II SA/Kr 1031/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący NSA Piotr Lechowski Sędziowie WSA Tadeusz Wołek WSA Bożenna Blitek (spr.) Protokolant Bernadetta Szczypka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 listopada 2007 r. sprawy ze skargi J.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia [....] w przedmiocie zasiłku rodzinnego uchyla zaskarżoną decyzję W dniu .... sierpnia 2005r. J.K. złożył w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w L. wniosek o przyznanie zasiłku rodzinnego na dzieci M.K. ur. w 1989r. i M.K. ur. 1986r. oraz dodatków do zasiłku rodzinnego - z tytułu samotnego wychowywania dziecka: M.K. i M.K. , rozpoczęcia roku szkolnego – M.K. i M.K. oraz podjęcia przez dziecko nauki poza miejscem zamieszkania (na częściowe pokrycie wydatków związanych z zapewnieniem dziecku możliwości dojazdu z miejsca zamieszkania do miejscowości, w której znajduje się szkoła) –M.K. i M.K. (k. .... akt adm. - stron ....). Decyzją z dnia [....] wydaną z upoważnienia Wójta Gminy L. - Kierownik GOPS w L. orzekł o przyznaniu J.K. 1. zasiłku rodzinnego na M.K. w kwocie 43 zł miesięcznie na okres od O1.09.2005r. do 31.08.2006r., 2. zasiłku rodzinnego na M.K. w kwocie 43 zł miesięcznie na okres od O1..09.2005r. do 31.08.2006r., 3. dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na M.K. w kwocie 90 zł jednorazowo, 4. dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na M.K. w kwocie 90 zł jednorazowo, 5. dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu na pokrycie wydatków związanych z dojazdem do miejscowości, w której znajduje się szkoła na M.K. w kwocie 40 zł miesięcznie na okres od O1..09.2005r. do 30.06.2006r., 6. dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu na pokrycie wydatków związanych z dojazdem do miejscowości, w której znajduje się szkoła na M.K. w kwocie 40 zł miesięcznie na okres od O1.09.2005r. do 30.06.2006r., zaznaczając, że świadczenia rodzinne będą wypłacane od 20 do 25 każdego miesiąca. W dniu .....października 2005r. J.K. złożył w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w L. wniosek o przyznanie na dziecko M.K. ur. w 1989r. dodatków do zasiłku rodzinnego: z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego i z tytułu podjęcia przez dziecko nauki poza miejscem zamieszkania (na częściowe pokrycie wydatków związanych z zamieszkaniem w miejscowości, w której znajduje się szkoła) podając, że dołącza do wniosku zaświadczenie Internatu SOSW (k. .... akt adm. - stron ....). Z zaświadczenia Internatu SOSW w T., ul. ...... z daty wystawienia .......10.2005r. wynika, że M.K. "przebywa w internacie tutejszej placówki od ......10.2005r. i jest zameldowany na pobyt czasowy do ......06.2008r.", a nadto, że "koszty wyżywienia w kwocie 75 zł miesięcznie pokrywają rodzice dziecka - (ojciec)" (k. ..... akt adm.). Decyzją z dnia [.....] wydaną z upoważnienia Wójta Gminy L. - Kierownik GOPS w L. po rozpatrzeniu wniosku J.K. z dnia .......10.2005r. zmienił decyzję Nr [....] . i orzekł o przyznaniu J.K. 1. dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego na M.K. w kwocie 70 zł miesięcznie w okresie od .....10.2005r. do .....08.2006r., 2. dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu na pokrycie wydatków związanych z zamieszkaniem w miejscowości, w której znajduje się szkoła na M.K. w kwocie 80 zł miesięcznie na okres od ....10.2005r. do ....06.2006r., a w pkt 3. orzekł o uchyleniu dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu na pokrycie wydatków związanych z dojazdem do miejscowości, w której znajduje się szkoła przyznanego na M.K. w kwocie 40 zł miesięcznie na okres od O1.09.2005r. do 30.06.2006r. orzekając, że pozostałe punkty decyzji pozostają bez zmian i zaznaczając, że świadczenia rodzinne będą wypłacane od 20 do 25 każdego miesiąca. Decyzja zawiera pouczenie, w którym m.in. zaznaczono, że "w przypadku wystąpienia