IV SA/Wa 2077/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Szymańska, Sędziowie Sędzia WSA Krystyna Napiórkowska, asesor WSA Danuta Szydłowska (spr.), Protokolant Artur Dral, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 grudnia 2007 r. sprawy ze skargi M. G. na postanowienie Wojewody Mazowieckiego z dnia (...) września 2007 r. nr (...) w przedmiocie zawieszenia postępowania w sprawie wymeldowania z pobytu stałego I. uchyla zaskarżone postanowienie i utrzymane nim w mocy postanowienie organu pierwszej instancji; II. zasądza od Wojewody Mazowieckiego na rzecz skarżącej M. G. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżonym postanowieniem z dnia (...) września 2007 r. Wojewoda Mazowiecki w wyniku rozpatrzenia zażalenia M. G. na postanowienie Prezydenta W. z dnia (...) lipca 2007 r. zawieszające postępowanie administracyjne w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego Z. G. z domu przy ul. (...) w W. utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. Zajmując stanowisko w sprawie organ odwoławczy wskazał, że w myśl art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych ( Dz. U. nr 139, poz. 993 ze zm. ) do wydania decyzji o wymeldowaniu osoby z pobytu stałego niezbędne jest spełnienie warunku opuszczenia miejsca dotychczasowego pobytu stałego bez dokonania obowiązku wymeldowania się, przy czym opuszczenie powinno być dobrowolne i trwałe. W sytuacji, kiedy strona podnosi, że do opuszczenia lokalu została zmuszona i korzysta ze środka prawnego zmierzającego do wykazania, iż sytuacja taka rzeczywiście miała miejsce, a spowodowane jej staraniami postępowanie sądowe nie zostało jeszcze zakończone prawomocnym orzeczeniem organ odwoławczy jest zobowiązany zgodnie z art. 97 § 1 pkt 4 kpa zawiesić postępowanie w sprawie. W sprawie o podział majątku, toczącej się między stronami przed Sądem Rejonowym (...) i zarejestrowanej pod nr sygn. akt (...), Z. G. wystąpił o przywrócenie naruszonego posiadania przedmiotowej nieruchomości. Takie działanie stanowi w ocenie organu zagadnienie wstępne w sprawie o wymeldowanie wymienionego i w konsekwencji wiąże organ administracyjny, który w tej sytuacji winien zastosować art. 97 § 1 pkt. 4 kpa i zawiesić postępowanie do czasu zakończenia postępowania sądowego. W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie M. G., zwana dalej skarżącą, wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i zasądzenie kosztów postępowania. Podniosła zarzut naruszenia prawa procesowego tj. art. 77 kpa i art. 80 kpa. Wskazała, iż organ administracji miał cały materiał dowodowy, z którego wynikają wszystkie przesłanki niezbędne do wymeldowania i w sprawie nie występuje zagadnienie wstępne. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art.1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz.U. nr 153 z 2002 r. poz.1269 ) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu, Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania powyższej decyzji nie zaś według kryteriów słusznościowych. Stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. nr 153 poz. 1270-dalej zwaną p.p.s.a.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów skarga jest zasadna, gdyż zaskarżone postanowienie oraz utrzymane nim w mocy postanowienie organu I instancji naruszają prawo w sposób mający wpływ na wynik sprawy. Istotą niniejszej sprawy jest w ocenie Sądu kwestia czy rozstrzygnięcie przed sądem powszechnym powództwa o naruszenie posiadania stanowi zagadnienie wstępne w sprawie o wymeldowanie. Zgodnie z treścią art. 97 § 1 pkt 4 kpa organ administracji publicznej zawiesza postępowanie w sprawie, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Zagadnieniem wstępnym jest zagadnienie prawne o charakterze materialnym, które wyłoniło się w toku postępowania administracyjnego, do rozstrzygnięcia, którego właściwym jest inny organ lub sąd a rozstrzygnięcie tego zagadnienia jest koniecznym warunkiem wydania decyzji przez organ administracyjny. Innymi słowy, treść rozstrzygnięcia innego organu lub sądu, do którego kompetencji należy wydanie takiego rozstrzygnięcia, jest koniecznym elementem podstawy rozpatrzenia sprawy i wydania decyzji przez organ administracyjny. Rozstrzygnięciem jest czynność prawna organu lub sądu zarówno orzecznicza jak i rejestracyjna, a także czynności stron procesowych dokonane przed organem procesowym, jeżeli po spełnieniu przewidzianych prawem warunków wywierają skutki równe rozstrzygnięciu organu procesowego. Dotyczyć może uprawnienia lub obowiązku, stosunku lub zdarzenia prawnego albo innych jeszcze okoliczności mających znaczenie prawne ( zob. kom. Kodeks postępowania administracyjnego Piotr Przybysz Lewis Nexis str. 206) Zgodnie z treścią art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych ( Dz. U. z 1984 r. nr 32, poz. 174 ze zm. ) do wydania decyzji o wymeldowaniu niezbędne jest opuszczenie przez stronę dotychczasowego miejsca pobytu bez obowiązku wymeldowania się, przy czym opuszczenie to musi być dobrowolne. W orzecznictwie istnieje rozbieżne stanowisko czy powództwo posesoryjne jest zagadnieniem wstępnym obligującym organ do zawieszenia postępowania o wymeldowanie. Sąd orzekający w niniejszym składzie uznał, iż generalnie wytoczenie takiego