosku o przywrócenie terminu do złożenia podania o przyznanie stypendium naukowego. Ponadto Sąd zwrócił uwagę na to, iż obie zaskarżone decyzje nie odpowiadają wymogom art. 107 § 3 Kpa w części dotyczącej uzasadnienia, gdyż nie zawierają one uzasadnienia faktycznego i prawnego. Mając na uwadze powyższy wyrok, Wydziałowa Komisja ds. Pomocy Materialnej Wydziału Humanistycznego, powtórnie rozpoznając wniosek J O. złożony w dniu (...) o przyznanie stypendium naukowego, decyzją z dnia (...). znak: (...), powołując się na art. 175 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 164, poz. 1365 ze zm.) w zw. z § 4 ust. 1 i 4 Regulaminu zasad i trybu przyznawania pomocy materialnej dla studentów Uniwersytetu, stanowiącego załącznik do zarządzenia Nr (...) Rektora Uniwersytetu z dnia (...) w sprawie wprowadzenia w życie "Regulaminu zasad i trybu przyznawania pomocy materialnej dla studentów Uniwersytetu (...) ", nie przyznała wnioskodawczyni stypendium naukowego. W uzasadnieniu decyzji Komisja wskazała, iż wniosek strony o przyznanie stypendium jest spóźniony, gdyż zgodnie z § 24 ust.7 powołanego wyżej zarządzenia Nr (...) Rektora Uniwersytetu, powinien być złożony najpóźniej do dnia 25 października. Termin do jego złożenia nie został zaś stronie przywrócony, ponieważ strona nie wykazała “odpowiedniego zainteresowania wprowadzonym regulaminem". W odwołaniu od powyższej decyzji J O zarzuciła, iż: - zaskarżona decyzja została wydana w oparciu o te same przepisy prawa, co uprzednio zaskarżona decyzja z dnia (...)., którą to decyzję uchylił Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia (...), i w związku z powyższym zarzut wydania decyzji bez podstawy prawnej jest nadal aktualny, - zaskarżona decyzja zawiera braki formalno-prawne w części dotyczącej uzasadnienia i "..nie posiada podstawy prawnej (bo takowej nie przewiduje nawet Kpa), a jest subiektywną oceną członków komisji...", - uznanie, przez Komisję, że nie wykazała odpowiedniego zainteresowania wprowadzonym regulaminem jest lakoniczne i bezzasadne. Powołując się na przepis art. 161 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, strona wskazała, iż "zaniechała możliwości zapoznania się( z regulaminem w stosownym terminie przez studentów tj. do dnia 15 października 2005 r., a jedynie ten przedział (czasowy jest istotny w niniejszym postępowaniu". Ponadto strona podniosła w odwołaniu, iż od dnia wydania przez Sąd wyroku pracownicy dziekanatu wprowadzali ją w błąd i zwodzili terminem otrzymania pieniędzy z tytułu stypendium. Rozpoznając odwołanie strony Uczelniana Komisja ds. Pomocy Materialnej Uniwersytetu decyzją z dnia (...). znak: (...) utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję. Podstawę prawną wydanej decyzji stanowił art.175 ust.2 i 3 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym oraz § 4 ust.2 i 4, § 24 ust.1 Regulaminu zasad i trybu przyznawania pomocy materialnej dla studentów Uniwersytetu wprowadzonego zarządzeniem Rektora Uniwersytetu nr (...) z dnia (...). W uzasadnieniu decyzji, powołując się na przepis § 28 ust. 7 uchylonego Regulaminu zasad i trybu przyznawania pomocy materialnej dla studentów Uniwersytetu, stanowiącego załącznik do zarządzenia nr (...) Rektora Uniwersytetu w sprawie wprowadzenia w życie "Regulaminu zasad i trybu przyznawania pomocy materialnej dla studentów Uniwersytetu (...) " Komisja wskazała, iż termin do złożenia wniosku o przyznanie stypendium za wyniki w nauce upływał z dniem 15 października 2005 r.. Obecnie obowiązujący Regulamin zasad trybu przyznawania pomocy materialnej dla studentów Uniwersytetu , stanowiący załącznik do zarządzenia nr (...) Rektora Uniwersytetu z dnia (...) w sprawie wprowadzenia w życie "Regulaminu zasad i trybu przyznawania pomocy materialnej dla studentów Uniwersytetu (...) " ustala ten termin do dnia 25 października. Komisja