II FZ 95/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia del. WSA Sławomir Presnarowicz po rozpoznaniu w dniu 9 maja 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia B. E. – I. "B." sp. z o. o. z siedzibą w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 stycznia 2008 r. sygn. akt III SA/Wa 1783/07 w przedmiocie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi B. E. – I. "B." sp. z o. o. z siedzibą w W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 30 lipca 2007 r., Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 22 stycznia 2008 r., sygn. akt lII SA/Wa 1783/07, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zwany dalej WSA, odmówił B. E.-I. "B." sp. z o.o. w W., przyznania prawa pomocy w związku z jego skargą na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 30 lipca 2007 r., Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego. Podstawą prawną powyższego orzeczenia Sądu I instancji był art. 243 § 1, art. 245, art. 246 § 2 pkt 2 oraz art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm. ), określanej dalej jako p.p.s.a. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynikało, że skarżąca wnioskiem z dnia 29 października 2007 r. zwróciła się do WSA o zwolnienie od kosztów sądowych. Z uzasadnienia wniosku wynikało, że wysokość kapitału zakładowego skarżącej wynosi 1.000 zł. Ponadto skarżąca nie prowadzi działalności gospodarczej, nie uzyskuje dochodów i nie ponosi kosztów (nie posiada nawet rachunku bankowego), nie prowadzi dokumentacji, ani nie składa zeznań podatkowych. Natomiast nieruchomość będąca własnością skarżącej obciążona jest hipoteką na rzecz Urzędu Skarbowego. Jednocześnie skarżąca podkreślała, iż uzyskała zwolnienie od kosztów sądowych w postępowaniu cywilnym przed sądem powszechnym. WSA postanowieniem z dnia 18 grudnia 2007 r. odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu orzeczenia referendarz sądowy podkreślał, że skarżąca nie podała żadnych okoliczności, które umożliwiłyby ocenę jej sytuacji majątkowej. Z powyższym orzeczeniem nie zgodziła się skarżąca, wnosząc sprzeciw w dniu 10 stycznia 2008 r. W uzasadnieniu sprzeciwu skarżąca podniosła, że nie kierowano się przesłankami określonymi w art. 246 § 2 p.p.s.a., jednocześnie załączając kopie postanowień sądów powszechnych zwalniających ją od kosztów sądowych. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia z dnia 22 stycznia 2008 r. WSA przede wszystkim podnosił brak zaistnienia przesłanki do jego pozytywnego rozstrzygnięcia. Wskazywano w szczególności, że jedynym kosztem sądowym na obecnym etapie postępowania jest wpis sądowy w wysokości 100 zł. Ponieważ oświadczenia zawarte we wniosku okazały się niewystarczające do oceny możliwości płatniczych skarżącej w zestawieniu z wysokością kosztów sądowych, wzywano skarżącą do przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej sytuacji finansowej. Na wezwanie to skarżąca nie odpowiedziała. Ponadto WSA powoływał się na stanowisko wyrażone między innymi w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04, w którym stwierdzono, że "skoro na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, musi on przedstawić sądowi argumentację, która potwierdzałaby jego niezdolność do wygospodarowania środków na pokrycie tych kosztów. Prawidłowo wypełniony wniosek o przyznanie prawa pomocy nie jest wystarczającym dowodem na okoliczność, że strona nie jest w stanie zgromadzić funduszy niezbędnych do prowadzenia procesu. Udowodnienia wymaga podjęcie starań ku uzyskaniu środków finansowych, niezależnie od ich efektu". Jednocześnie WSA zauważył, że skarżąca zarówno w sprawie niniejszej, jak i w innych sprawach zawisłych przed tym sądem nie przedłożyła dokumentów potwierdzających argumentację wniosku o przyznanie prawa pomocy. W konsekwencji, w ocenie WSA, przedstawione informacje nie pozwalały stwierdzić, iż skarżąca nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania. Skarżąca nie przedstawiła bowiem informacji wymaganych przez Sąd, utrudniając w konsekwencji dokonanie analizy jej sytuacji finansowej. Reasumując, WSA wskazał, iż w rozpoznawanej sprawie skarżąca nienależycie przedstawiła swoją sytuację materialną, a co za tym idzie, nie wykazała istnienia okoliczności uzasadniających przyznanie jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Powyższe uzasadniało podjęcie orzeczenia stosownie do treści art. 243 § 1, art. 245, art. 246 § 2 pkt 2 oraz art. 260 p.p.s.a. Dlatego też, WSA postanowił o odmowie przyznania skarżącej prawa pomocy. Na powyższe postanowienie skarżąca złożyła zażalenie, w którym wnosiła o zmianę tegoż orzeczenia i uwzględnienie wniosku. W piśmie tym, w jednym zdaniu uzasadnia, że "orzeczenia sądów cywilnych, które co prawda wyrażone zostały na gruncie art. 103 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, to jednak z racji konstrukcyjnej tożsamości regulacji z art. 246 p.p.s.a., znajdują także zastosowanie w tej sprawie (por. uzasadnienia postanowienia NSA z dnia 13 czerwca 2006 r. Sygn. akt III S.A. 1509/02)." Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do regulacji z art. 245 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Natomiast zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 tejże ustawy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Wykładnia wyżej przytoczonych przepisów prawa wskazuje, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa. To strona winna wykazać, iż znajduje się w takim położeniu, iż nie jest w stanie wyłożyć niezbędnych kosztów postępowania, i że w tej mierze uzasadniona jest pomoc Państwa. Przepisy dotyczące prawa pomocy nie zawierają wyczerpującego katalogu danych, które wnioskodawca powinien przedstawić składając wniosek o przyznanie tego prawa. Zgodnie jednak z art. 252 p.p.s.a., wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Zatem wniosek ten powinien obejmować dane, umożliwiające rzetelną ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy. Mając powyższe na uwadze, należy stwierdzić, iż WSA właściwie ocenił wniosek skarżącej. Słusznie Sąd administracyjny I instancji podkreślał, że "skarżąca winna była wykazać niemożność uzyskania ww. dopłat od jedynego wspólnika, czego jednak w sprawie nie uczyniono". Również nieprzedstawienie przez skarżącą bilansu i rachunku zysku oraz strat, uniemożliwiło pełną ocenę sytuacji finansowej B. E.-I. "B." sp. z o.o. w W. Tym bardziej, że, jak zasadnie podkreśla WSA, spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, na podstawie przepisów ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości (Dz. U. z 2002 r., Nr 76, poz. 694 ze zm.), jest obowiązana do sporządzania sprawozdania finansowego za okresy obrachunkowe. W najnowszym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego akcentuje się, iż to na stronie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (zob. postanowienia NSA: z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II FZ 414/05; z dnia 18 lutego 2005 r., sygn. akt OZ 1510/04; z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04; z dnia 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04 – nie publikowane). Naczelny Sąd Administracyjny podkreślał także wielokrotnie wyjątkowy charakter prawa pomocy, przyjmując że osoba prawna dysponująca wciąż majątkiem, którego wartość wielokrotnie przewyższa wysokość wpisu, nie mieści się w hipotezie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. (zob. postanowienie z dnia 19 listopada 2004 r., FZ 463/04, nie publikowane). W postanowieniu tym sąd administracyjny podzielił stanowisko Sądu Najwyższego (postanowienie z dnia 31 marca 1987 r., I CZ 26/87; z dnia 9 lipca 2002 r., I Acz 392/92, nie publikowane), że rozporządzając majątkiem, strona powinna liczyć się z konsekwencjami swojego działania, szczególnie mieć na uwadze, że w sposób świadomy pozbawia się środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego. W konsekwencji przedstawione Sądowi informacje nie pozwalają stwierdzić, iż skarżąca nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania. Skarżąca nie przedstawiła informacji wymaganych przez Sąd, utrudniając w konsekwencji dokonanie analizy jej sytuacji finansowej. Trzeba podkreślić, iż aby możliwe było przyznanie prawa pomocy, wnioskodawca powinien dołożyć wszelkiej staranności, aby doprowadzić do dobrej współpracy z Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie, wykazując wszelkie niezbędne dane, mogące zobrazować jego sytuację majątkową (finansową), uzasadniającą brak dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W przypadku skarżącej takiej staranności w doprowadzeniu do dobrej współpracy z Sądem administracyjnym I instancji, Naczelny Sąd Administracyjny nie dostrzegł. Z przytoczonych powyżej powodów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie, mając na uwadze art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.).