IV SA/Wa 2165/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Otylia Wierzbicka, Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec, Sędzia WSA Małgorzata Miron (spr.), Protokolant Marcin Lesner, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 grudnia 2007 r. sprawy ze skargi M. S. na postanowienie Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia (...) września 2007 r. nr (...) w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia zaświadczenia - oddala skargę - IV SA/Wa 2165/07 UZASADNIENIE Decyzją z dnia (...) maja 2007 r. znak (...) Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, stwierdził ustanie ubezpieczenia społecznego rolników w zakresie: I. ubezpieczenia wypadkowego, chorobowego i macierzyńskiego dla M.S. od (...) kwietnia 2005 r., II. ubezpieczenia emerytalno - rentowego dla M.S. od (...) kwietnia 2005 r. Uzasadniając swoje rozstrzygniecie organ podniósł, iż w wyniku przeprowadzonego postępowania ustalono, iż od dnia (...) grudnia 2000 r. M. S. prowadził pozarolniczą działalność gospodarczą. W związku z niedostarczeniem do 14 lutego 2005 r. dokumentów potwierdzających kwotę podatku za 2004 r. z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej, na podstawie art. 5a ust. 5 i 7 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r. Nr 7 poz. 25 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym od 2 maja 2004 r. do 23 sierpnia 2005 r., ubezpieczenie społeczne rolników ustaje z końcem kwartału, w którym istniał obowiązek przedłożenia zaświadczenia. Po doręczeniu wskazanej decyzji i konsultacji z radcą prawnym w dniu 21 czerwca 2007 r. M. S. złożył wniosek o przywrócenie terminu do złożenia zaświadczenia Urzędu Skarbowego w A. o wysokości należnego podatku za 2004 r. Uzasadniając wniosek M.S. wskazał, iż działał w dobrej wierze bowiem wiedział o obowiązku złożenia stosownego zaświadczenia jednakże oczekiwał na wezwanie organu. Ponieważ takiego wezwania nie otrzymał to nie mógł złożyć zaświadczenia w ustawowym terminie, a zatem uchybienie nastąpiło nie z jego winy. Nadto M. S. wniósł o potraktowanie powyższych okoliczności jako przyczyny losowej. Postanowieniem z dnia (...) lipca 2007 r. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, na podstawie art. 58 kpa, odmówił przywrócenia terminu do złożenia zaświadczenia Urzędu Skarbowego o wysokości należnego podatku za 2004 r. IVSA/Wa2165/07 Organ podał, iż zgodnie z art. 58 kpa przywrócenie terminu do dokonania danej czynności procesowej może nastąpić wówczas, gdy zostaną spełnione łącznie następujące warunki: a) uchybienie terminu nastąpiło bez winy zainteresowanego i brak winy zostanie uprawdopodobniony, b) zainteresowany złożył wniosek o przywrócenie terminu w ciągu 7 dni od ustania przyczyny uchybienia terminu, c) zainteresowany dopełnił czynności, dla której określony był termin jednocześnie ze złożeniem wniosku o przywrócenia terminu. Przy ocenie braku winy organ administracji publicznej powinien przyjąć "obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy" (M. Jędrzejewska, Komentarz do kpa, 1999 r., s. 274). Przy zastosowaniu tego miernika staranności, przywrócenie terminu nie jest dopuszczalne, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa (J. Krajewski, Komentarz do kpc, 1999 r., s. 274). Brak winy zachodzi tylko wtedy, gdy strona nie mogła przeszkody usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku (E. Iserzon, Komentarz IV, 1970, s. 136). W konsekwencji - pojęcie braku winy w niedopełnieniu czynności procesowej w terminie obejmuje istnienie przeszkody nie do przezwyciężenia, czyli siły wyższej. Jak wynika z akt sprawy, a w szczególności z wniosku o przywrócenie terminu, przyczyną uchybienia terminu do złożenia zaświadczenia z Urzędu Skarbowego o wysokości należnego podatku za 2004 r. był brak wiedzy wnioskodawcy, co do konieczności złożenia stosownego zaświadczenia. Okoliczność ta, w opinii Prezesa, nie jest okolicznością wyłączającą winę w dopełnieniu określonego, przepisami ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, obowiązku polegającego na złożeniu tego zaświadczenia. Wobec tego, przyjmując obiektywny miernik staranności, organ uznał, iż