I SA/Wa 1586/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Łukaszewska-Macioch Sędziowie : WSA Elżbieta Sobielarska WSA Monika Nowicka (spr.) Protokolant Izabela Kowalczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 grudnia 2007 r. sprawy ze skargi T. B. R. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania odszkodowania za nieruchomość warszawską 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...] Wojewoda Mazowiecki utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta W. z dnia [...] kwietnia 2007 r. nr [...] o odmowie przyznania odszkodowania za grunt nieruchomości [...] położonej przy ulicy [...] , stanowiącej działkę nr [...], o powierzchni [...] m2, oznaczonej jako [...]. Powyższe rozstrzygnięcie zostało oparte na następujących ustaleniach faktycznych i ocenach prawnych: Decyzją z dnia [...] kwietnia 2007 r. Prezydent Miasta W. odmówił przyznania odszkodowania za grunt opisanej na wstępie nieruchomości, uzasadniając swoje rozstrzygnięcie faktem, że nie została spełniona w tym przypadku przesłanka z art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.), dotycząca daty utraty możliwości władania nieruchomością przez dotychczasowego właściciela, gdyż utracił on taką możliwość jeszcze przed dniem 5 kwietnia 1958 r. Rozpatrując sprawę w trybie instancji odwoławczej, na skutek odwołania wniesionego przez T. B., jednego ze spadkobierców F. i H. małżonków R. - byłych właścicieli przedmiotowego gruntu, Wojewoda Mazowiecki podniósł, że przedmiotowa nieruchomość została przejęta na rzecz Skarbu Państwa w trybie przepisów dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50 poz.279). Organ zaznaczył przy tym, że w sprawach odszkodowań zaś za niektóre kategorie nieruchomości objętych działaniem w/w dekretu ma aktualnie zastosowanie wspomniany wyżej przepis art. 215 ustawy o gospodarce nieruchomościami, który w ust. 2 tegoż artykułu przewiduje, że przepisy ustawy dotyczące odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości stosuje się odpowiednio do domu jednorodzinnego, jeżeli przeszedł on na własność państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r., oraz do działki, która przed dniem wejścia w życie dekretu wymienionego w ust. l mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po 5 kwietnia 1958 r. Wojewoda podkreślił też, że użyte w art. 215 ust. 2 cytowanej wyżej ustawy sformułowanie "pozbawieni faktycznej możliwości władania" odnosi się do stanu faktycznego działki, chodzi bowiem w tym przypadku o taką sytuację, w której poprzedni właściciele zostali definitywnie pozbawieni możliwości jakiegokolwiek korzystania z działki, co następowało zazwyczaj w chwili jej rzeczywistego zajęcia, w związku z realizacją inwestycji państwowych. Z tych przyczyn zatem przesłanka wskazana w art. 215 może być ustalona jedynie na podstawie dowodów potwierdzających fakt i datę zajęcia gruntu pod inwestycję, ogrodzenia terenu, rozpoczęcia budowy itd. W związku z tym stwierdzono, iż uprawnienia odszkodowawcze mogły być realizowane przez byłego właściciela nieruchomości tylko w odniesieniu do działek faktycznie przejętych przez Państwo po wejściu w życie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości tj. po dniu 5 kwietnia 1958 r. Odnosząc powyższe do przedmiotowego stanu faktycznego Wojewoda stwierdził, że powyższa przesłanka nie została w niniejszym przypadku spełniona, gdyż były właściciel utracił faktyczną możliwość władania nieruchomością przed dniem 5 kwietnia 1958 r. O fakcie tym - zdaniem organu - świadczyła treść wstępnego zaświadczenia lokalizacyjnego nr [...] z dnia [...] stycznia 1955 r., w którym Prezydium Rady Narodowej w W. wyraziło zgodę na lokalizację szczegółową budownictwa mieszkaniowego, na terenie położonym na S., obejmującym m.in. działkę nr [...] z nieruchomości "[...]". Następnie część nieruchomości, znajdująca się pod ulicą, objęta została zaświadczeniem lokalizacyjnym nr [...] z dnia [...] stycznia 1956 r., w którym Prezydium Rady Narodowej w W. [...] Urząd Budownictwa ustaliło lokalizację szczegółową rozbudowy sieci ulic w W. na S., w tym m.in. ulicy [...] na odcinku od ul. [...] do ul. [...]