powództwa nie daje podstaw do zastosowania art. 97 § 1 pkt 4 kpa i każda sprawa winna być rozpatrywana indywidualnie. Oznacza to, że nie każde rozstrzygnięcie sprawy przed sądem powszechnym o naruszenie posiadania lokalu jest zagadnieniem wstępnym w sprawie wymeldowania. Chodzi tu bowiem tylko o takie naruszenia, które pozbawiły użytkownika posiadania lokalu nie zaś o takie, które uniemożliwiają mu ponowne wejście w jego posiadanie, którego wcześniej sam dobrowolnie się pozbawił, (por. m.in. uzasadnienie wyroku NSA z dnia 08.11.2001 r. w sprawie V SA 794/01). Do organu administracji należy ustalenie przesłanek czy strona utraciła uprawnienie do przebywania w lokalu i bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego a żaden przepis nie uzależnia wydania decyzji w takiej sprawie od zakończenia równolegle toczącego się postępowania posesoryjnego w sądzie powszechnym. Tak, więc od dokonania ustaleń faktycznych oraz oceny materiałów dowodowych i rozstrzygnięcia sprawy organ nie może się uchylić w oczekiwaniu na rozstrzygnięcie sądu. ( por. wyrok NSA z dnia 3 października 1991 r. , SA/Gd 828/91, ONSA 3-4/1991, poz. 83 ). O treści rozstrzygnięcia sprawy co do jej istoty ( art. 104 § 2 k.p.a. ) decyduje stan faktyczny i prawny w momencie wydawania decyzji. Organ administracyjny byłby zobowiązany do rozważenia orzeczenia sądu powszechnego w sprawie posesoryjnej gdyby było ono wydane przed rozstrzygnięciem kwestii wymeldowania. Jak wynika z akt sprawy między stronami toczy się postępowanie przed sądem powszechnym o podział majątku wspólnego. W postępowaniu tym Z. G. złożył wniosek o umożliwienie mu zamieszkania w przedmiotowej nieruchomości oraz zobowiązanie skarżącej do nieutrudniania mu zamieszkiwania. Wniosek powyższy został zarejestrowany pod oddzielną sygnaturą i postanowieniem z dnia 4 września 2007 r. Sąd Rejonowy (...) zwolnił częściowo Z. G. od ponoszenia kosztów sądowych w sprawie o zaniechanie naruszeń. Zarządzeniem z dnia 15 października 2007 r. Sąd Rejonowy wezwał Z. G. do usunięcia braków formalnych. W tej sytuacji, nawet gdyby uznać, iż postępowanie o przywrócenie naruszonego posiadania jest podstawą do zawieszenia postępowania administracyjnego o wymeldowanie, to organ uczynił to przedwcześnie. Podkreślenia wymaga, iż zaskarżone postanowienie zostało wydane w dniu (...) września 2007 r. a jak wskazano powyżej sprawa z powództwa posesoryjnego znajduje się dopiero w fazie uzupełniania braków formalnych. Tak, więc na dzień wydawania postanowienia między stronami toczyła się jedynie sprawa o podział majątku wspólnego. Zdaniem Sądu okoliczności opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego przez Z. G. mają istotne znaczenie w sprawie o wymeldowanie, niemniej jednak ustalenia w tym zakresie może poczynić organ rozpoznający sprawę, bez konieczności czekania na rozstrzygnięcie sprawy w postępowaniu cywilnym. Sąd stanął, więc na stanowisku, iż brak podstaw do przyjęcia, że toczący się aktualnie między stronami proces o podział majątku uniemożliwia organowi administracji wydanie decyzji rozstrzygającej o żądaniu przewidzianym w art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych, tym samym stanowi zagadnienie wstępne w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. Zgodnie z art. 15 ust. 2 cytowanej ustawy organ administracji wydaje [...] decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego [...] i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. To do organu należy ustalenie spełnienia przesłanek uzasadniających wymeldowanie danej osoby, tym samym stwierdzenie, że utraciła ona uprawnienie do przebywania w lokalu i bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego. Zatem ustalenie charakteru i przyczyn opuszczenia lokalu przez uczestnika postępowania nie jest wyłączone z właściwości orzekającego w sprawie meldunkowej organu administracji. W tej sytuacji, ów organ uprawniony jest do dokonywania w tym przedmiocie ustaleń faktycznych, poprzez przeprowadzenie postępowania dowodowego i ocenę zebranego na tą okoliczność materiału dowodowego zgodnie z obowiązującymi zasadami postępowania i w tym zakresie nie może uchylać się od rozpoznania sprawy oraz wydania decyzji, powołując się na toczące postępowanie cywilne, mogące obejmować ustalenia w analogicznym zakresie. Jak już wspomniano wyżej, żaden przepis nie uzależnia wydania decyzji w sprawie wymeldowania od zakończenia równolegle toczącego się postępowania posesoryjnego w sądzie powszechnym (wyrok NSA z 18 kwietnia 2002 r., sygn. akt V SA 2353/01, publ. LEX nr 83814). Reasumując, niezasadnie organy drugiej, jak i pierwszej instancji uznały, że rozstrzygnięcie sprawy o naruszenie posiadania jest zagadnieniem wstępnym, bez rozpoznania, którego organ administracji nie może wydać decyzji merytorycznej, a skoro tak to bezpodstawnym było zawieszanie postępowania. Biorąc pod uwagę powyższe rozważania, Sąd stanął na stanowisku, iż zaskarżone postanowienie i utrzymane nim w mocy postanowienie pierwszoinstancyjne zostały wydane z naruszeniem przepisów procesowych i jako wadliwe winny być wyeliminowane z obrotu prawnego. W tym stanie sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji. O kosztach Sąd postanowił w myśl art. 200 p.p.s.a.