V SA/Wa 1757/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Beata Krajewska (spr.), Sędzia WSA - Irena Kudiura, Sędzia WSA - Krystyna Madalińska-Urbaniak, Protokolant - Marcin Kwiatkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 grudnia 2007 r. sprawy ze skargi W. Z. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek uchyla zaskarżoną decyzję W. Z., noszący poprzednio nazwisko P., w dniu 3 lipca 2006 r. wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z pismem zatytułowanym wniosek o umorzenie zaległości z tytułu niezapłaconych składek, w którym wnosząc o umorzenie należności składkowych z powodu trudnej sytuacji rodzinnej i materialnej równocześnie podnosił, iż nigdy działalności gospodarczej nie rozpoczął a jedynie w dniu 1 października 1997 r. zgłosił chęć jej rozpoczęcia. Pismo to uzupełnił 19 lipca 2006 r. nadal akcentując fakt, iż działalność gospodarcza nigdy nie została przez niego rozpoczęta, nigdy też z jej tytułu nie uzyskał żadnego obrotu. Decyzją z dnia (...) października 2006 r., nr (...), Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek za okres od października 1997 r. do grudnia 1998 r. w kwocie 4.489,40 zł z odsetkami w wysokości 9.727 zł. - łącznie kwoty 14.216,40 zł. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji odniósł się wyłącznie do stanu rodzinnego i sytuacji finansowej wnioskującego stwierdzając, iż brak jest dostatecznych przesłanek przemawiających za umorzeniem zadłużenia. We wniosku z dnia 25 października 2006 r. skierowanym do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o ponowne rozpoznanie sprawy skarżący ponownie wskazywał, iż nigdy nie rozpoczął prowadzenia działalności gospodarczej, za którą naliczono mu składki i odsetki. Podkreślał, ż nigdy nawet nie wynajął lokalu, w którym działalność zgodnie z jej zgłoszeniem miała być prowadzona. Decyzją z (...) marca 2007 r., nr (...), Prezes Zakładu, działając w imieniu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję wydaną przez ZUS w I instancji w dniu (...) października 2006 r. W uzasadnieniu decyzji w przeważającej części poświęconemu analizie przesłanek, które mogłyby uzasadniać umorzenie należności z powodów wskazanych w art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych oraz w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne Prezes odniósł się lakonicznie do zarzutu związanego z faktem nie rozpoczęcia i nie prowadzenia przez stronę działalności gospodarczej, z którą związana jest zaległość składkowa. Organ II instancji stwierdził tylko, iż zarzut ten jest bezzasadny /str-6 zaskarżonej decyzji/, ponieważ Zakład jest związany swoją prawomocną decyzją z dnia 28 lipca 1998 r. nakładającą na stronę obowiązek opłacania składek począwszy od 1 października 1998 r. Organ zarzucił równocześnie skarżącemu niekonsekwencję, bowiem z jednej strony zaprzecza on istnieniu zadłużenia a z drugiej, wnosząc o umorzenie należności, zadłużenie to przyznaje. W skardze z dnia 23 kwietnia 2007 r. skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący wnosił o uchylenie decyzji Prezesa ZUS z (...) marca 2007 r. zarzucając jej naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez nieuwzględnienie art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, zgodnie z którym ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowemu podlegają obowiązkowo osoby prowadzące działalność pozarolniczą i art. 13 ust. 1 pkt 4 tej ustawy stanowiącego, iż ubezpieczenia te obejmują okres od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania jej wykonywania. Skarżący ponownie podkreślał, iż nigdy nie rozpoczął prowadzenia działalności gospodarczej na co w toku postępowania przedstawił dowody w postaci zaświadczenia administratora nieruchomości w P. przy ul. (...), w której zgodnie ze zgłoszeniem działalność ta miała mieć miejsce /k-116 akt adm./ oraz zaświadczenia Naczelnika Urzędu Skarbowego P. potwierdzającego brak jakichkolwiek wpłat z tytułu podatku dochodowego /karta podatkowa/ związanych z działalnością gospodarczą skarżącego. W uzasadnieniu powołano się także na stanowisko Sądu Najwyższego zawarte w postanowieniu z dnia 17 lipca 2003 r., sygn.II UK 11/2003, iż bezsporne jest podleganie ubezpieczeniu społecznemu przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą dopiero od dnia rozpoczęcia tej działalności a ubezpieczenie to trwa do dnia zaprzestania jej wykonywania. W odpowiedzi na skargę organ wnosił o jej oddalenie. W uzasadnieniu, ponad dotychczasowe argumenty dotyczące nie spełnienia przez stronę przesłanek do umorzenia należności, podniósł, iż sam fakt nie prowadzenia działalności w zgłoszonej siedzibie oraz nie wpłacenie żadnej raty podatku dochodowego z tytułu prowadzonej działalności nie stanowi jeszcze dowodu, iż działalność faktycznie nie była prowadzona. Prezes ZUS ponownie zaakcentował sprzeczność w stanowisku strony i stwierdził, że dłużnik nie może domagać się uznania prawomocnego zobowiązania za nieistniejące, gdy równocześnie wnioskuje o jego umorzenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sądy administracyjne, w tym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - patrz art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269). Uzupełnieniem tego zapisu jest treść art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270), w którym wskazano, iż sądy stosują środki określone w ustawie. Badając sprawę w zakreślonych wyżej granicach Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, iż zaskarżona decyzja nie może pozostać w