V SA/Wa 2452/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabella Janson (spr.), Sędzia NSA Piotr Piszczek, Sędzia WSA Michał Sowiński, Protokolant Joanna Pietraś-Skobel, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 grudnia 2007 r. sprawy ze skargi C.L. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników oraz umorzenie należnych odsetek uchyla zaskarżoną decyzję. Przedmiotem skargi z 16 sierpnia 2007 r., wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przez C.L. jest decyzja Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z [...] lipca 2007 r., znak sprawy: [...], utrzymująca w mocy decyzję z [...] maja 2007 r. Skarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym: Pismem z 12 stycznia 2007 r. C.L. wystąpiła do Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego o "umorzenie zadłużenia". Uzasadniając wniosek wskazała na trudną sytuacje materialną. Podniosła, iż ma na utrzymaniu córkę, która jest studentką [...] roku studiów dziennych na [...]. Skarżąca zaznaczyła, iż jest osobą wymagającą systematycznego leczenia, jednakże ze względu na trudną sytuację finansową nie może wykupić niezbędnych lekarstw, co powoduje ciągłe pogarszanie się jej stanu zdrowia i uniemożliwia podjęcie pracy. Poinformowała, że wraz z mężem płacą alimenty na rzecz wnuków. Podniosła, iż jest zadłużona, ponieważ nie uiszcza opłat za energię i wodę. W wyniku przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego Prezes KRUS decyzją z [...] maja 2007 r., po rozpatrzeniu wniosku strony, umorzył należności w części dotyczącej odsetek od nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od IV kwartału 1993 r. do III kwartału 1998 r. r. w kwocie [...] zł, i odmówił umorzenia pozostałego zadłużenia od nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników. W podstawie prawnej rozstrzygnięcia powołał treść art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r. nr 7, poz. 25 ze zm.), zgodnie z którym Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowych i składkowych może m. in. umorzyć w całości lub w części należności z tytułu składek. Treść rozstrzygnięcia, Prezes Kasy uzasadnił trudną sytuacją materialno-bytową zainteresowanej oraz jej problemami zdrowotnymi. Pismem z 4 czerwca 2007 r. pani C.L. wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wskazała, iż ze względu na trudną sytuację finansową nie ma możliwości uiszczenia zaległych składek. Podniosła, że uregulowanie zaległości pozbawiłoby ją środków do życia. Ponownie wskazał na swój zły stan zdrowia. Decyzją z [...] lipca 2007 r. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, powołując w podstawie prawnej art. 138 § 1 w związku z art. 127 § 3 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., nr 98, poz. 1071 ze zm.) i art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r., nr 7, poz. 25 ze zm.), utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie z dnia [...] maja 2007 r. W uzasadnieniu wskazano, iż zainteresowana nie wskazała nowych, nieznanych wcześniej placówce okoliczności mających wpływ na brak możliwości opłacenia składek. Podane przez skarżącą argumenty uzasadniały udzielenie ulgi w postaci umorzenia 100 % odsetek od nieopłaconych składek, nie stanowią one natomiast podstawy do umorzenia należności głównej. Pismem z 16 sierpnia 2007 r. skierowanym do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie C.L. wniosła skargę na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] maja 2007 r. W motywach skargi, powtórzyła argumenty dotyczącej jej stanu zdrowia oraz trudnej sytuacji materialnej, wskazane uprzednio we wnioskach kierowanych do Prezesa KRUS. W odpowiedzi na skargę Prezes KRUS wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz. U. Nr 153, poz. 1269). Wyjaśnić również należy, że stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Może zatem uwzględnić skargę także z takich przyczyn, które nie zostały w niej podniesione. