V SA/Wa 2142/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabella Janson, Sędzia NSA Piotr Piszczek (spr.), Sędzia WSA Michał Sowiński, Protokolant Joanna Pietraś-Skobel, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 grudnia 2007 r. sprawy ze skargi T. F. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] czerwca 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników Uchyla zaskarżoną decyzję. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (KRUS) decyzją z dnia [...].05.2007 r. - stosownie do treści art. 36 ust. 1 pkt 10 oraz art. 41a ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 z późn. zm.) - rozpatrując wniosek T. F. z dnia [...].05.2007 r. o umorzenie odsetek od należnych składek w kwocie [...] zł za okres 1997.03. - 2006.04., wydał decyzję negatywną wskazując, iż z przeprowadzonego postępowania wynika, że ww. prowadzi działalność rolniczą w gospodarstwie o powierzchni 5,05 ha fizycznych, co stanowi 1,08 ha przeliczeniowych i z tego tytułu podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu rolników na mocy postanowień art. 7 ust. 1 i art. 16 ust. 1 cytowanej na wstępie ustawy. Decyzją z dnia [...]02.2007 r. znak: [...] ubezpieczeniem w KRUS został objęty z okresem wstecznym małżonek strony i fakt ten spowodował, że na koncie przypisano składki wraz z należnymi odsetkami. Artykuł 4 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników nakłada na rolnika obowiązek terminowego opłacania składek tj. do końca pierwszego miesiąca każdego kwartału. Za opłacanie składek za wszystkie osoby ubezpieczone w danym gospodarstwie rolnym odpowiada rolnik, a jeżeli działalność prowadzona jest na rachunek kilku osób, to obowiązek opłacania należności ciąży na nich solidarnie. Nieopłacanie składek w terminie powoduje naliczanie odsetek za zwłokę, począwszy od następnego dnia, w którym stały się wymagalne, aż do dnia zapłaty włącznie. Uwzględniając rozłożenie na raty (decyzja z dnia [...].03.2007 r.) i żądanie umorzenia odsetek organ - w kontekście podniesionych argumentów - dostrzegł, iż choroba i śmierć męża (mimo iż jest przykrym doświadczeniem życiowym) pozostaje bez wpływu na decyzję w sprawie umorzenia. Nie można uznać, że zdarzenie to było przyczyną powstania zadłużenia. Z kolei fakt sprawowania opieki nad matką nie może być brany pod uwagę w przypadku rozpatrywania sprawy o umorzenie. Posiada ona własne świadczenie, które pozwala na pokrycie kosztów związanych z leczeniem i zakupem leków. Istotne znaczenie w sprawie ma okoliczność powstania zadłużenia, które zostało przypisane na koncie na skutek nieterminowego zgłoszenia się do ubezpieczenia w KRUS męża, a nie w wyniku określonych zdarzeń losowych. Organ zwrócił uwagę, że zapis art. 37 ust. 1 ustawy zobowiązuje osoby prowadzące działalność rolniczą do bieżącego dokonywania zgłoszenia do ubezpieczenia nie czekając na wezwanie Kasy. Wywiązywanie się ze zobowiązań względem innych instytucji nie może stanowić przeszkody w wywiązywaniu się z obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Nie można zatem uznać, że koszty jakie ponosi strona w związku z funkcjonowaniem domu stanowią istotną przeszkodę w regulowaniu należności składkowych. Prezes KRUS po przeanalizowaniu całości materiału zgromadzonego w sprawie nie znalazł podstaw do umorzenia odsetek. Według jego oceny spłata należności może nastąpić w ramach udzielonego układu ratalnego nie powodując zagrożenia egzystencji. Biorąc pod uwagę wszystkie powyższe argumenty oraz postanowienia artykułu 41a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, według którego Prezes Kasy obowiązany jest brać pod uwagę nie tylko ważny interes wnioskodawcy i jego możliwości płatnicze, ale również stan finansów funduszu emerytalno-rentowego i składkowego KRUS, należało wydać decyzję negatywną. Powyższy akt administracyjny został utrzymany w mocy decyzją tegoż Prezesa KRUS z dnia 27.06.2007 r. - stosownie do treści