II OZ 80/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz po rozpoznaniu w dniu 12 lutego 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Stowarzyszenia [...] w B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 6 grudnia 2007 r., sygn. akt II SA/Bk 553/07 przyznające Stowarzyszeniu [...] w B. prawo pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego oraz zwolnienia od kosztów sądowych w kwocie powyżej 100 zł w sprawie skargi Stowarzyszenia [...] w B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o warunkach zabudowy postanawia oddalić zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku postanowieniem z dnia 6 grudnia 2007 r. po rozpoznaniu wniosku Stowarzyszenia [...] w B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...], Nr [...], w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o warunkach zabudowy, przyznał skarżącemu Stowarzyszeniu prawo pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego oraz zwolnienia od kosztów sądowych ponad kwotę 100 zł, a w pozostałym zakresie wniosek oddalił. W uzasadnieniu tego postanowienia Sąd wskazał, że z akt sprawy wynika, iż Stowarzyszenie jest organizacją pożytku publicznego, nie jest nastawione na osiąganie zysków, nie prowadzi działalności gospodarczej. W bieżącym roku uzyskało wpływy w wysokości [...] zł, w tym [...] zł to darowizna od osoby prywatnej, a [...] zł to wpłaty z tytułu 1% dla organizacji pożytku publicznego. Strata finansowa z działalności Stowarzyszenia za 2006 r. wyniosła [...] zł, odnośnie roku 2007 r. Stowarzyszenie przedstawiło natomiast dwie różne kwoty, we wniosku o przyznanie prawa pomocy było to kwota [...] zł, natomiast z pisma z dnia [...] wynika, iż strata ta wynosi [...] zł. Sąd I instancji zaznaczył, że pomiędzy złożeniem wniosku o przyznanie prawa pomocy, a złożeniem ostatniego oświadczenia o wysokości straty kwota ta wzrosła o [...] zł. Stowarzyszenie oświadczyło, że w/w strata to nieopłacone faktury, na które chwilowo zostały zaciągnięte pożyczki od członków Stowarzyszenia. Jednakże pomimo wezwania do przedstawienia dowodów potwierdzających powyższe, strona w żaden sposób tego nie udokumentowała. W ocenie Sądu, skoro Stowarzyszenie ponosi i finansuje kolejne wydatki, to brak jest podstaw do zwolnienia go od kosztów sądowych w pełnym zakresie, koszty te nie mogą bowiem być stawiane jako ostatnie w kolejności ich zaspokajania. Sąd stwierdził ponadto, iż fakt, że Stowarzyszenie jest organizacją pożytku publicznego i nie prowadzi działalności gospodarczej nie oznacza, że w każdym przypadku powinno korzystać z prawa pomocy, tym bardziej, że zapisy Rozdziału V statutu Stowarzyszenia nie wykluczają zasilania budżetu Stowarzyszenia z wpływów z działalności gospodarczej. Ponadto statut przewiduje jeszcze inne środki finansowania Stowarzyszenia: składki członkowskie, wpływy z działalności statutowej, Dotacje, subwencje, ofiarność publiczna, darowizny, spadki, zapisy. Wielość źródeł finansowania oraz brak dokumentów potwierdzających saldo na rachunku Stowarzyszenia nie dają, w ocenie Sądu I instancji, podstaw do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Jednakże, uwzględniając niskie dochody osiągane przez Stowarzyszenie, brak majątku oraz konieczność ponoszenia kosztów w innych sprawach toczących się przed sądem, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi, przyznał skarżącemu Stowarzyszeniu prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych ponad kwotę 100 zł. Stowarzyszenie [...] w B. wniosło zażalenie na powyższe postanowienie do Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym podniosło, że jako organizacja pożytku publicznego w celu realizacji statutowych zadań użyteczności publicznej powinno być całkowicie zwolnione z kosztów sądowych. Ponadto, oświadczyło, że od dnia [...] do dnia