obrocie prawnym. Na gruncie art. 61 § 1 kpa powstało jednolite orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego /przykładowo wyrok z dnia 24 lipca 2001 r., sygn. IV S.A. 1091/99; wyrok z dnia 26 lipca 2006 r., sygn. II OSK 1004/05/, zgodnie z którym organ jest związany żądaniem strony a treść tego żądania wyznacza rodzaj sprawy będącej przedmiotem postępowania. W wypadku, gdy wniosek wszczynający postępowanie administracyjne budzi wątpliwości co do jego treści organ jest zobowiązany do podjęcia z urzędu czynności w zakresie ustalenia rzeczywistej woli osoby, od której wniosek pochodzi. Jak wskazał NSA, postępowaniu temu winno towarzyszyć należyte i wyczerpujące poinformowanie strony o okolicznościach faktycznych i prawnych mogących mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. W przeciwnym razie, zdaniem NSA, dochodzi do naruszenia art. 7 i 9 kpa mogącego mieć wpływ na istotę rozstrzygnięcia. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie powyższa sytuacja miała miejsce w rozpatrywanej sprawie. Bezsporne jest bowiem, iż wszczynające postępowanie w sprawie pismo strony z dnia 3 lipca 2006 r. uzupełnione pismem z dnia 19 lipca 2006 r. pozostawiało wątpliwości co do zakresu żądania wnioskującego. Zawiera ono zarówno oświadczenia strony o nierozpoczęciu faktycznego prowadzenia działalności gospodarczej a zatem o braku podstaw do uiszczania składek, jak też opis sytuacji rodzinnej i finansowej pod kątem spełnienia przesłanek do umorzenia naliczonych przez ZUS zaległości. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji oraz odpowiedzi na skargę jednoznacznie wynika, iż organ zauważył dwoistość żądań i argumentacji strony wskazując na jej "niekonsekwencję" czy też "wzajemną sprzeczność". Pomimo tego, wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 7 kpa organ nie podjął nie tylko wszelkich niezbędnych kroków, ale żadnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, co doprowadziłoby do rozstrzygnięcia czy skarżący z dniem 1 października 1997 r. faktycznie rozpoczął i następnie prowadził działalność gospodarczą a zatem czy spełnione zostały przesłanki z ustawy o ubezpieczeniu społecznym osób prowadzących działalność gospodarczą i ich rodzin z 18 grudnia 1976 r. stanowiące podstawę powstania po stronie skarżącego obowiązku opłacania składek, określone następnie w art. 6 i 13 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych z 13 października 1998 r. Organ winien skonfrontować niesporny fakt, iż zgłoszona w dniu 1 października 1997 r. działalność gospodarcza została wykreślona z ewidencji decyzją Prezydenta P. dopiero w dniu 17 lipca 2006 r. z konsekwentnym i wspieranym dokumentami stanowiskiem strony, iż faktycznie działalność figurująca w ewidencji nigdy nie była prowadzona. Stosownie do wyniku prawidłowo ustalonego stanu faktycznego organ winien rozważyć zgodność z prawem decyzji z dnia 28 lipca 1998 r. stwierdzającej, iż skarżący, jako osoba prowadząca działalność gospodarczą podlega od 1 października 1997 r. ubezpieczeniu społecznemu i zobowiązany jest do zapłacenia zaległych składek oraz uiszczania comiesięcznych składek bieżących. Kwestią dalszą, wynikająca z powyższych ustaleń mogłaby być dopiero sprawa wniosku o umorzenie zaległych należności. Organ nie zastosował się także do zasady udzielenia stronie pomocy prawnej, zapisanej w art. 9 kpa. Pomimo oczywistej nieporadności skarżącego przy przejrzystym uszeregowaniu i sformułowaniu roszczeń organ ani nie udzielił mu informacji o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogły mieć wpływ na ustalenie jego praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania ani też, wskazując na swoistą sprzeczność zgłaszanych roszczeń, nie udzielił mu niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. W uzasadnieniu utrzymanej w mocy przez Prezesa ZUS-u decyzji wydanej przez Zakład w I instancji nie ma żadnego odniesienia do podnoszonej przez stronę we wniosku z 3 lipca 2006 r. okoliczności, iż działalność nigdy nie była prowadzona. Decyzja II instancji ogranicza się wyłącznie do stwierdzenia istnienia decyzji z (...) lipca 1998 r. i wykazania, iż skarżący sam sobie przeczy z jednej strony twierdząc, że jako nieprowadzący działalności gospodarczej nie podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu i w konsekwencji nie był zobowiązany do uiszczania składek, z drugiej zaś wnosząc o umorzenie zaległości składkowych /a więc ich nie kwestionując/ z powodu trudnej sytuacji rodzinnej i finansowej. Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy organ winien zatem uwzględnić powyższe uwagi dla wyjaśnienia treści żądania strony, prawidłowego ustalenia stanu faktycznego i rozpoznania sprawy w granicach tego żądania z poszanowaniem przepisów kpa. W analizowanej sytuacji poza rozważaniami Sądu, jako wtórna wobec konieczności jednoznacznego wyznaczenia rodzaju sprawy będącej przedmiotem postępowania, pozostaje prawidłowość oceny przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych sytuacji rodzinnej i finansowej strony w kontekście przesłanek do umorzenia zaległych składek w oparciu o art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych z dnia 13 października 1998 r. i § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. W ocenie Wojewódzkiego Sąd Administracyjnego w Warszawie rozmiar naruszenia art. 7 i 9 kpa w sprawie niniejszej mogł mieć istotny wpływ na jej wynik, co z mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skutkuje uchyleniem zaskarżonej decyzji.