nie wykazano braku winy w uchybieniu terminu do złożenia przedmiotowego zaświadczenia. Od tej decyzji M. S. złożył wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy. Wskazał, iż uchybienie terminu nastąpiło nie z jego winy, na dowód czego przedłożył oświadczenie P. S. IV SA/Wa 2165/07 W wyniku jego rozpoznania Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego postanowieniem z dnia (...) września 2007 r. znak (...) utrzymał w mocy własne postanowienie z dnia (...) lipca 2007 r. W uzasadnieniu wskazano, iż zgodnie z art. 5a ust. 5 i 7 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników (w brzmieniu przed zmianą wprowadzoną w dniu 24 sierpnia 2007 r.) do dnia 14 lutego każdego roku rolnik lub domownik prowadzący pozarolniczą działalność gospodarczą lub współpracujący przy prowadzeniu tej działalności, podlegający ubezpieczeniu, zobowiązany był po rozliczeniu roku podatkowego do złożenia Kasie zaświadczenia właściwego organu podatkowego o wysokości należnego podatku za miniony rok. Niezachowanie tego terminu, o ile nadal prowadzona była pozarolniczą działalność gospodarcza, było równoznaczne z zaistnieniem okoliczności powodujących ustanie ubezpieczenia z końcem kwartału, w którym rolnik lub domownik zobowiązany był złożyć zaświadczenie. Oddział KRUS wysłał pisma przypominające o upływie terminu na dostarczenie stosownego zaświadczenia - pisma te zostały doręczone osobom, które wcześniej zgłosiły rozpoczęcie prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej i jednocześnie złożyły oświadczenie o kontynuowaniu tego ubezpieczenia. Ponieważ wnioskodawca nigdy nie zgłosił powyższych okoliczności to nie było potrzeby informowania o konieczności złożenia takiego zaświadczenia. Nadto organ stwierdził, iż załączone do wniosku oświadczenia P. S. nie wnosi nic nowego w kwestii oceny braku winy wnioskodawcy w złożeniu przedmiotowego zaświadczenia. Z jego treści wynika, że M.S. na przełomie 2004/2005 był w siedzibie Oddziału KRUS w A. Gdyby wówczas dopełnił ciążącego z mocy prawa obowiązku zgłoszenia okoliczności mającej wpływ na podleganie ubezpieczeniu rolniczemu tj. prowadzenia działalności gospodarczej (art. 37 ust 1 powołanej ustawy), wtedy wnioskodawca zostałby poinformowany o przysługujących w związku z tym uprawnieniach i ciążących obowiązkach. Na powyższe postanowienie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł M. S. wnosząc o jego uchylenie. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie art. 58 oraz 78 § 1 kpa. W uzasadnieniu skarżący powtórzył argumentację przedstawioną we wniosku o przywrócenie terminu do złożenia przedmiotowego zaświadczenia. Nadto podniósł, iż w zaskarżonym postanowieniu Prezes nie odniósł się do stanu faktycznego IV SA/Wa 2165/07 zawartego we wniosku oraz do oświadczenia P.S. Nie ustosunkował się do indywidualnego przypadku skarżącego, a jedynie opisał jak załatwił innych interesantów. Na tym tle uznał, że dowód w postaci oświadczenia P. S. nie wnosi do sprawy nic nowego w kwestii oceny braku winy. Organ nie ustosunkował się także, w opinii skarżącego, do wniosku o przesłuchanie świadka czym naruszył art. 78 § 1 kpa. Dalej skarżący wywiódł, iż fakt przybycia do placówki Oddziału KRUS świadczy, że skarżący chciał wywiązać się z obowiązku wynikającego z powszechnie obowiązującego prawa, a jej pracownica wprowadziła go w błąd, aby czekał na wezwanie do dostarczenia niezbędnych dokumentów. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Za nieuzasadniony wskazał zarzut skarżącego dotyczący nie przeprowadzenia dowodu z przesłuchania świadka bowiem organ wezwał skarżącego do złożenia pisemnego oświadczenia świadka a następnie oświadczenie to zostało ocenione i uznane za dowód, który nie wnosi do sprawy nic nowego, nie ma wpływu na prowadzone postępowanie. Nadto podniesiono, iż skarżący wielokrotnie odwiedzał placówkę KRUS, nigdy jednak nie informował o tym, że jest osobą prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą, a wręcz zataił ten fakt. W związku z tym KRUS nie miał pełnej wiedzy o swoim ubezpieczonym, a w związku z tym i możliwości poinformowania o konieczności złożenia stosownego zaświadczenia, chociaż, co podkreślono, taki obowiązek na organie rentowym nie ciążył. