II OZ 654/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA - Zofia Flasińska po rozpoznaniu w dniu 25 czerwca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia B. P. i P. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 maja 2008 r. sygn. akt VII SA/Wa 1818/07 w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi B. i P. P. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] znak [...] w przedmiocie projektu budowlanego zamiennego postanawia: - oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 12 grudnia 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przyznał B. i P. P. prawo pomocy poprzez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi w kwocie 200,00 (dwieście) złotych oraz ustanowienie adwokata z urzędu, a w pozostałym zakresie wniosek oddalił. Sąd uznał, iż wnioskodawcy nie wykazali, że nie mają środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ze złożonego ówcześnie formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że we wspólnym gospodarstwie domowym z wnioskodawcami pozostaje dwoje dzieci. Wnioskodawcy wraz z dziećmi utrzymują się z dochodów uzyskiwanych przez wnioskodawczynię z tytułu wynagrodzenia za pracę w wysokości [...] złotych brutto miesięcznie oraz dodatku do wynagrodzenia w wysokości [...] złotych, który przyznany został do 31 grudnia 2007r. Wnioskodawcy podali, że utrzymują się tylko i wyłącznie z jednego wynagrodzenia, gdyż wnioskodawca od dłuższego czasu nie pracuje i pozostaje w domu z chorymi dziećmi. Wnioskodawcy zaznaczyli, że na adaptacje strychu na cele mieszkaniowe i toczące się postępowania administracyjne dotyczące wykonanych robót budowlanych zaciągnęli kredyt w banku, którego miesięczna rata spłaty wynosi [...] złotych oraz pożyczkę zapomogowo pożyczkową z zakładu pracy wnioskodawczyni, której miesięczna rata spłaty wynosi [...] złotych. Po podsumowaniu na spłatę zaciągniętych kredytów wnioskodawcy przeznaczają miesięcznie kwotę [...] złotych. Wnioskodawcy oświadczyli, że ponoszą miesięczne koszty związane z mieszkaniem u rodziców wnioskodawcy do których zaliczyli opłaty za gaz, energię elektryczną, wodę, ścieki, telefon, śmieci, co łącznie stanowi kwotę w wysokości około [...] złotych. Wnioskodawcy zaznaczyli, że ponoszą także koszty związane z uczęszczaniem młodszego dziecka do przedszkola w wysokości [...] złotych miesięcznie oraz zakupem niezbędnych ubrań dla siebie i dzieci, w tym przyborów szkolnych w wysokości około [...] złotych miesięcznie. Po odjęciu od kwoty uzyskiwanych przez wnioskodawców dochodów tj.[...] złotych netto (jak podali), kwoty [...] złotych tj. ([...]zł + [...]zł +[...] zł +[...]zł) sumy ponoszonych miesięcznych wydatków pozostaje kwota [...] złotych, którą wnioskodawcy przeznaczają, na zakup żywności i lekarstw. Wnioskodawcy oświadczyli, że nie są w stanie z uwagi na brak płynności kredytowej zaciągnąć kolejnej pożyczki na pokrycie kosztów sądowych, a oprócz starego samochodu osobowego ([...] rok produkcji [...]r.) żadnych innych ruchomości, nieruchomości, wierzytelności, papierów wartościowych nie posiadają. Wnioskodawcy dodali, że w związku z zamieszkiwaniem u rodziców są przez nich okazjonalnie wspomagani poprzez drobne zakupy odzieży dla dzieci. W tej sytuacji Sąd przyznał skarżącym prawo pomocy obejmujące częściowe zwolnienie od kosztów sądowych tj. zwolnienie od wpisu sądowego oraz ustanowienie adwokata. W kwestii zwolnienia od ewentualnych przyszłych kosztów sądowych wniosek oddalono. Powyższe postanowienie z dnia 12 grudnia 2007 r. jest prawomocne, albowiem skarżący nie wnieśli na nie zażalenia. W dniu 23 kwietnia 2008 r., po wydaniu przez Sądu wyroku w niniejszej sprawie, skarżący ponownie złożyli wniosek o przyznanie prawa pomocy obejmujący zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 5 maja 2008 r. Sąd odmówił B. i P.P. zmiany postanowienia z dnia 12 grudnia 2007 r. Sąd uznał, iż nie zachodzą przesłanki do zwolnienia skarżących od kosztów sądowych. Wskazano, iż z nadesłanego ponownie formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że sytuacja finansowa wnioskodawców polepszyła się w stosunku do tej, która