. Wskazano także, że wnioskiem terenowym nr WW [...] z dnia 6 maja 1955 r. Dyrekcja Budowy Osiedli Robotniczych W. wystąpiła o przekazanie powyższego gruntu pod budowę osiedla mieszkaniowego a decyzją z dnia [...] czerwca 1955 r. nr [...] Prezydium Rady Narodowej w W. wyraziło zgodę na przekazanie terenu, objętego zaświadczeniem lokalizacyjnym nr [...] z dnia [...] stycznia 1955 r. w zarząd i użytkowanie Dyrekcji Budowy Osiedli Robotniczych W. Na podstawie tej decyzji w rezultacie w dniu 2 lipca 1955 r. został sporządzony protokół zdawczo - odbiorczy nr [...] r., którym przekazano grunt objęty w/w lokalizacją inwestorowi. Ponadto podniesiono, iż przy piśmie z dnia 8 lutego 2005 r. Spółdzielnia Mieszkaniowa "[...]"- obecnie władająca przedmiotowym terenem - przekazała organowi I instancji częściową dokumentację projektowo-kosztorysową z 1957 r., sporządzoną przez inwestora [...] oraz kopię protokołu odbioru obiektu do użytkowania z 1959 r. Biorąc powyższe pod uwagę Wojewoda uznał, że przedmiotowa nieruchomość przejęta została przez Dyrekcję Budowy Osiedli Robotniczych W. w dniu 2 lipca 1955 r. tj. w dniu, w którym sporządzono protokół zdawczo-odbiorczy przekazania gruntu inwestorowi. Organ nadmienił, że zmiany zaświadczeń lokalizacji i wyłączenia części terenów nie dotyczyły przedmiotowego gruntu. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, którą wniósł T. B. Skarżący zarzucił organowi, że utożsamił pozbawienie faktycznej możliwości władania nieruchomością z treścią "wniosków terenowych, które nie wiadomo czy były wykonane", żadnego bowiem dokumentu dowodzącego o zajęciu działki organ nie przedstawił. Z tych przyczyn, zdaniem skarżącego, nie została w sprawie ustalona i udowodniona data faktycznej możliwości władania gruntem. Do skargi dołączono poświadczone kserokopie dwóch dokumentów. Jeden z nich zatytułowany "Oddział Umów" znajdował się w aktach administracyjnych, drugi natomiast stanowiło pismo Dyrekcji Budowy Osiedli Robotniczych z dnia [...] kwietnia 1958 r. nr [...] ul. [...] kierowane do [...] Przedsiębiorstwa Budowlanego przy ul. [...]. W odpowiedzi na skargę Wojewoda Mazowiecki wniósł o jej oddalenie podtrzymując w całości swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Wojewódzki Sąd Administracyjny sprawuje, w zakresie swojej właściwości, kontrolę - pod względem zgodności z prawem - zaskarżonych aktów lub czynności organów administracji publicznej. Kontrola Sądu sprowadza się do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ponieważ w rozpatrywanej sprawie Sąd uznał, że miało miejsce tego rodzaju naruszenie prawa, skutkowało to uchyleniem zaskarżonej decyzji. Przedmiotowa sprawa dotyczyła odszkodowania za grunt nieruchomości warszawskiej a podstawą prawną rozstrzygnięcia był powoływany wyżej przepis art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Powyższy przepis uzależnia przyznanie odszkodowania od spełnienia trzech przesłanek. Są nimi: podleganie danej działki działaniu dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze Miasta W. , możliwość przeznaczenia jej - przed dniem wejścia w życie w/w dekretu - pod budownictwo jednorodzinne oraz pozbawienie byłego właściciela faktycznej możliwości władania działką przed dniem 5 kwietnia 1958 r. Jak wynikało z ustaleń poczynionych przez Prezydenta Miasta W., w przedmiotowym stanie faktycznym zostały spełnione dwie pierwsze w/w przesłanki. Nie zachodziła natomiast - zdaniem organów - przesłanka ostatnia, dotycząca pozbawienia możliwości władania nieruchomością. O ile jednak organ I instancji zgromadził pewien materiał dowodowy dotyczący budowy na spornym terenie osiedla i w uzasadnieniu swojej decyzji