zamian w liczbie członków rodziny, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych osoba uprawnione do świadczeń rodzinnych jest zobowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia zgodnie z art. 25 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych z późn. zm. Nienależnie pobrane świadczenia rodzinne podlegają zwrotowi (art. 30 ustawy o świadczeniach rodzinnych)" (k. ...... akt adm.). III. Pismem, które wpłynęło do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. w dniu ..........04.2006r. J.K. zwracając się o dodatkową pomoc finansową napisał m.in., że wychowuje samotnie syna, który uczęszcza do szkoły specjalnej w T. i wiąże się to z kosztami dojazdu (k. .... akt adm.). Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w L. otrzymał w dniu ..... czerwca 2006r. (k. ...... akt adm) - na swoje zapytanie - informację Internatu SOSW w T. ......., że M.K. "był wychowankiem tego internatu tylko 2 dni, t.j.......i .......10.2005r." W związku z powyższym - Decyzją z dnia [.....] wydaną z upoważnienia Wójta Gminy L. - Kierownik GOPS w L. orzekł: w pkt 1. o zmianie pkt 2 decyzji z dnia [....] poprzez uchylenie począwszy od miesiąca listopada 2005r. prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego mającego na celu pokrycie wydatków związanych z zamieszkaniem w miejscowości, w której znajduje się szkoła przyznanego na M.K. w kwocie 80 zł miesięcznie na okres od .....10.2005r. do ......06.2006r. zaznaczając, że w pozostałym zakresie zmieniana decyzja z dnia [...] . nie lega zmianie, W pkt 2 decyzji z dnia [....] . uznano, że dodatek do zasiłku rodzinnego na pokrycie wydatków związanych z zamieszkaniem w miejscowości, w której znajduje się szkoła wypłacony J.K. w okresie od listopada 2005r. do maja 2006r. w łącznej wysokości 560 zł stanowi nienależnie pobrane świadczenie rodzinne, w pkt 3 orzeczono o obowiązku zwrotu świadczenia rodzinnego określonego w pkt 2 decyzji z dnia [....] wraz z odsetkami liczonymi od dnia następującego po dniu wypłaty do dnia zapłaty wyliczając w tym punkcie konkretne kwoty z tytułu odsetek za każdy miesiąc do dnia 26 czerwca 2006r., w pkt 4 ustalono sposób spłaty nienależnie pobranego świadczenia poprzez potrącenie na bieżąco wypłacanych świadczeń rodzinnych w 3 ratach tj. w miesiącu czerwcu 254,11 zł, w miesiącu lipcu 249,50 zł oraz w miesiącu sierpniu 82,29 zł, a w pkt 5 decyzji z dnia [....] . nadano rygor natychmiastowej wykonalności. Jako podstawę prawną wskazano art. 20 ust. 3, art. 30 ust. 2 pkt 1, ust. 6 i ust. 8 oraz art. 32 ust. 1 w zw. z art. 15 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych oraz art. 104 i art. 108 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego. Na uzasadnienie podano m.in., że już w październiku 2005r. zaistniała ustawowa przesłanka powodująca utratę prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego na pokrycie wydatków związanych z zamieszkaniem w miejscowości, w której znajduje się szkoła, albowiem - jak wynika z informacji uzyskanej z Internatu SOSW w T. – M.k. przebywał w nim tylko 2 dni, od .... 10.2005r. do dnia ......10.2005r. Fakt ten spowodował uznanie tego dodatku wypłaconego od 1 listopada 2005r. za nienależnie pobrane świadczenie (k. ..... akt adm.). Z decyzją tą nie zgodził się J.K. , który w odwołaniu złożonym w dniu ...... czerwca 2006r. nie zaprzeczył ustalonej przez GOPS okoliczności nie przebywania syna w internacie, nie mniej podniósł, że w tej sytuacji należy mu się dodatek do zasiłku rodzinnego w wysokości 40 zł miesięcznie z tytułu na pokrycie wydatków związanych z dojazdem do miejscowości, w której znajduje się szkoła, a skoro - zdaniem odwołującego się - można cofnąć wypłacone dodatki, to można też przyznać inne dodatki z datą wsteczną. W kolejnym piśmie złożonym w dniu ..... lipca 2006r. J.K. sprecyzował, że jednak jeśli zasiłek na zamieszkanie w miejscu, w którym znajduje się siedziba szkoły nie przysługuje po 80 zł, to na pewno przysługuje na dojazdy po 40 zł", o które to dopłaty złożył wniosek i jego zdaniem, Gmina zalega mu za te dopłaty . W konsekwencji odwołujący się wnosi o potrącenie należnej mu - według niego - kwoty za dojazdy po 40 zł miesięcznie za okres od września do czerwca z kwotą uznaną za nienależne świadczenie. Decyzją z dnia [....] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. po rozpatrzeniu powyższego odwołania utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu l instancji. Na uzasadnienie decyzji organ II instancji podzielił stanowisko organu l instancji podkreślając, że pomimo pouczenia o obowiązku niezwłocznego poinformowania organu realizującego świadczenie o zaistnieniu okoliczności mającej wpływ na prawo do świadczenia, tj. o rezygnacji z pobytu w internacie w T. syna – J.k. nie poinformował o tym organu pobierając nienależne mu w związku z tym faktem świadczenie. Z powyższą decyzją nie zgodził się J.K. , która w skardze podniósł te same argumenty jak w odwołaniu, zarzucając, że organ odwoławczy nie zajął stanowiska w przedmiocie należnego mu dodatku w kwocie 40 zł za dojazdy syna do szkoły, a skoro ma obowiązek zwrócić dodatek pobierany z tytułu zamieszkiwania syna w miejscowości, w której znajduje się szkoła, to GOPS winien wypłacić mu za dojazdy po 40 zł od września, gdyż był złożony wniosek w tej sprawie. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. wniosło o jej oddalenie i podtrzymało swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji uznając, że zarzuty skarżącego nie zasługują na uwzględnienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Wojewódzki Sąd Administracyjny zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. (Dz. U. Nr 153, póz. 1270) - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.) sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej i bada legalność zaskarżonego aktu administracyjnego stosownie do przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, póz. 1269) nie będąc w sprawowaniu tej kontroli związany granicami skargi -zarzutami, wnioskami oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). W ramach tej kognicji Sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu administracyjnego nie naruszono przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny, zgodnie więc z ustawowymi kompetencjami bada, czy treść zaskarżonej decyzji jest zgodna z prawem i czy postępowanie prowadzące do jej wydania było niewadliwe i rzetelne. Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego - skarga jest uzasadniona, chociaż nie ze względów w niej przedstawionych. W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę na treść aktu prawnego stanowiącego podstawę przyznania (lub odmowy przyznania) zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku rodzinnego takich jak dodatek z tytułu podjęcia przez dziecko nauki w szkole poza miejscem zamieszkania w związku z zamieszkiwaniem w miejscowości, w której znajduje się siedziba szkoły albo dodatek z tytułu podjęcia przez dziecko nauki w szkole poza miejscem zamieszkania w związku z dojazdem z miejsca zamieszkania do miejscowości, w której znajduje się siedziba szkoły, którym jest ustawa z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r. Nr 139, póz. 992 z późn. zm.). W szczególności art. 15 powyższej ustawy stanowi, że: "Art. 15. 1. Dodatek z tytułu podjęcia przez dziecko nauki w szkole poza miejscem zamieszkania przysługuje matce lub ojcu dziecka, opiekunowi prawnemu albo opiekunowi faktycznemu dziecka lub osobie uczącej się: 1) w związku z zamieszkiwaniem w miejscowości, w której znajduje się siedziba szkoły ponadgimnazjalnej lub szkoły artystycznej, w której realizowany jest obowiązek szkolny i obowiązek nauki, a także szkoły podstawowej lub gimnazjum w przypadku dziecka lub osoby uczącej się, legitymującej się orzeczeniem o niepełnosprawności lub o stopniu niepełnosprawności - w wysokości 80 zł miesięcznie na dziecko albo 2) w związku z dojazdem z miejsca zamieszkania do miejscowości, w której znajduje się siedziba szkoły, w przypadku dojazdu do szkoły ponadgimnazjalnej, a także szkoły artystycznej, w której realizowany jest obowiązek szkolny i obowiązek nauki w zakresie odpowiadającym nauce w szkole ponadgimnazjalnej - w wysokości 40 zł miesięcznie na dziecko. 