IV SA/Wr 447/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA – Małgorzata Masternak-Kubiak Sędziowie Sędzia NSA – Tadeusz Kuczyński (spr.) Sędzia NSA – Mirosława Rozbicka-Ostrowska Protokolant Krzysztof Caliński po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 17 grudnia 2007 r. sprawy ze skargi D. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie przyznania zasiłku pielęgnacyjnego uchyla decyzję I i II instancji. Decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...]r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania D. D. od, wydanej z upoważnienia Prezydenta W., decyzji Specjalisty Pracy Socjalnej Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. z dnia [...] r. ([...]), przyznającej zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153,00 zł miesięcznie, na okres od dnia 1 maja 2007 r. do 31 lipca 2016 r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kodeksu postępowania administracyjnego, art.16, art. 23 i art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.), utrzymano w mocy zaskarżoną decyzję. W motywach uzasadnienia stwierdzono, że na wniosek D. D., organ pierwszej instancji - decyzją z dnia 18 maja 2007 r. - przyznał stronie zasiłek pielęgnacyjny, w kwocie 153,00 zł miesięcznie, na okres od 1 maja 2007 r. do 31 lipca 2016 r. W odwołaniu D. D. zakwestionowała termin, od którego przyznano świadczenie wskazując, że bez jej winy sprawa ustalenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego trwała ponad pół roku. O uprawnieniu strony do tego świadczenia od października 2006 r. zdecydował Sąd wyrokiem z dnia 19 kwietnia 2007r. W tej sytuacji niezrozumiała dla odwołującej się jest decyzja MOPS przyznająca zasiłek pielęgnacyjny od maja 2007r., gdyż oczekiwała wypłaty świadczenia od października 2006 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozpoznając sprawę zważyło, co następuje. Warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych i opiekuńczych oraz zasady ich ustalania, przyznawania i wypłacania określa powołana na wstępie ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. Zgodnie z przepisem art. 16 ust. 1 tej ustawy, zasiłek pielęgnacyjny przyznaje się w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia osobie niepełnosprawnej opieki i pomocy innej osoby, w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Zasiłek pielęgnacyjny przysługuje niepełnosprawnemu dziecku, osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia, jeżeli legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a także osobie, która ukończyła 75 lat (art. 16 ust. 2). Zasiłek pielęgnacyjny przysługuje także osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia legitymującej się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, jeżeli niepełnosprawność powstała w wieku do ukończenia 21 roku życia (art.16 ust. 3). Jak wynika z akt sprawy, Sąd Rejonowy dla Wrocławia - Śródmieścia wyrokiem z dnia [...] r. (sygn. akt [...]) zmienił orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie D. z dnia [...] r. ([...]) w ten sposób, że zaliczył D. D. do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym od października 2006 r. na trwale. Odwołująca się spełnia zatem warunki określone w art. 16 ust. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych i zasiłek pielęgnacyjny został jej przyznany na okres od 1 maja 2007 r. do 31 lipca 2016 r., tj. do ukończenia 75 roku życia. D. D. zakwestionowała, termin, od którego przyznano jej świadczenie, oczekuje jego wyrównania od października 2006 r, tj. od ustalenia przez sąd terminu powstania niepełnosprawności strony w stopniu znacznym. Zgodnie jednak z art. 23 ust. 1 i ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych i opiekuńczych oraz ich wypłata następuje odpowiednio na wniosek małżonków, jednego z małżonków, rodziców, jednego z rodziców, opiekuna faktycznego dziecka, opiekuna prawnego dziecka, osoby uczącej się, pełnoletniej osoby niepełnosprawnej lub innej osoby upoważnionej do reprezentowania dziecka lub pełnoletniej osoby niepełnosprawnej. Wniosek składa się w urzędzie gminy lub miasta właściwym ze względu na miejsce zamieszkania osoby, o której mowa w ust. 1. Terminy przyznawania świadczeń rodzinnych zostały precyzyjnie uregulowane w powołanej ustawie. W art. 24 ust. 2 ustalono, że prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Według art. 24 ust. 4, w przypadku ustalania prawa do zasiłku pielęgnacyjnego prawo ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W tym przypadku prawo do zasiłku pielęgnacyjnego ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia. Z akt sprawy wynika, że wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego D. D. złożyła w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej we W. w dniu 16 maja 2007 r. Zgodnie zatem z przepisami art. 23 ust. 1 i art. 24 ust. 2 zasiłek pielęgnacyjny mógł zostać Stronie przyznany od dnia 1 maja 2007 r. - tak jak rozstrzygnął to organ pierwszej instancji w zaskarżonej decyzji. Kolegium zauważyło, że w przedstawionej sytuacji faktycznej i prawnej, na datę od której przyznano zasiłek pielęgnacyjny nie ma wpływu termin powstania niepełnosprawności określony w powołanym wyżej wyroku Sądu Rejonowego dla Wrocławia - Śródmieścia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego D. D. wskazała, że wyrokiem Sądu Rejonowego dla Wrocławia - Śródmieścia z dnia [...] r. została zaliczona do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym od października 2006 r. na trwałe. Zdaniem Skarżącej, zasiłek pielęgnacyjny przysługuje jej od października 2006 r., a nie od chwili złożenia wniosku, tj. od maja 2007 r. Skarżąca poinformowała, że od lipca 2006 r. do kwietnia 2007 r. toczyło się postępowanie odwoławcze w sprawie, zakończone korzystnym dla niej wyrokiem sądu, wobec czego MOPS powinien zastosować się do tego wyroku. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w całości podtrzymało stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Kolegium wskazało w niej na jednoznacznie brzmiący przepis ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych stanowiący w art. 23 ust. 1, że prawo do tych świadczeń ustala się na wniosek osoby zainteresowanej, a w art. 24 ust. 2 określający termin przyznania świadczenia - począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Wniosek D. D. o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego wpłynął do organu pierwszej instancji w dniu 16 maja 2007 r., zatem świadczenie mogło zostać przyznane od 1 maja 2007 r. W tej sytuacji bezzasadne jest żądanie skarżącej wypłacenia zasiłku pielęgnacyjnego od października 2006 r., tj. od terminu zaliczenia skarżącej do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym przez Sąd Rejonowy dla Wrocławia - Śródmieścia. Kolegium zauważyło, że jak wynika z akt sprawy, przedstawione w dokumentach orzeczenie o zaliczeniu D. D. do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym, jest pierwszym orzeczeniem uprawniającym Skarżącą do zasiłku pielęgnacyjnego. Nie ma zatem zastosowania w rozpatrywanej sprawie przepis art. 24 ust. 3a ustawy o świadczeniach rodzinnych, dotyczący kontynuacji orzeczenia stopnia niepełnosprawności. Powołana wyżej ustawa nie przewiduje możliwości uznaniowego przyznawania świadczeń rodzinnych, zarówno co do wysokości, jak i terminów. Organ pierwszej instancji nie mógł zatem przyznać zasiłku pielęgnacyjnego za okres wcześniejszy, to jest od lipca 2006 r. do kwietnia 2007 r. jak tego oczekuje skarżąca. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 2007r. sygn. akt P 28/07 (sentencja ogłoszona w Dz.U. z 30 października 2007r. nr 200, poz. 1446) orzeczono, że art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 i Nr 222, poz. 1630 oraz z 2007 r. Nr 64, poz. 427, Nr 105, poz. 720 i Nr 109, poz. 747) w zakresie, w jakim stanowi, że w wypadku wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 lat, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności uzyskanym w wyniku rozpoznania przez wojewódzki zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności jej odwołania od orzeczenia powiatowego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek, jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 69 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Stwierdzenie przez Trybunał Konstytucyjny niezgodności wspomnianego art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych z art. 2 w związku z art. 69 Konstytucji oznacza dla rozpoznawanej sprawy, że przepis ten nie może być uznany za prawidłową podstawę prawną decyzji administracyjnych w przedmiocie przyznawania zasiłków pielęgnacyjnych. Otóż podkreślić trzeba przede wszystkim, iż zgodnie z art. 190 ust. 4 Konstytucji, orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w innych przepisach właściwych dla danego postępowania. W świetle powołanej normy konstytucyjnej nasuwa się wniosek, że skutkiem orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego o niekonstytucyjności przepisu stanowiącego podstawę prawną ostatecznej decyzji jest co do zasady powinność uchylenia takiej decyzji. Wskazać trzeba także, iż przepisem art. 82 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643) wprowadzono do Kodeksu postępowania administracyjnego artykuł 145 a) stanowiący, iż można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja (§1) oraz że skargę w takiej sytuacji wnosi się w terminie jednego miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego (§ 2). Tak więc podnoszona okoliczność orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny o niekonstytucyjności danego aktu prawnego (podstawy decyzji administracyjnej) jest z woli ustawodawcy samodzielną podstawą wznowieniową. Stosownie natomiast do art. 145 § 1 pkt 1 .,b" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), decyzja lub postanowienie podlega uchyleniu, gdy Sąd ten stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. W świetle powyższego należy przyjąć, iż jest zasadą, że Naczelny Sąd Administracyjny uchyla zaskarżoną decyzję, jeżeli stwierdzi występowanie w sprawie przesłanek do wznowienia postępowania administracyjnego. Skoro zatem - jak wykazano - powoływana okoliczność stwierdzenia przez Trybunał Konstytucyjny niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja, jest podstawą do wznowienia postępowania administracyjnego (przesłanką wznowieniową), to taka regulacja prawna uzasadnia uchylenie zaskarżonej decyzji (oraz decyzji organu pierwszej instancji) przez Wojewódzki Sąd Administracyjny. Ze względu na charakter zaskarżonej decyzji, uwzględniającej żądanie strony co do powstania obowiązku wypłaty zasiłku, kwestionującej jedynie datę powstania uprawnienia, Sąd nie orzekał w przedmiocie jej wykonalności.