wniesienia zażalenia uzyskało wpływy w wysokości [...] zł, w tym okresie zaś wydatki Stowarzyszenia wyniosły około [...] zł. Środki finansowe odnotowane na rachunku bankowym w kwocie [...] zł znajdowały się na rachunku jedynie "przejściowo" i od około trzech miesięcy na koncie Stowarzyszenia stan rachunku wynosi 0 zł. Dodatkowo skarżące Stowarzyszenie podniosło, że nie ma żadnych środków finansowych na pokrycie kosztów sądowych, wobec czego przysługuje mu całkowite zwolnienie od kosztów sądowych. Jednocześnie wskazało, że jego statut jako organizacji pożytku publicznego wyklucza i uniemożliwia pokrycie kosztów sądowych, kar, grzywien i opłat. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z generalną zasadą postępowania sądowoadministracyjnego określoną w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, 1270 ze zm.), strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątek od tej zasady stanowi instytucja prawa pomocy. Stosownie do art. 246 § 2 powołanej ustawy, osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (pkt 2). Z oświadczeń Stowarzyszenia wynika, iż posiadało środki finansowe zgromadzone na rachunku bankowym w wysokości [...] zł., jednakże obecnie stan konta wynosi 0 zł, gdyż wydatki Stowarzyszenia wyniosły [...] zł i zostały przeznaczone na spłatę innych zobowiązań. Okoliczność ta, nie może zostać uwzględniona, bowiem Stowarzyszenie nie przedstawiło żadnych dowodów potwierdzających powyższe. Dodatkowo, Stowarzyszenie powinno liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów sądowych, jeżeli swoje cele realizuje w drodze postępowań sądowych. Podkreślenia również wymaga, że zarówno ze statutu Stowarzyszenia, jak i z odpisu KRS przedstawionego przez Stowarzyszenie wynika, iż może ono prowadzić działalność gospodarczą z przeznaczeniem zysków na działalność statutową. Skoro z możliwości takiej nie korzysta, nie może skutecznie żądać pokrycia kosztów postępowania przez Skarb Państwa. Za nietrafny należy uznać podnoszony w zażaleniu argument, jakoby Stowarzyszenie jako organizacja pożytku publicznego, powinno być całkowicie zwolnione z kosztów sądowych. Wprawdzie przepis art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz.U. Nr 96, poz. 873 ze zm.) przewiduje zwolnienie takich organizacji od opłat sądowych ale odsyła do przepisów odrębnych i nie może stanowić samoistnej podstawy zwolnienia. Natomiast przepisy regulujące postępowanie przed sądami administracyjnymi nie przewidują możliwości zwolnienia organizacji pożytku publicznego od opłat sądowych. Przepis art. 239 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który określa zamknięty katalog uprawnionych do zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania sądowego z mocy ustawy, nie wymienia organizacji pożytku publicznego jako podmiotu zwolnionego od kosztów sądowych. Przepis art. 240 ustawy przewiduje wprawdzie możliwość zwolnienia, w drodze rozporządzenia Rady Ministrów, organizacji społecznych z obowiązku uiszczenia wpisu w sprawach związanych z działalnością naukową, oświatową, kulturalną, dobroczynną oraz z zakresu pomocy i opieki społecznej, jednak dotychczas rozporządzenie takie nie zostało wydane. W tej sytuacji zwolnienie Stowarzyszenia od kosztów sądowych może nastąpić wyłącznie na zasadach ogólnych, tj. po spełnieniu warunków określonych w art. 246 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Mając jednak na względzie, że jak wykazano to wyżej, w przedmiotowej sprawie brak jest przesłanek przyznania prawa pomocy powołanych w art. 246 § 2 pkt 1 cytowanej ustawy, postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 6 grudnia 2007 r. należy uznać za prawidłowe. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, w oparciu o art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) postanowił zażalenie oddalić.