art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 k.p.a. i art. 41a ust. 1 pkt 1 powołanej na wstępie ustawy. Zdaniem organu nie można uznać, że wywiązanie się ze zobowiązań spowoduje istotne pogorszenie się sytuacji materialnej rodziny T. F. Z przeprowadzonego postępowania wynika, że nie jest ona objęta pomocą ze strony GOPS w S., fakt ten pozwala na stwierdzenie, że sytuacja materialna strony nie należy do złych. Jak już zaznaczono w poprzedniej decyzji zadłużenie jest wynikiem niewywiązania się z obowiązku zgłoszenia do ubezpieczenia małżonka. Z analizy akt jasno wynika, że nie wystąpiły żadne zdarzenia, które uzasadniałyby nieterminowe zgłoszenie się do ubezpieczenia. Brak jest podstaw, by uznać, że zdarzenie jakie miało miejsce w gospodarstwie w sierpniu 2004 r. w postaci uszkodzenia dachu na budynku gospodarczym było bezpośrednią przyczyną powstania zadłużenia. W ocenie KRUS okoliczność ta nie może być brana pod uwagę przy rozpatrywaniu przedmiotowej sprawy. Według oceny KRUS spłata należności może nastąpić w ramach udzielonego układu ratalnego, nie powodując zagrożenia egzystencji rodziny. Warto zaznaczyć, że ta ulga jest bardzo korzystna dla rolnika, pozwala bowiem na spłatę należności w dłuższym okresie czasu oraz powoduje zatrzymanie naliczania odsetek począwszy od następnego dnia, w którym wpłynął wniosek. KRUS po poddaniu całości sprawy rzetelnej analizie i wnikliwym rozpatrzeniu wszystkich podanych w odwołaniu okoliczności nie znajduje podstaw do umorzenia wnioskowanych należności składkowych i zmiany decyzji z dnia [...].05.2007 r. Biorąc pod uwagę wszystkie powyższe argumenty oraz treść art. 41a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, według którego Prezes Kasy obowiązany jest brać pod uwagę nie tylko ważny interes wnioskodawcy i jego możliwości płatnicze, ale również stan funduszu emerytalno-rentowego i składkowego Kasy, przyjąć trzeba, iż brak jest podstaw do wydania decyzji uwzględniającej żądanie strony. W skardze - żądając wydania sprawiedliwego wyroku - T. F. podniosła, iż przyczyną powstania zaległości była śmierć męża, która "pogorszyła jej sytuację". Skarżąca podniosła, iż za niepoważny należy uznać zarzut, że skoro nie zgłasza się do GOPS w S., to jej sytuacja jest dobra. Uznała też, że błędem jest twierdzenie, że Ci którzy nie korzystają z pomocy społecznej (ok. 90% polskiego społeczeństwa), to powodzi im się dobrze i nie wymagają jakiejkolwiek pomocy. Mając to na względzie wniosła o ponowne przeanalizowanie podniesionych argumentów i wydanie wyroku, o jakim była mowa na wstępie. W odpowiedzi na skargę - żądając jej oddalenia - podniesiono argumenty zbieżne z motywami aktów administracyjnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. I. Na wstępie zauważyć należy, że sądy administracyjne w tym sąd wojewódzki, sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, która jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - patrz art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.). Uzupełnieniem tego zapisu jest treść art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), w którym wskazano, iż owe sądy stosują środki określone w ustawie (akt ten cyt. jest dalej jako Pr. o p.p.s.a.). Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Jest nią - bez wątpienia - sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej. Nie ulega też wątpliwości, że podstawowym celem tejże kontroli jest eliminowanie z porządku prawnego aktów (zwłaszcza decyzji i postanowień), a także czynności organów administracji publicznej niezgodnych z prawem i dążenie do przywrócenia stanu, który nie będzie z nim pozostawał w sprzeczności. Ta funkcja kontroli sądowej jest istotna zarówno z punktu widzenia podmiotu skarżącego, jak i całego aparatu administracyjnego państwa, który winien być żywo zainteresowany w eliminowaniu z obrotu prawnego niezgodnych z prawem aktów i czynności swoich funkcjonariuszy. Prawidłowość