2. Dodatek przysługuje przez 10 miesięcy w roku w okresie pobierania nauki od września do czerwca następnego roku kalendarzowego." Z treści przytoczonego wyżej przepisu art. 15 ustawy wynika, że uprawnionemu, którym w tym wypadku jest J.K. można było przyznać tylko jedno z dwóch świadczeń, o którym mowa w tym przepisie: dodatek z tytułu podjęcia przez dziecko nauki w szkole poza miejscem zamieszkania w związku z zamieszkiwaniem w miejscowości, w której znajduje się siedziba szkoły (art. 15 ust. 1 pkt 1 ustawy) albo dodatek z tytułu podjęcia przez dziecko nauki w szkole poza miejscem zamieszkania w związku z dojazdem z miejsca zamieszkania do miejscowości, w której znajduje się siedziba szkoły (art. 15 ust. 1 pkt 2 ustawy). Należy zauważyć, że wniosek J.K. z dnia .......sierpnia 2005r. o przyznanie m.in. dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu podjęcia przez M.K. nauki poza miejscem zamieszkania - na częściowe pokrycie wydatków związanych z zapewnieniem dziecku możliwości dojazdu z miejsca zamieszkania do miejscowości, w której znajduje się szkoła został rozpoznany decyzją z dnia [....] i w pkt 5. tej decyzji przyznano J.K. dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu na pokrycie wydatków związanych z dojazdem do miejscowości, w której znajduje się szkoła na M.K. w kwocie 40 zł miesięcznie na okres od O1.09.2005r. do 30.06.2006r. Nie mniej na kolejny wniosek J.K. z dnia ..... października 2005r. o przyznanie na dziecko M.K. m.in. dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu podjęcia przez dziecko nauki poza miejscem zamieszkania na częściowe pokrycie wydatków związanych z zamieszkaniem w miejscowości, w której znajduje się szkoła - decyzją z dnia [....] i przyznano J.K. wnioskowany przez niego dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu na pokrycie wydatków związanych z zamieszkaniem w miejscowości, w której znajduje się szkoła na M.K. w kwocie 80 zł miesięcznie na okres od 01.10.2005r. do 30.06.2006r. Brak jest w aktach kolejnego wniosku J.K. o przyznanie ponownie dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu podjęcia przez M.K. nauki poza miejscem zamieszkania - na częściowe pokrycie wydatków związanych z zapewnieniem dziecku możliwości dojazdu z miejsca zamieszkania do miejscowości, w której znajduje się szkoła za i sam skarżący na złożenie kolejnego wniosku nie wskazywał. W tej sytuacji Sąd zwraca uwagę na treść art. 23 ust. 1 i art. 24 ust. 2 ustawy: "Art. 23. 1. Ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych oraz ich wypłata następują odpowiednio na wniosek małżonków, jednego z małżonków, rodziców, jednego z rodziców, opiekuna faktycznego dziecka, opiekuna prawnego dziecka, osoby uczącej się, pełnoletniej osoby niepełnosprawnej lub innej osoby upoważnionej do reprezentowania dziecka lub pełnoletniej osoby niepełnosprawnej." "Art. 24. 2. Prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego." Zdaniem Sądu - treść przytoczonych wyżej przepisów wskazuje jednoznacznie to konieczność złożenia wniosku przez rodzica, którego w tym wypadku nie złożono, jak i na brak podstaw prawnych do przyznania świadczeń rodzinnych za okres sprzed miesiąca, w którym wpłynął wniosek (wraz z prawidłowo wypełnionymi dokumentami). Bez wątpienia, zdaniem Sądu, mają też rację organy administracyjne wskazując na treść art. 32 ust. 1 omawianej ustawy, jako na podstawę prawną zmiany lub uchylenia ostatecznej decyzji, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli zaszła jedna z dwóch przesłanek określonych w tym przepisie, tj. jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych albo osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne: "Art. 32. 