dokonał oceny zgromadzonych dowodów, o tyle organ wojewódzki, choć prawidłowo sformułował wymogi, jakie muszą wystąpić, aby można było uznać, że istotnie nastąpiło w danym przypadku faktyczne pozbawienie możliwości władania działką przez jej dotychczasowego właściciela, to nie dokonał analizy całego materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie a utożsamił jedynie moment utraty możliwości władania działką z datą protokołu zdawczo - odbiorczego, dotyczącego przekazania gruntu inwestorowi, co nastąpiło w 1955 r. Przyjęcie, że data protokołu zdawczo - odbiorczego oznacza (przy braku innych pozytywnych dowodów) jednocześnie datę, w której dotychczasowy właściciel tracił faktyczna możliwość władania działką, trzeba uznać za wadliwe. Jak jednolicie podkreśla się to w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, uregulowanie zawarte w art. 215 ust. 2 odnosi się do faktycznej utraty możliwości władania działką np. poprzez zajęcie terenu przez konkretne prace budowlane, ogrodzenie terenu, zajęcie gruntu przez materiały budowlane itp. przypadki stanowiące o faktycznej, rzeczywistej niemożności władania daną działką. Objęcie jej natomiast protokolarne w posiadanie przez inny podmiot niż były właściciel nie decyduje jeszcze samo przez się o pozbawieniu możliwości władania działką przez dotychczasowego właściciela. Z tego powodu formalne przekazanie terenu inwestorowi bez dodatkowych faktycznych działań na gruncie, nie spełnia jeszcze przesłanki zawartej w w/w przepisie. Zgromadzony przez organ I instancji materiał dowodowy dotyczył - jak wspomniano wyżej - samego procesu budowlanego jak również okresu zasiedlania budynków i z tego powodu był on istotny dla rozstrzygnięcia w tej sprawie. Ponieważ w postępowaniu administracyjnym organ odwoławczy rozpatruje sprawę po raz drugi w jej całokształcie, całkowite pominięcie oceny tego materiału przez Wojewodę, uniemożliwia Sądowi zajęcie stanowiska w tej kwestii. Skarga do Sądu wnoszona jest od decyzji organu drugiej instancji a zatem w sytuacji, gdy organ ten nie odniósł się do istotnych w sprawie treści, które omówił w swym rozstrzygnięciu organ I instancji, Sąd nie ma możliwości dokonania merytorycznej oceny prawidłowości stanowiska tego ostatniego organu. Zaakcentować też wypada, że proces budowlany i zasiedlanie obiektów następowały w newralgicznym momencie bowiem fakty te następowały w końcu lat 50-tych a początku 60-tych. Z tego powodu dokonanie przez Wojewodę prawidłowej analizy dokumentacji zgromadzonej przez Prezydenta Miasta W. będzie miało w sprawie zasadnicze znaczenie. Dotyczy to w szczególności: pisma Dyrekcji Budowy Osiedli Robotniczych z dnia [...] kwietnia 1958 r. nr [...] ul. [...] kierowane do [...] Przedsiębiorstwa Budowlanego przy ul. [...], pisma Spółdzielni [...] z dnia 30 września 1959 r. i innych dokumentów, omówionych w uzasadnieniu decyzji organu I instancji na str. 4 i 5 decyzji. Reasumując zatem Sąd uznał przedmiotową skargę za uzasadnioną choć – na obecnym etapie postępowania - nie miał, jak wyżej wspomniano, możliwości przesądzenia o zasadności ewentualnie bezpodstawności roszczenia strony. Konieczne w tej sprawie bowiem jest zajęcie stanowiska przez organ odwoławczy w kwestii całego materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, w tym zwłaszcza odnośnie dokumentacji, o której wyżej była wyżej mowa. Uznając, że zaskarżona decyzja świadczyła nie tylko o naruszeniu przez organ wojewódzki przepisów art. 7, 80, 138 § 1 pkt 1 k.p.a., ale dowodziła również nienależytego zrealizowania wytycznych zawartych w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 października 2003 r. sygn. akt I SA 538/02, w którym Sąd wytknął organom, że nie zostały w sprawie należycie wyjaśnione okoliczności m. in. dotyczące utraty faktycznego władania działką, Sąd - z mocy przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - orzekł jak w sentencji.