uznała zatem, iż złożony przez stronę wniosek w dniu 9 lutego 2006 r. wpłynął po obowiązującym ".. w tamtym czasie terminie..". W ocenie Komisji wniosek strony o przywrócenie terminu nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż udzielona przez pracownika uczelni informacja była aktualna i zgodna z obowiązującym na ten dzień regulaminem. Ponadto Komisja wskazała, iż strona została poinformowana o możliwości zmiany regulaminu. Zdaniem Komisji upływ czasu pomiędzy wprowadzeniem w życie nowego regulaminu a datą złożenia przez stronę wniosku o przywrócenie terminu jest zbyt odległy, co prowadzi do wniosku, iż strona nie wykazała się dostatecznym zainteresowaniem w zapoznaniu się z nowym regulaminem, a w konsekwencji odmową przywrócenia terminu do złożenia wniosku o przyznanie stypendium. Powyższą decyzję strona zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. W skardze strona zarzuciła, iż: - zaskarżona decyzja została wydana w oparciu o te same przepisy prawa, co uprzednio zaskarżona decyzja z dnia (...), którą to decyzję uchylił Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia (...). W ocenie strony "wydanie decyzji na podstawie zaskarżonej przez sąd podstawy prawnej, jest skandaliczne i niezgodne z prawem", - oba organy pominęły wytyczne zawarte w wyroku Sądu z dnia (...), gdyż zaskarżone decyzje nie zawierają oceny faktów i przepisów prawa. Dlatego też, zdaniem strony, nieprzywrócenie jej terminu do złożenia wniosku o przyznanie stypendium za wyniki w nauce, "nie posiada podstawy prawnej, a jedynie subiektywną ocenę członków komisji" poprzez użycie w decyzji zwrotów "... winna Pani okazać większe zainteresowanie" lub ".. nie wykazała Pani odpowiedniego zainteresowania". Według strony wskazuje to na bezzasadność decyzji i istotne braki formalno-prawne zaskarżonych decyzji, - stanowisko Komisji odnośnie braku z jej strony należytego zainteresowania wprowadzonym regulaminem jest lakoniczne i bezzasadne. Analogiczne jak w odwołaniu strona powołała się w tym zakresie na regulacje wynikające z art. 161 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, - w dniu 7 października 2005 r. zwróciła się do pracownika uczelni – K K. o udzielenie informacji odnośnie terminu do złożenia wniosku o przyznanie stypendium, który to termin upływał w dniu 15 października 2005 r. Powołując się na pisemne wyjaśnienia K K. skarżąca podniosła, iż wykazała, że udzielono jej mylnych informacji, na podstawie nieobowiązującego już regulaminu, stanowiącego załącznik nr (...) do zarządzenia, z tej przyczyny, iż do dnia 7 października 2005 r. nie wpłynął zmieniony regulamin z dnia (...). Według skarżącej zmiany w regulaminie, o jakich została poinformowana dotyczyły roku akademickiego 2006/2007. W związku z powyższym strona wniosła o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przyznanie stypendium naukowego, przyznanie stypendium za wyniki w nauce oraz naliczenie ustawowych odsetek od dnia wymagalności roszczenia do dnia zapłaty. W odpowiedzi na skargę pełnomocnik organu wniósł o jej oddalenie. W ocenie pełnomocnika organu zasady przyznawania świadczeń pomocy materialnej za sporny okres czasu tj. za rok akademicki 2005/2006 zostały określone w Regulaminie zasad i trybu przyznawania pomocy materialnej dla studentów Uniwersytetu (...) , wprowadzonym w życie zarządzeniem nr (...) Rektora Uniwersytetu z dnia (...). Zgodnie z § 28 ust. 7 i 10 tego regulaminu student ubiegający się o przyznanie stypendium za wyniki w nauce powinien złożyć wniosek wraz z kompletem dokumentów w terminie do 15 października. Według regulaminu wnioski składane po terminie nie są rozpatrywane. W ocenie pełnomocnika organów złożony przez stronę w dniu 9 lutego 2006 r. wniosek jest więc spóźniony. Ponadto pełnomocnik organu wyjaśnił, iż analiza przesłanek do przywrócenia stronie terminu do złożenia