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m. in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej P.p.s.a.) sprowadzają się do kontroli działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. IV SA/Wa 2165/07 Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art.134 § 1 ustawy P.p.s.a.). Mając na względzie powyższe unormowanie Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem prawa procesowego, które jednak pozostaje bez wpływu na treść rozstrzygnięcia. Po pierwsze podnieść należy, iż w nauce prawa pojęcie "termin" stanowi zastrzeżenie dodatkowe czynności prawnej, przez które jej skutek zostaje ograniczony w czasie. (A. Wolter, Prawo Cywilne. Zarys części ogólnej, Warszawa 1967, s. 268). Termin w stosunkach administracyjnoprawnych ma istotne znaczenie prawne i wprowadzany jest do konstrukcji instytucji prawnej zarówno przez przepisy prawa materialnego jak i przepisy prawa procesowego. O charakterze terminu decyduje jego funkcja w obrocie prawnym. Nauka prawa rozróżnia terminy materialne i terminy procesowe. Okresy, w których może nastąpić ukształtowanie praw lub obowiązków podmiotów w ramach administracyjnoprawnych stosunków materialnych stanowią terminy materialne. Określają one i zarazem stabilizują sytuację prawną podmiotów, których pozycja zostaje określona przede wszystkim wprost na postawie przepisów prawa i związanych z tym zdarzeń, dla których czas odgrywa zasadniczą rolę. Terminy prawa materialnego są co do zasady nieprzywracalne, a ich przywrócenie - zgodnie ze stanowiskiem orzecznictwa - jest dopuszczalne tylko wówczas, gdy taką możliwość przewidują przepisy prawa określające dany termin, (por.: uchwała 5. sędziów NSA z dnia 14 października 1996 r., sygn. akt: OPK 19/96, ONSA 1997 r. nr 2, poz. 56). Terminami procesowymi natomiast są okresy do dokonania czynności procesowych przez strony postępowania. W systemie prawnym mają zastosowanie przede wszystkim tam, gdzie chodzi o uruchomienie instytucji kontrolnych i innych środków zaskarżania związanych ze sferą praw stron postępowania. Terminy procesowe są z zasady przywracalne. Wskazać również należy, iż instytucja przywrócenia terminu przewidziana w art. 58 i art. 59 Kpa jest instytucją prawa procesowego, co oznacza, że na podstawie tych przepisów mogą być przywracane terminy przewidziane przepisami należącymi do prawa procesowego, (por.: wyrok NSA z dnia 24 listopada 1994 r., sygn. akt : SA/Ka 1230/94, LEX nr 26528). Instytucji tej nie można zatem stosować do przywrócenia terminów materialnoprawnych. IV SA/Wa 2165/07 W rozpoznawanej sprawie Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego odmówił skarżącemu przywrócenia terminu do złożenia zaświadczenia z Urzędu Skarbowego o wysokości należnego podatku za 2004r., o którym mowa w art. 5a ust. 5 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym w dacie zaistnienia tego obowiązku to jest 14 lutego 2005r podając jako podstawę prawną takiego rozstrzygnięcia art. 58 kpa. Zgodnie z treścią art. 5a ust. 5 powołanej wyżej ustawy zaświadczenie właściwego organu podatkowego o wysokości należnego podatku należało złożyć do dnia 14 lutego każdego roku w tym wypadku - 14 lutego 2005r. Wskazany termin jest zatem terminem prawa materialnego. Wskazuje bowiem czas, w jakim podmiot obowiązany jest dokonać czynności (złożyć zaświadczenie), której dokonanie w tym czasie pozostawi prawo podmiotu (podleganie ubezpieczeniu) w stanie niezmienionym zaś niedokonanie spowoduje wygaśnięcie prawa. Zgodnie z obowiązującą zasadą praworządności wyrażoną w art. 6 kpa organ winien rozstrzygać sprawy na podstawie przepisów prawa obowiązujących w dacie wydawania orzeczenia, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej. W konsekwencji obowiązkiem organu w niniejszej sprawie było rozpoznanie wniosku o przywrócenie terminu do złożenia zaświadczenia na podstawie przepisów obowiązujących w dacie rozpoznawania wniosku a zatem art. 5a ust. 7 w brzmieniu z tej daty. Ustawa zmieniająca ustawę o ubezpieczeniu społecznym rolników nie zawierała bowiem żadnego przepisu, który umożliwiałby stosowanie prawa wstecz. Przepis