II SA/Gd 753/07

Dnia 13 grudnia 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Zdzisław Kostka po rozpoznaniu w dniu 13 grudnia 2007 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi B. Sz. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 2 listopada 2006 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego 1/ uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza z dnia 8 września 2006 r. nr [...], 2/ orzeka, iż zaskarżona decyzja może być wykonana. Skarżąca B. S. wniosła skargę do sądu administracyjnego na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 2 listopada 2006 r. nr [...], którą utrzymano w mocy decyzję Burmistrza z dnia 8 września 2006 r. nr [...] o przyznaniu skarżącej od 1 września 2006 r. zasiłku pielęgnacyjnego. Z akt administracyjnych oraz twierdzeń stron postępowania zawartych w pismach procesowych wynika, że skarżąca, urodzona 24 kwietnia 1939 r., w dniu 24 kwietnia 2006 r. złożyła w Powiatowym Zespole do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności wniosek o ustalenie stopnia niepełnosprawności. Zespół ten orzeczeniem z dnia 14 czerwca 2006 r. zaliczył skarżącą do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. Skarżąca od tego orzeczenia odwołała się do Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności, który orzeczeniem z dnia 21 sierpnia 2006 r. zaliczył ją do znacznego stopnia niepełnosprawności. W orzeczeniu tym stwierdzono, iż niepełnosprawność skarżącej ma charakter trwały, zaś ustalony znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od 24 kwietnia 2006 r. W dniu 4 września 2006 r. skarżąca złożyła w Miejsko-Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, do którego dołączyła orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia 21 sierpnia 2006 r. Decyzją z dnia 8 września 2006 r. Burmistrz, powołując się m.in. na art. 1, art. 16, art. 23, art. 24, art. 26 oraz art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych przyznał skarżącej zasiłek pielęgnacyjny dla osoby niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 lat na czas nieokreślony, poczynając od dnia 1 września 2006 r. Skarżąca od decyzji z dnia 8 września 2006 r. wniosła odwołanie, w którym twierdziła, że zasiłek pielęgnacyjny powinna otrzymać od dnia ustalenia znacznego stopnia niepełnosprawności, czyli od dnia 24 kwietnia 2006 r. W odwołaniu podniosła m.in., że orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności otrzymała we wrześniu i natychmiast udała się z nim do Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej. Rozpoznając odwołanie skarżącej Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 2 listopada 2006 r. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Uzasadniając swoją decyzję organ odwoławczy wskazał, że termin, od którego przyznano skarżącej świadczenie, został określony zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w którym stanowi się, że prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. W skardze do sądu administracyjnego na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego skarżąca twierdziła, że zasiłek pielęgnacyjny winna otrzymywać od dnia 26 kwietnia 2006 r. Ponadto opisała przebieg postępowania, wskazując, że wniosek o ustalenie stopnia niepełnosprawności złożyła w Powiatowym Zespole do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w dniu 24 kwietnia 2006 r. i zaznaczając, że jak tylko otrzymała orzeczenie o zaliczeniu jej do znacznego stopnia niepełnosprawności to złożyła wniosek w Miejsko-Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego. Uzasadniając skargę podkreślała związek pomiędzy otrzymaniem orzeczenia o zaliczeniu do znacznego stopnia niepełnosprawności a przyznaniem zasiłku pielęgnacyjnego i wskazywała na fakt ustalenia znacznego stopnia jej niepełnosprawności od 24 kwietnia 2006 r. Twierdziła w związku z tym, że nie mogła złożyć wcześniej wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego, gdyż nie posiadała orzeczenia o zaliczeniu do znacznego stopnia niepełnosprawności. Podniosła też, że w trakcie postępowania, które dotyczyło ustalenia stopnia niepełnosprawności, poniosła koszty związane z zapewnieniem sobie opieki, których nikt jej nie zwrócił. W końcu wywodziła, że nie jest winna powolnego działania organów administracji publicznej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie. Rozpoznając sprawę Sąd uznał, iż istnieje uzasadniona wątpliwość, co do zgodności art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. nr 139 z 2006 r., poz. 992 ze zm.) z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej i w związku z tym na podstawie art. 193 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej postanowieniem z 18 kwietnia 2007 r. przedstawił Trybunałowi Konstytucyjnemu pytanie prawne czy powołany przepis w zakresie, w jakim stanowi, iż również w przypadku wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 lat, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności uzyskanym w wyniku rozpoznania przez wojewódzki zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności jej odwołania od orzeczenia powiatowego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek, jest zgodny z art. 2 w związku z art. 69 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Trybunał Konstytucyjny po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 października 2007 r. tego pytania prawnego orzekł w sprawie P 28/07 wyrokiem, że art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim stanowi, że w przypadku wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 lat, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności uzyskanym w wyniku rozpoznania przez wojewódzki zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności jej odwołania od orzeczenia powiatowego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek, jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 69 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Wyrok ten został ogłoszony w Dzienniku Ustaw nr 200, poz. 1446 z 30 października 2007 r. W tych okolicznościach sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 190 ust. 1, 2 i 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą, podlegają ogłoszeniu, jeżeli dotyczą ustaw, w Dzienniku Ustaw i wchodzą w życie, o ile sam Trybunał nie postanowi inaczej, z dniem ogłoszenia. Wobec tego skoro Trybunał Konstytucyjny na skutek pytania prawnego Sądu orzekł, że art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim stanowi, że w przypadku wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 