podania o przyznanie stypendium naukowego wskazuje, iż skarżąca na żadnym etapie postępowania nie kwestionowała faktu swojej wiedzy o zmianie regulaminu. Podjęte w toku postępowania czynności doprowadziły zaś organ do wniosku, iż skarżąca została poinformowana o treści wówczas obowiązującego regulaminu i dodatkowo została poinformowana o możliwości jego zmiany. Okoliczności te stanowiły podstawę do uznania, iż skarżąca nie wykazała wymaganej staranności i zapoznania się (z treścią nowego regulaminu, tym bardziej, że został on wywieszony do wiadomości studentów. Pełnomocnik organu podkreślił również, iż skarżąca nie uprawdopodobniła faktu, iż w dniu 4 lutego 2006 r. dowiedziała się o prawie do otrzymania stypendium. W ocenie pełnomocnika organu obie Komisje słusznie zatem odmówiły skarżącej przywrócenia terminu, zaś stanowisko w tej kwestii zostało należycie uzasadnione w obu zaskarżonych decyzjach i wbrew twierdzeniom skarżącej w sposób niebudzący zastrzeżeń pod względem wymogów formalnych przewidzianych w art. 107 § 1 Kpa. W odpowiedzi na zarzut naruszenia art. 161 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym pełnomocnik organu uznał, iż przytoczenie ww. przepisu jest zupełnie bezprzedmiotowe, ponieważ (reguluje on zasady uchwalania regulaminu studiów uczelni, a nie regulaminu pomocy materialnej. Regulacje dotyczące regulaminu świadczeń (pomocy materialnej zawiera zaś przepis art. 186 ww. ustawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji dokonana pod względem zgodności z prawem oraz w granicach rozstrzygania sądu zakreślonych w art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) doprowadziła do stwierdzenia, że skarga jest zasadna, chociaż z przyczyn bardziej złożonych niż podniesione przez skarżącą. Przedmiotem kontroli Sądu, jest decyzja wydana po ponownym rozpatrzeniu sprawy na skutek uchylenia poprzednich decyzji wyrokiem WSA z dnia (...). wszczętej na wniosek J O złożony w dniu 9 lutego 2006 r. o przyznanie stypendium za wyniki w nauce. Zgodnie z art. 153 powołanej ustawy ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu Sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Z treści przytoczonego przepisu wynika, że organ ponownie rozpatrując sprawę, jest związany oceną prawną i wskazaniami sądu, jak również Sąd ponownie rozpoznający skargę na tak wydaną decyzję jest związany stanowiskiem Sądu wyrażonym w poprzednim wyroku. W niniejszej sprawie z treści uzasadnień decyzji organów obu instancji wynika, że zarówno ocena prawa jak i wskazania co do dalszego postępowania przy ponownym rozpatrzeniu wniosku skarżącej zostały w dużej części pominięte, co stanowi naruszenie art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zgodnie z art.186 ust.1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym ( Dz.U. Nr 164, poz.1365 z późn.zm. ) szczegółowy regulamin ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów, w tym szczegółowe kryteria i tryb udzielania świadczeń pomocy materialnej dla studentów, wzór wniosku o przyznanie stypendium socjalnego oraz sposób udokumentowania sytuacji materialnej studenta ustala rektor w porozumieniu z uczelnianym organem samorządu studenckiego. W wydanym uprzednio wyroku Sąd stwierdził, że zapisy § 28 ust.7 Regulaminu zasad i trybu przyznawania pomocy materialnej dla studentów Uniwersytetu (...) , wprowadzonego zarządzeniem Rektora nr (...), wskazują na to, że wnioski o przyznanie stypendium, "złożone po terminie określonym w ust. 7, lub uzupełnione po terminie określonym w ust. 8 regulaminu nie będą rozpatrywane, co skutkuje utratą prawa do stypendium". Innymi słowy, wniosek złożony po terminie pozostawia się bez rozpoznania, co w praktyce powinno sprowadzać się do niepodejmowania czynności procesowych, a tym samym nie wydawania przez organy uczelni aktów administracyjnych w sprawie. Dlatego też, w ocenie