II SA/Kr 281/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jan Zimmermann Sędziowie : NSA Joanna Tuszyńska AWSA Janusz Kasprzycki (spr.) Protokolant : Małgorzata Piwowar po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 grudnia 2007 r. sprawy ze skargi B.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [....] w przedmiocie macierzyńskiego zasiłku okresowego i zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. orzeka, że zaskarżona decyzja nie może być wykonywana Decyzją z dnia [...] r., znak: [...], Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy społecznej w [...] w oparciu o art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 7 stycznia 1993 r o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży (Dz. U. z 1995 r., Nr 17 poz. 78 z późn. zm.), art. 11 pkt 2, 31, 6-10, art. 35a, art. 43 ustawy z dni 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 1998 r., Nr 64, poz. 414 z późn. zm.), obwieszczenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 14 maja 2002 r. w sprawie wskaźnika waloryzacji, kwot dochodu po waloryzacji i wysokości świadczeń pomocy społecznej oraz kwoty stanowiącej podstawę ustalenia wysokości niektórych świadczeń pomocy społecznej od dnia 1 czerwca 2002 r.(M.P. z 2002 r., Nr 19, poz. 338), przyznał B. B. macierzyński zasiłek okresowy w na okres od [...] 2002 r. do [...] 2003 r. wysokości różnicy między kwotą równą kryterium dochodowemu osobie samotnie gospodarującej 461,00 zł a posiadanym dochodem na osobę w rodzinie, nie niższej jednak niż 52,00 zł oraz macierzyński zasiłek jednorazowy w kwocie 201,00 zł. Decyzji tej nadał klauzulę natychmiastowej wykonalności. Decyzją z dnia [...] r., znak: [...], Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...], opierając się na art. 163 k.p.a. i 43 ust. 1 i 2a ustawy o pomocy społecznej zmienił własną decyzję z [...] r., w części dotyczącej wysokości przyznanego zasiłku okresowego w ten sposób, że począwszy od miesiąca [...] 2003 r. macierzyński zasiłek okresowy nie przysługuje i z początkiem tego terminu zaprzestaje się jego wypłaty oraz zarządził zwrot nienależnie pobranego świadczenia w łącznej kwocie 435,57 zł z tytułu macierzyńskiego zasiłku okresowego pobranego w miesiącu [...] 2003 i [...] 2003 r., w określonym terminie i na podane konto bankowe. W uzasadnieniu tej decyzji Dyrektor wskazał w szczególności, że B. B. została w decyzji przyznającej jej macierzyński zasiłek okresowy, poinformowana o wynikającym z art. 45 ustawy o pomocy społecznej obowiązku poinformowania organu o każdej zmianie sytuacji osobistej i majątkowej, która wiąże się z podstawa do przyznania świadczeń. O fakcie otrzymania renty inwalidzkiej B. B. poinformowała organ dopiero w dniu [...] 2003 r. Zasiłek pobrany za miesiąc [...] i [...] 2003 jest więc świadczeniem nienależnie pobranym, zgodnie z art. 2a ust. 1 pkt 6 ustawy o pomocy społecznej. Należy go więc zwrócić. Z decyzją tą nie zgodziła się B. B. i wniosła od niej odwołanie przedstawiając w nim swoją sytuację życiową i materialną. Decyzją z dnia [...] r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] działając na podstawie art. 4 ust. 1, 31 ust. 6-10, art. 34 ust. 4a, 43 ust. 2a ustawy o pomocy społecznej oraz art. 138 k.p.a. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z [...] r., znak: [...] W uzasadnieniu tak podjętego rozstrzygnięcia Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wskazało, że w przedmiotowej sprawie postępowanie wyjaśniające zostało prawidłowo przeprowadzone, a zgromadzony w sprawie materiał dowodowy jest wystarczający do wydania decyzji wstrzymującej przyznane świadczenie, gdyż strona nie spełnia przesłanek określonych w cyt. art. 31 ust. 10 ustawy o pomocy społecznej, a ponadto stwierdzono, iż świadczenie zostało nienależnie pobrane. Zgodnie z art. 43 ust. 2a ustawy o pomocy społecznej właściwy organ zmienia lub uchyla decyzję administracyjną na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa lub jeżeli nastąpiły zmiany w sytuacji dochodowej lub osobistej osób otrzymujących świadczenie, a także może zmienić lub uchylić decyzję administracyjną na niekorzyść strony, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w ust. 4 i 5 oraz art. 6 i art. 34 ust. 4a -, który dotyczy świadczenia nienależnie pobranego. Kolegium