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji Prezesa Kasy z dnia [...] lipca maja 2007 r. Sąd uznał, że decyzja ta obarczona jest wadą skutkującą jej uchyleniem. Ocenę taką Sąd sformułował mając na względzie stan faktyczny i prawny, jaki towarzyszył decyzji w dacie jej podjęcia. Zgodnie z art. 36 ust. 1 pkt 10 u.u.s.r. Prezes Kasy, jako centralny organ administracji rządowej (art. 2 ust. 2 u.u.s.r.) wydaje decyzje w sprawach, o których mowa w art. 41a i art. 55 tej ustawy. W myśl art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części. Zgodnie z definicją ustawową zawartą w art. 6 pkt 13b u.u.s.r. przez "należności z tytułu składek" rozumie się składki, należne od nich odsetki i koszty upomnienia. Z kolei według art. 1 pkt 1 k.p.a. kodeks ten normuje postępowanie przed organami administracji publicznej w należących do właściwości tych organów sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnych. Organami administracji publicznej, jak stanowi art. 5 § 2 k.p.a., są między innymi centralne organy administracji rządowej, czyli także Prezes Kasy. W rezultacie stwierdzić należy, że do decyzji Prezesa Kasy w sprawach umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozumianych jak wyżej, ma zastosowanie art. 127 § 3 k.p.a. Przepis ten stanowi, że od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wniosek ten różni się od odwołania tym, że nie ma on konstrukcji względnie dewolutywnej, gdyż do jego istoty należy przede wszystkim to, że jest rozpatrywany przez ten sam organ, który wydał decyzję w pierwszej instancji. Do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, o czym stanowi art. 127 § 3 in fine k.p.a. Jednocześnie przepis art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. stanowi, że pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w niższej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji. Zdaniem sądu orzekającego powyższa zasada znajduje zastosowanie również przy rozpatrywaniu sprawy na skutek złożenia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy. Kwestia wyłączenia pracownika organu administracji publicznej (lub członka organu kolegialnego), orzekającego w postępowaniu z wniosku strony o ponowne rozpatrzenie sprawy w rybie art. 127 § 3 k.p.a., była przedmiotem wypowiedzi w orzecznictwie i doktrynie. Przeważa pogląd, że w takim postępowaniu podlega wyłączeniu zarówno pracownik organu administracji, jak również członek organu kolegialnego biorący udział w wydaniu decyzji po raz pierwszy ( np. wyroki NSA z dnia 11 września 2002 r. sygn. akt V S A 2535/01, z dnia 15 stycznia 2003 r. sygn. akt V SA 1313/02, z dnia 28 lutego 2003r., uchwała NSA z dnia 22 lutego 2007r. sygn. akt II GPS 2/06, oraz M.Jaśkowska, A.Wróbel "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2005, s.222). Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy na podstawie art. 127 § 3 k.p.a. stanowi bowiem zwykły środek zaskarżenia, różniący się od odwołania jedynie brakiem dewolutywności. Po złożeniu takiego wniosku objęta nim decyzja traci charakter ostatecznego rozstrzygnięcia sprawy, co odpowiada sytuacji niewyczerpania toku instancji w postępowaniu administracyjnym (por. postanowienie NSA z 12 stycznia 1994r. II S.A. 2616/93, ONSA 1995, NR 1 poz.34). Ponadto do istoty i celu tego wniosku należy zagwarantowanie stronie prawa do dwukrotnego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia tej samej sprawy w postępowaniu administracyjnym, a nie dokonanie autokontroli decyzji jak w art. 132 § 1 i 2 k.p.a. Wreszcie istotne jest, iż przepisy o wyłączeniu pracownika odgrywają ważną rolę i mają na celu zapewnienie stronom obiektywizmu i bezstronności przy ponownym rozpatrzeniu sprawy przez organ odwoławczy, na co zwrócił uwagę Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 7 marca 2005r. sygn. akt P 8/03 (OTK-A 2005/3/20). Takie gwarancje powinny być zapewnione także i stronie postępowania prowadzonego przez ten sam organ, z uwagi na zawarte w art. 127 § 3 k.p.a. odesłanie do odpowiedniego stosowania przepisów dotyczących odwołania. W sprawie w niniejszej, decyzję z dnia [...] lipca 2007 r. podpisał z upoważnienia Prezesa Kasy, Dyrektor A.O. Ta sama osoba podpisała również decyzję z dnia [...] maja 2007 r., wydaną po ponownym rozpatrzeniu sprawy. W związku z powyższym wskazana wada zaskarżonej decyzji sprawia iż przedwczesną byłaby wypowiedź Sądu co do prawidłowości dokonanej przez organy rentowe oceny istnienia przesłanek umorzenia należności obciążających skarżącą oraz ocena zasadności zarzutów skargi w tym zakresie. Uchylenie decyzji nastąpiło wyłącznie z przyczyn proceduralnych i nie oznacza, że wniosek skarżącej o umorzenie należności uznano za zasadny bądź niezasadny. Kwestia ta stanie się przedmiotem ponownej kompleksowej oceny Prezesa Kasy. Uwzględniając przedstawiony stan faktyczny i prawny, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a orzekł jak w sentencji.