ten jest zatem lex specialis w stosunku do błędnie zastosowanego przez organ art. 58 kpa. Zgodnie z treścią przepisu art. 5a ust. 7 omaw. ustawy terminy (...) mogą zostać przywrócone na wniosek zainteresowanego rolnika lub domownika jeżeli rolnik ten udowodni, że niezachowanie terminu nastąpiło wskutek zdarzeń losowych. Przepis ten zatem - węziej aniżeli art. 58 kpa - określa przesłanki, których zaistnienie uzasadnia przywrócenie omawianego terminu. Art. 58 kpa pozwala bowiem na przywrócenie terminu w razie uprawdopodobnienia, że uchybienie nastąpiło "bez winy" strony, zaś omaw. przepis ust. 7 nakazuje udowodnienie zaistnienia zdarzeń losowych a zatem takich szczególnych okoliczności, które są obiektywne i niemożliwe do przewidzenia. IV SA/Wa2165/07 Brak wiedzy o konieczności złożenia zaświadczenia, a tym bardziej oczekiwanie na wezwanie organu do złożenia takiegoż, nie stanowi z pewnością zdarzenia losowego w rozumieniu w/w przepisu. Nie zasługuje zatem na uwzględnienie również zarzut skarżącego co do nienależytego wyjaśnienia sprawy wobec nieprzeprowadzenia dowodu z zeznań świadka P. S. i ograniczenie się jedynie do odebrania jego pisemnego oświadczenia. Prawidłowo organ - w ocenie Sądu - ustalił, nie negując prawdziwości twierdzeń P. S., że podniesione przez niego okoliczności pozostają bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. W złożonym wniosku skarżący nie powołał wszak żadnych okoliczności mogących stanowić "przypadki losowe". Reasumując - jeśli skarżący wniósł do organu o przywrócenie terminu do złożenia zaświadczenia a organ uznał, że uzasadnienie wniosku nie daje podstaw do wydania postanowienia o przywróceniu terminu to powinien wydać postanowienie o odmowie przywrócenia terminu w oparciu o normę prawa materialnego tj. powołany wyżej art. 5 a ust. 7 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Wydanie zaś postanowienia o odmowie przywrócenia terminu do złożenia zaświadczenia, o którym mowa wyżej, w oparciu normę prawa procesowego - art. 58 kpa stanowiło naruszenie prawa procesowego jednakże takie, które pozostaje bez wpływu na treść rozstrzygnięcia. Badając zaistnienie przesłanek określonych w art. 58 kpa organ zobowiązany był do ustalenia czy uchybienie terminu nie nastąpiło na skutek zdarzeń losowych jako również wyłączających winę skarżącego. Poczynione przez organ ustalenia Sąd uznał za prawidłowe. Bez wątpienia, skarżący nie wykazał, iż uchybił terminowi wskutek wystąpienia zdarzeń losowych. Brak wiedzy skarżącego o konieczności złożenia stosownego zaświadczenia, w sytuacji gdy wielokrotnie pojawiał się w Oddziale KRUS, nie może świadczyć nawet o braku winy w rozumieniu art. 58 kpa., tym bardziej nie jest to i zdarzenie losowe, o którym mowa w art. 5a ust 7 powołanej ustawy. Na marginesie niniejszych rozważań podnieść należy, iż nawet gdyby przyjąć, że organ prawidłowo zastosował art. 58 kpa, to zobligowany był zbadać w postępowaniu wstępnym czy wniosek o przywrócenie terminu odpowiada warunkom formalnym, tj. m. in. zbadać czy został wniesiony w przewidzianym terminie, tj. w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu (art. 58 § 2 kpa). Takich ustaleń organ nie poczynił w niniejszej sprawie jednakże okoliczność ta również pozostaje bez znaczenia dla treści rozstrzygnięcia. Jak IV SA/Wa 2165/07 wynika z akt sprawy decyzja z dnia (...) maja 2007 r. została doręczona skarżącemu w dniu 31 maja 2007 r., a zatem najpóźniej w tej dacie skarżący dowiedział się o obowiązku złożenia zaświadczenia. Tymczasem wniosek o przywrócenie terminu wpłynął do organu w dniu 25 czerwca 2007 r., a więc z uchybieniem siedmiodniowego terminu. Okoliczność ta również stanowiłaby przesłankę uzasadniającą odmowę przywrócenia terminu. Reasumując powyższe rozważania należy podkreślić, że bez wpływu na treść rozstrzygnięcia pozostają wskazane przez Sąd uchybienia procesowe bowiem biorąc pod uwagę zarówno treść art. 58 kpa jak również art. 5a ust 7 ustawy o ubezpieczeniu rolników, nie można było wydać rozstrzygnięcia o innej treści niż zaskarżone postanowienie z dnia (...) września 2007r. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy P.p.s.a orzekł jak w sentencji.