wskazało, że stosownie do art. 2a ust. 1 pkt 6 ustawy o pomocy społecznej - świadczenie nienależnie pobrane oznacza świadczenie pieniężne uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji w dokumentach oraz niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej. Jak wynika z akt sprawy decyzją z dnia [...] r, nr [...] przyznano B. B. rnacierzyński zasiłek okresowy. B. B. jest bowiem matką zajmująca się wychowaniem dziecka, a dochód jej rodziny wynoszący [...] zł był niższy od kryterium dochodowego określonego w art. 4 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Aby otrzymać macierzyński zasiłek okresowy wszystkie kryteria określone w art. 27 ust. 6 - 10 ustawy o pomocy społecznej muszą być spełnione łącznie. Natomiast w trakcie prowadzonego postępowania organ I instancji ustalił, że od [...] 2003 r. B. B. otrzymuje rentę inwalidzką z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Odwołująca się nie poinformowała o tym fakcie Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej pomimo obowiązku określonego w art. 45 ustawy o pomocy społecznej, który stanowi, iż osoby korzystające ze świadczeń pieniężnych pomocy społecznej są obowiązane poinformować właściwy organ o każdej zmianie w ich sytuacji osobistej i majątkowej, która wiąże się z podstawą do przyznania świadczeń. Kwota otrzymywanej przez B. B. renty inwalidzkiej wpływa na określenie wysokości. dochodu rodziny, albowiem obecnie miesięczny dochód rodziny wynoszący [...] zł jest wyższy od kryterium dochodowego wynoszącego dla dwuosobowej rodziny 314,00 zł. Wobec powyższego B. B. nie spełnia jednej z przesłanek koniecznych do otrzymania pomocy w formie macierzyńskiego zasiłku okresowego, tj. przekracza kryterium dochodowe. Wstrzymanie wypłaty tego zasiłku oraz żądanie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia jest w ocenie Kolegium uzasadnione. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniosła B. B. Podobnie jak w odwołaniu od decyzji organu I instancji przedstawiła w niej swoją sytuację życiową i materialną. W odpowiedzi na tą skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] podtrzymało swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wnosząc o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Rzeczą sądu administracyjnego jest dokonanie kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem tj. kontroli zaskarżonej decyzji z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego, obowiązujących w dacie wydawania tej decyzji (art. 1 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm, zwanej dalej w skrócie – p.p.s.a.). Sąd badając legalność zaskarżonej decyzji w oparciu o powyższe przepisy, nie jest związany – stosownie do treści art. 134 p.p.s.a. - zarzutami i wnioskami skargi. Orzeka jednak w granicach sprawy administracyjnej. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie uznał, że zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji nie odpowiadają prawu. Podstawą prawną decyzji obu instancji był art. 43 ustawy o pomocy społecznej upoważniający do zmiany lub uchylenia decyzji na niekorzyść strony bez jej zgody. Co prawda nie stanowi on od jakiej daty przysługiwać może świadczenie w zmienionej wysokości, ale z przepisu tego nie wynika, by zmiana w zakresie pobieranego świadczenia następowała z mocy prawa, z dniem lub miesiącem, w którym dochód na osobę w rodzinie uległ zmianie w sposób uzasadniający zmianę wysokości dotychczas pobieranego świadczenia. Decyzja wydawana w oparciu o art., 43 ustawy o pomocy społecznej jest decyzją konstytutywną. Może orzekać o utracie świadczenia lub o zmianie jego wysokości dopiero na przyszłość. Skoro w tym przypadku organ ustalił macierzyński zasiłek okresowy na okres od [...] 2002 r. do [...] 2003 r., to orzeczenie, że nie przysługuje on od [...] 2003 r. oraz o zwrocie pobranego świadczenia za [...] 2003 r. i [...] 2003 r. jest wadliwe i sprzeczne z art. 43 ustawy o pomocy społecznej. Organy I i II instancji naruszyły prawo w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Organ odwoławczy w takim wypadku powinien był zamiast utrzymywać w mocy decyzję organu I instancji wydać rozstrzygnięcie w oparciu o art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. orzekając co do istoty sprawy. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.