lat, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności uzyskanym w wyniku rozpoznania przez wojewódzki zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności jej odwołania od orzeczenia powiatowego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek, jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 69 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, przepis ten od dnia 30 października 2007 r., w części dotyczącej początkowego terminu przyznania świadczeń, nie ma zastosowania w przypadku wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 lat, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności uzyskanym w wyniku rozpoznania przez wojewódzki zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności jej odwołania od orzeczenia powiatowego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności, czyli takiej osobie, jak skarżąca. Oznacza to, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja zostały wydane z naruszeniem prawa, które polega na tym, iż organy administracji publicznej zastosowały wskazany przepis w części określającej początkowy termin przyznania zasiłku pielęgnacyjnego wobec skarżącej. Przy czym ma miejsce naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, gdyż zgodnie z art. 145a § 1 k.p.a. orzeczenie przez Trybunał Konstytucyjny o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja, stanowi podstawę wznowienia postępowania. Tym samym podstawą uchylenia przez Sąd administracyjny zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji jest art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) w zw. z art. 145a § 1 k.p.a. i art. 135 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Oczywiście Sąd dostrzega, że w chwili podjęcia decyzji administracyjnych, które są w niniejszej sprawie poddane kontroli, obowiązujący stan prawny nie był ukształtowany wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 23 października 2007 r., co powoduje, że podstawa rozstrzygnięcia sądu administracyjnego wymaga wyjaśnienia w aspekcie obowiązującej w postępowaniu przed tym sądem zasady, iż legalność poddanego kontroli sądu administracyjnego aktu ocenia się według prawa obowiązującego w chwili jego podjęcia, na co zwrócił uwagę Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu swego wyroku, pisząc o obowiązującej przed sądem administracyjnym zasadzie tempus regit actum. W ocenie Sądu sąd administracyjny przedstawiający na podstawie art. 193 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej Trybunałowi Konstytucyjnemu pytanie prawne co do zgodności aktu normatywnego z konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi lub ustawą jest zobowiązany rozpoznać sprawę, w toku której pytanie prawne przedstawił, z uwzględnieniem wyroku Trybunału Konstytucyjnego wydanego na skutek tego pytania, bez względu na obowiązującą w postępowaniu przed sądem administracyjnym zasadę tempus regit actum. Przemawia za tym norma konstytucyjna zawarta w powołanym art. 193 Konstytucji, w której ustawodawca konstytucyjny uzależnia możliwość przedstawienia pytania prawnego od wpływu odpowiedzi Trybunału Konstytucyjnego na rozstrzygnięcie sprawy toczącej się przed sądem. Według słów Konstytucji każdy sąd, a więc także sąd administracyjny, może przedstawić Trybunałowi Konstytucyjnemu pytanie prawne co do zgodności aktu normatywnego z konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi lub ustawą, jeżeli od odpowiedzi na nie zależy rozstrzygnięcie sprawy toczącej się przed sądem. Rozstrzygnięcie sprawy, w toku której przedstawiono pytanie prawne, jest więc niejako podporządkowane rozstrzygnięciu Trybunału Konstytucyjnego. Art. 193 Konstytucji zawiera zatem wyjątek od zasady, iż legalność poddanego kontroli sądu administracyjnego aktu ocenia się według prawa obowiązującego w chwili jego podjęcia. W związku z tym i z uwagi na konstytucyjną rangę tego wyjątku przepisy regulujące postępowanie przed sądami administracyjnymi należy tak wykładać, aby kontrola konkretna Trybunału Konstytucyjnego, dokonywana na podstawie pytania prawnego sądu administracyjnego, umożliwiała temu sądowi oparcie się przy rozstrzygnięciu sprawy, na orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego uzyskanym z inicjatywy tego sądu. Z tych względów Sąd przyjmuje, że podstawą uwzględnienia skargi w sprawie, w której przedstawiono Trybunałowi Konstytucyjnemu pytanie prawne, co do zgodności aktu normatywnego z konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi lub ustawą, w wyniku którego Trybunał Konstytucyjny tą niezgodność swoim orzeczeniem potwierdził, jest wprost art. 193 Konstytucji oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. b Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 145a § 1 k.p.a. Przyjęcie wskazanej podstawy prawnej rozstrzygnięcia uprawnia sąd administracyjny na podstawie art. 119 pkt 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi do rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym, czyli w składzie jednego sędziego na posiedzeniu niejawnym (art. 120 powołanej ustawy). Z tych wszystkich względów, na podstawie powołanych przepisów, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. W wyniku uwzględnienia skargi sprawa będzie przez organ administracji ponownie rozpoznana. Przy tym ponownym rozpoznaniu organ administracji uwzględni stan prawny ukształtowany wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego, czyli przyjmie, że art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w części dotyczącej początkowego terminu przyznania świadczeń, nie ma zastosowania w przypadku wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 lat, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności uzyskanym w wyniku rozpoznania przez wojewódzki zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności jej odwołania od orzeczenia powiatowego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności, co umożliwia przyznanie tego świadczenia od dnia powstania stopnia niepełnosprawności uzasadniającego jego przyznanie, czyli w niniejszej sprawie od dnia 24 kwietnia 2006 r. Wobec uwzględnienia skargi Sąd orzekł na podstawie art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji do czasu uprawomocnienia się wyroku Sądu. W ocenie Sądu zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji mogą być wykonane w tej części, w której przyznają świadczenie, gdyż spór dotyczy okresu za który świadczenia nie przyznano. Z chwilą uprawomocnienia się wyroku organ pierwszej instancji będzie zobowiązany wydać nową decyzję, w której określi świadczenie z uwzględnieniem już wypłaconych jego części.