Sądu, wydanie przez organy obu instancji decyzji odmawiającej J O przyznania stypendium za wyniki w nauce, pozbawione było podstaw prawnych (art. 156 § 1 pkt 2 Kpa). Ponadto Sąd wskazał, że złożenie wniosku o stypendium wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia takiego wniosku, powinno oznaczać w pierwszej kolejności rozpatrzenie wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przyznanie stypendium, a dopiero następnie ustosunkowanie się do wniosku o stypendium zgodne z przepisami regulaminu. Komisje stypendialne co prawda rozpoznały wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku, ale uznając brak podstaw do jego przywrócenia ponownie, wbrew brzmieniu § 28 ust.7 Regulaminu, zamiast uznać wniosek za złożony po terminie przewidzianym dla jego wniesienia i pozostawić wniosek bez rozpoznania, wydały decyzje odmawiające przyznania stypendium za wyniki w nauce. Należy bowiem wyjaśnić, że jedynie do decyzji podjętych przez komisję stypendialną i odwoławczą komisję stypendialną, stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, z późn. zm.19)) oraz przepisy o zaskarżaniu decyzji do sądu administracyjnego ( art.207 ust.4 w zw. z ust.1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym). Skoro więc ani z ustawy, ani też z Regulaminu obowiązującego w 2005 r. nie wynika, że pozostawienie wniosku bez rozpoznania dokonywane jest w formie decyzji, wystarczającym jest poinformowanie wnioskodawcy o dokonanych ustaleniach w kwestii odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku i wynikającej stąd konsekwencji w postaci pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Nie oznacza to jednak, iż organy badając wniosek o przywrócenie terminu zwolnione są od obowiązku oceny podanych przez wnioskodawcę przyczyn uchybienia, bowiem przywrócenie terminu jest możliwe gdy strona uprawdopodobni, iż uchybienie takie nastąpiło bez jej winy, a wniosek o przywrócenie terminu został złożony w terminie 7 dni od ustania przyczyny powodującej uchybienie. Należy dodać, że w każdym wypadku, gdy organ pozostawia podanie bez rozpoznania, osobie, która zarzuca organowi administracji publicznej naruszenie prawa polegające na bezczynności organu wobec zaniechania wszczęcia jurysdykcyjnego postępowania administracyjnego na podstawie wniesionego przez nią podania, przysługuje na ogólnych zasadach skarga na bezczynność organu. Ponadto należy zwrócić uwagę na fakt, iż przedmiotem ponownego rozpoznania był wniosek J O. o przyznanie stypendium za wyniki w nauce na semestr zimowy 2005/2006. Tymczasem, jak wykazuje lektura wydanych w sprawie decyzji, przy ponownym rozpatrywaniu sprawy, organy obu instancji brały pod uwagę przepisy Regulaminu obowiązującego w latach następnych, bowiem wprowadzonego zarządzeniem Rektora nr (...) z dnia (...). Zdaniem Sądu, godzi w konstytucyjne zasady państwa prawnego i praworządności takie kontynuowanie postępowania administracyjnego, które prowadzi do zastosowania przepisów wprawdzie obowiązujących w dacie orzekania, ale nie obowiązujących przy pierwotnym rozpatrywaniu spraw wszystkich osób, które ubiegały się o przyznanie świadczenia na konkretny rok. W związku z zawartym w skardze wnioskiem strony o przywrócenie terminu do złożenia wniosku, przyznanie stypendium za wyniki w nauce oraz naliczenie ustawowych odsetek od dnia wymagalności roszczenia do dnia zapłaty, wyjaśnić należy, że sąd administracyjny nie jest właściwy do orzekania merytorycznego w konkretnej sprawie i nie może zastępować organów administracji w ich kompetencji. Ponownie rozpoznając sprawę organy uwzględnią wskazania Sądu zawarte w niniejszym uzasadnieniu. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1c, art. 134 § 1 i 135 oraz art. 152 i art.200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270 z późn.zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.