1. Organ właściwy może bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych albo osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne." Z uwagi na treść pouczenia zawartego w decyzji z dnia [....] przyznającej J.K. dodatek do zasiłku rodzinnego na pokrycie wydatków związanych z zamieszkaniem syna M.K. w miejscowości, w której znajduje się szkoła, poza sporem pozostawać winien fakt zaniedbania przez skarżącego obowiązku niezwłocznego powiadomienia Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. o zrezygnowaniu przez syna M.K. przebywania w Internacie SOSW w T. już w październiku 2005r, po dwóch dniach w nim pobytu. "Art. 25. 1. W przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych osoba, o której mowa w art. 23 ust. 1, jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia rodzinne." Konstrukcja przytoczonego przepisu art. 32 ust. 1 omawianej ustawy wskazuje na obowiązek organu zmiany lub uchylenia decyzji w sytuacji zajścia jednej z dwóch przesłanek określonych w tym przepisie, ale tylko w zakresie zmiany lub uchylenia prawa do konkretnego świadczenia rodzinnego, czy świadczeń rodzinnych, natomiast przepis ten - zdaniem Sądu - nie upoważnia organu do jednoczesnego określenia, w tej samej decyzji, wysokości nienależnego świadczenia, czy wysokości nienależnego świadczenia podlegającej zwrotowi, które to kwoty nie muszą być takie same. Tak więc, Wojewódzki Sąd Administracyjny podkreśla, że decyzja wydana na podstawie wskazanego przepisu art. 32 ustawy nie przesądza jeszcze o zaistnieniu możliwości nałożenia obowiązku zwrotu tych świadczeń. W sytuacji jednak zaistnienia takiej możliwości niezbędne staje się wydanie odrębnej decyzji, opartej o art. 30 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Świadczy o tym także treść art. 30 omawianej ustawy, a w szczególności z art. 30 ust. 6 wynika, że o zwrocie, którym jest także potrącenie, można orzec w przypadku ustalenia ostateczną decyzją kwoty świadczenia nienależnie pobranego, a nadto - zgodnie z art. 30 ust. 9 ustawy zwrotowi mogą podlegać nienależne świadczenia, które w całości lub części nie zostały umorzone. "Art. 30. 1. Osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. 2. Za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się: 1) świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania; 6. Kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych ustalone ostateczną decyzją podlegają potrąceniu z wypłacanych świadczeń rodzinnych. 7. Nienależnie pobrane świadczenia rodzinne podlegają egzekucji w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. 8. Kwoty świadczeń rodzinnych, o których mowa w ust. 2, podlegają zwrotowi łącznie z ustawowymi odsetkami. Odsetki naliczane są od dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych. 9. Organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny." O ile więc - zgodnie z treścią przytoczonego wyżej przepisu art. 30 ustawy - zasadą jest zwrot nienależnie pobranego świadczenia, to jednak orzeczenie w jednej decyzji wraz z decyzją o zmianie lub uchyleniu prawa do konkretnego świadczenia rodzinnego podlegającą zaskarżeniu, o wysokości nienależnie pobranego świadczenia, jak również orzeczenie w tej samej decyzji o potrąceniu z wypłacanych świadczeń kwot nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych ustalonych decyzją podlegającą zaskarżeniu pozostaje w sprzeczności z treścią tego art. 30 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Mając powyższe na względzie - Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję organu II instancji i na mocy powołanych przepisów oraz art. 145 § 1 pkt 1 a i c p.p.s.a. orzekł - jak w wyroku.