podejmowanych działań, a tym samym legalność działania organów administracyjnych, stanowi bowiem istotny element efektywności i ważną przesłankę istnienia społecznej akceptacji działania aparatu administracyjnego państwa. Stopień zaś akceptacji owego działania organów administracji rządowej, jak też samorządowej, przenoszony jest na ocenę funkcjonowania całego państwa. II. W powyższym kontekście - oceniając wniesiony środek zaskarżenia - wskazać trzeba, że aktualnie obowiązujące normy prawne by były przestrzegane, winny skutecznie kierować zachowaniem swych adresatów. Są nimi zarówno obywatele, jak też organy prawa. Szczególna rola - w procesie decyzyjnym - przypada oczywiście państwu, które stosując prawo korzysta ze swych prerogatyw po to, aby kształtować władczo stosunki prawne, kreując określone uprawnienia i obowiązki. Najistotniejszymi modelowymi etapami stosowania prawa - według J. Wróblewskiego: Wstęp do prawodawstwa, Łódź 1977, s. 89 i nast. - są: a) ustalenie, jaka norma obowiązuje w znaczeniu dostatecznie określonym dla potrzeb rozstrzygnięcia, b) uznanie faktu za udowodniony na podstawie określonych materiałów i w oparciu o przyjętą teorię dowodów oraz ujecie tego faktu w języku stosowanej normy, c) subsumcja faktu uznanego za udowodniony pod stosowną normę prawną, d) wiążące ustalenie konsekwencji prawnych faktu uznanego za udowodniony na podstawie stosowanej normy prawnej. III. W powyższym kontekście zwrócić uwagę należy na brak jakichkolwiek ustaleń w przedmiocie realizacji punktu b), a w konsekwencji za niemożliwą należało uznać realizację punktu c) i d). Trafnie natomiast ustalono - co wynika z punktu a) - że zgodnie z art. 41a ust. 1 pkt 1 powołanej na wstępie ustawy Prezes KRUS lub upoważniony przez niego pracownik kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszu emerytalno-rentowego i składkowego może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części. Istotne jest więc ustalenie "możliwości płatniczych wnioskodawcy", czego zaniechano w zaskarżonych decyzjach. Z decyzji organu I-szej instancji można dowiedzieć się, iż T. F. jest właścicielką gospodarstwa rolnego o pow. 5,05 ha, tj. 1,08 ha przeliczeniowego. Próżno jednak szukać tam ustaleń, jaki ono przynosi dochód, a także w jakiej wysokości otrzymuje ona rentę rodzinną po zmarłym mężu W. Nie dokonano też ustaleń jakiej wysokości świadczenia emerytalne otrzymuje matka T. F. i czy pokrywają one jej koszty utrzymania, a przede wszystkim leczenia. Istotne jest czy skarżąca nie musi z własnych dochodów łożyć na ten cel; gdyby tak było to taka jej postawa zasługuje na pełną akceptację, co jest zrozumiałe chociażby ze względów humanitarnych. Po ustaleniu wszystkich dochodów T. F. należy uwzględnić wydatki związane z życiem codziennym i świadczeniami okresowymi, które w aktach zostały udokumentowane rachunkami. Nie dostrzeżono też w decyzjach, iż w wyniku pożaru uległ uszkodzeniu budynek gospodarczy, którego remont wyniesie ok. 10.000 zł (k. 36 akt adm.). Nie dostrzeżono też ani nie omówiono protokołu z przeprowadzonej wizytacji w gospodarstwie płatnika (k. 35 akt adm.), co jest naruszeniem art. 7, 77 § 1 k.p.a. Poczynienie w powyższym zakresie prawidłowych ustaleń tj. co do "możliwości płatniczych wnioskodawcy", z uwzględnieniem spłacanych rat, umożliwi obiektywną ocenę realizacji punktu c) i d), o których była wyżej mowa. Nie można bowiem zaakceptować sytuacji, gdy w decyzjach brak jest konkretów (ustaleń faktycznych w zakresie dochodów i wydatków - określonych kwotowo), a rozważania oparte zostały na mało precyzyjnych ogólnych twierdzeniach. IV. Sanacja tych uchybień - w zakresie wyżej wskazanym - pozwoli określić czy istnieją przesłanki do umorzenia odsetek na podstawie art. 41a powołanej na wstępie ustawy. Stwierdzone zaś uchybienia, o których była wyżej mowa, pozwalają na zastosowanie treści art. 145 § 1 pkt 1c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.