wynikała z formularza nadesłanego w grudniu 2007 r. Miesięczne dochody netto czteroosobowej rodziny w grudniu 2007 r. wynosiły [...] złotych, a obecnie [...] złotych. Ponadto wnioskodawcy wskazali takie same wydatki stałe jak w poprzednim formularzu. W tej sytuacji Sąd uznał, iż wnioskodawcy nie wskazali nowych okoliczności faktycznych lub prawnych, które mogłyby mieć wpływ na zmianę stanowiska zajętego w postanowieniu z dnia 12 grudnia 2007 r. Na powyższe postanowienie zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego wnieśli B. i P. P. wnosząc o jego uchylenie i przyznanie prawa pomocy w całości. Przedstawiając swoją sytuację finansową skarżący podali te same okoliczności co w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy. Dodatkowo podnieśli, iż przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym toczą się trzy postępowania z ich skarg i w konsekwencji będą zmuszeni do uiszczenia 300,00 złotych (3x100,00 złotych tytułem opłaty kancelaryjnej od uzasadnienia). Trudna sytuacja skarżących trwa już od dłuższego czasu i nie mieli możliwości wcześniejszego zgromadzenia kwoty pozwalającej na pokrycie kosztów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, a zatem podlega oddaleniu. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest, stosownie do art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) ponoszenie przez stronę kosztów sądowych związanych ze swym udziałem w sprawie. Tak więc podmiot wnoszący skargę do sądu administracyjnego powinien partycypować w kosztach związanych z prowadzeniem postępowania. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest przyznawana osobom charakteryzującym się trudną sytuacją materialną. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W niniejszej sprawie przede wszystkim należy podnieść, że kwestia odmowy przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych została prawomocnie rozstrzygnięta postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 grudnia 2007 r., ponieważ skarżący nie wnieśli zażalenia do Naczelnego Sądu Administracyjnego, akceptując tym samym treść powołanego postanowienia. Sąd uznał wtedy, oceniając sytuację finansową wnioskodawców oraz ponoszone wydatki, że wnioskodawcy nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania samodzielnie bez spowodowania uszczerbku w środkach utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z tego względu zwolniono skarżących od wpisu sądowego w kwocie 200,00 złotych i przyznano pełnomocnika z urzędu. Jednocześnie Sąd uznał, iż ograniczając swoje wydatki nie będące niezbędnymi dla utrzymania siebie i rodziny, będą w stanie ponieść ewentualne przyszłe koszty sądowe samodzielnie. W kwestii zwolnienia od ewentualnych pozostałych kosztów sądowych wniosek oddalono. Ten stan rzeczy, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie uległ zmianie, wobec tego nie może być odmiennie oceniany w toku rozpoznania kolejnego wniosku o przyznaniu prawa pomocy i to wniosku złożonego po prawomocnym oddaleniu pierwszego wniosku o przyznanie prawa pomocy (postanowienie WSA w Warszawie uprawomocniło się z dniem 28 grudnia 2007 r., a ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy został złożony przez skarżących w kwietniu 2008 r.). Jakkolwiek strona, po prawomocnym oddaleniu wniosku o przyznanie prawa pomocy, może złożyć kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, to jednak rozpoznanie tego kolejnego wniosku nie może polegać na weryfikowaniu ocen i rozstrzygnięcia objętego wcześniejszym prawomocnym postanowieniem. Prawomocne postanowienie w tym zakresie wiąże nie tylko strony, ale także sąd. Ponowne rozstrzygnięcie w tym przedmiocie jest dopuszczalne, ale tylko z uwagi na takie okoliczności, które powstały później i w sposób zasadniczy zmieniają sytuację materialną strony. Skoro więc skarżący nie wykazali, aby nastąpiła taka zmiana ich sytuacji materialnej, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy w szerszym zakresie, należy stwierdzić, że zaskarżone postanowienie jest prawidłowe, a wobec tego zażalenie podlega oddaleniu. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji.